Республика күнэ кылаас чааһа

«Республика күнэ»

Буолар күнэ: 26.09.18с.

Кылааһа: 11

Оҕо ахсаана: 3

Тиэмэтэ: «Саха Республикатын күнэ»

Сыала:

- төрөөбүт дойду историятын үөрэтии;

- ийэ дойдуну таптааһын;

- төрөөбүт дойду ааспыт олоҕун убаастааһын.

Тэрилэ: презентация, викторина, гимн

Былаан:

1). Тэрээһин чааһа

2). Гимн

3). Бэсиэдэ

4). Викторина

5). Хоһоон айыы

6). Түмүк

Киириитэ: Саха сирин гимнэ тыаһыыр

• Биһиги уруокпутун Саха сирин гиминэн саҕалаатыбыт. Гимн Саха сиригэр олорор норуоттары түмэр, Ийэ дойдуга киэҥ туттууну бөҕөргөтөр.

Балаҕан ыйын 27 – саха олоҕор чахчы да быһаарыылаах уонна суолталаах күн эбит. 1992 сыллаахха балаҕан ыйын 22 күнүгэр – Саха Автономнай Советскай Социалистическай республиката төрүттэммитэ, сурукка докумуоҥҥа киирбитэ. Онон балаҕан ыйын 27 күнэ – Саха Республикатын күнэ. Ол кэмтэн ыла саха олоҕор уларыйыы киирбитэ. Кырдьык даҕаны бу Саха сирин биир улахан историята буолар.

Государственность – норуот саамай сайдыыта. Нууччалар кэлэ иликтэринэ государственность диэн суоҕа сахалар туох да бырааптара суох этэ. Биһигини «инородецтар», «бырадьааҕылар» диэн ааттыыллар этэ Октябрьскай революция кыайбытын кэннэ 1917 с. Советскай былаас көмөтүнэн Россия уонна Саха сирин дьоно бары тэҥ бырааптаммыттара. Манна Саха сирэ автономнай Республика диэн билиммиттэрэ.

Саха сирэ автономнай республика буоларыгар улахан акылааты уурбуттара Саха сирин чулуу уолаттара, үөрэхтээхтэрэ Республика бастакы «посола» - Бастайааннай бэрэстэбиитэлэ Максим Кирович Аммосов, Саха АССР правительствотын-Совнарком бастакы председателэ, суруйааччы П.А. Слепцов – Платон Ойуунускай уонна Исидор Барахов о.д.а.

Саха сирэ статус ылынан Российскай федерация иһинэн государство буолар. Ол иһин биһиэхэ Ил Дархан, Правительство, Ил Түмэн диэн баар. Уонна өссө атын атрибуттар бааллар – Конституция РС(Я) (основной закон буолар). Конституция буоламмыт биһиги сахалыы гимнээхпит, гербэлээхпит, былаахтаахпыт. Государственнай былаах 4 өҥнөөх: халлаан күөх-көҥүл буолууну, эрэли көрдөрөр, маҥан өҥ-тыйыс айылҕалааҕын көрдөрөр, от күөх өҥ-кылгас күөх сайыны, доҕордоһууну бэлиэтиир, кыһыл – күүстээх буолууну, төрөөбүт дойдуга эрэллээх буолууну, сайдыыны көрдөрөр. Маҥан төкүнүк-үрүҥ күнү көрдөрөр. Гербэҕэ былыргы аттаах киһи ойууланар. Былыр Лена очуос таастарыгар уруһуйдаан хаалларбыттар. Үөһээ сэттэ алмаас таастар сэттэ омугу көрдөрөр (нууччалар, сахалар, эбээннэр, эбэҥкилэр, долганнар, юкагирдар, чукчалар).

Саха сирэ урут наар сүөһү, сылгы, таба иитиитинэн, балыктааһынынан, булдунан эрэ дьарыктаммыта. Онтон Саха сирэ автономнай Республика буолбутун кэннэ көмүһү, алмааһы, уголь, энергетика промышленноһынан сайдыбыта. Билигин, Саха сиригэр промышленность сайдыыта үрдүк, үөрэхтээһин, искуссвто литература эйгэтэ күүскэ сайынна. 1990 сылтан өрө көтөҕүүлээхтик кэмнэр үүммүттэрэ. Михаил Ефимович Николаев республика туһугар элбэҕи ситиспитэ. Россия президенэ Борис Ельцин суверенитеты төһө баҕарар ылыныҥ диэбитигэр, алмааска, үөрэҕириигэ, атын да хайысхаҕа үгүһү ситиспиппит. Холобур, медицинскай киин тэриллибитэ, улуустар ааттара сахатыйбыттара, оройуон оннугар улуус диир буолбуппут, оҕолору, ыччаттары соҕуруу үөрэххэ ыытыы тэриллибитэ. Оскуолаларбыт араас хайысханы тутуспуттара-бу суверенитеппыт салгыыта.

Михаил Ефимович Николаев Саха Республикатын бастакы президенэ буолар. Кини үлэтин салгыы биһиги иккис президеммит Вясеслав Анатольевич Штыров үлэлээбитэ. Билигин Ил Дархан Егор Афанасьевич Борисов буолар.

Саха сирэ өссө туох уратылааҕый? Аан дойдуга тыйыс айылҕалааҕынан биллэр. Ол курдук 9 ый устата кыһын. Өлүөнэ өрүс Аан дойдуга саамай улахан өрүстэр ахсааннарыгар киирсэр

Викторина: «Саха сирин историята»

1). Саха сирэ автономнай республика буоларыгар улахан акылааты кимнээх уурбуттарай?

2). Саха бастакы президенэ?

3). Ил Дархан аата кимий?

4). Ханнык улахан өрүс биһиэхэ баарый?

5). Саха сиригэр ханнык сиртэн хостонор баайдар баалларый?

6). Тымныы полюһа ханнык улууска баарый?

7). Кыһын хас ый устата турарый?

8). Саха сирин былааҕа хас өҥнөөҕүй?

9). Саха республикатын хаһысчыыһылаҕа бэлиэтииллэрий?

Кылаас салайааччыта: \Ушницкая С.И.\