"Манас " эпосу "Сейтек " бөлүмү

«Манас»-кыргыз элинин баатырдык улуу эпосу Сейтек бөлүмү жыйынтыктоочу сабак

8-класс

Мугалим: Таалайбекова Н.Т.

• Сабактын максаты:

• “ Семетей” эпосу боюнча алган билимдердин бышыктоо, тереңдетүү жана бекемдөө;
• Окуучулардын көркөм ойлоосун, өз алдынча иштөөсүн, көркөм жана сезимдүү суйлөө көндүмүн өнүктүрүү;
• Элдик каада – салттарды сактоого, өз эли – жеринин патриоту болууга, адабий жана маданий мурастарыбызды баалоого үндөө жана тарбиялоо;

« Манас» эпосу кыргыздардын улуттук сыймыгы, ата-бабабыз үч миң жылдан ашык убакыттан бери басып өткөн тарыхый жолундагы руханий табылгаларынын , башынан кечирген окуялар жөнүндөгү маалыматтардын орчундууларын бүт чогултуп баалуу казынан милдетин аткарып келе жаткан улуу мурасы.

Кыргыз тилде сүйлөгөн кыргыз элинин сулуулугу, улуулугу эмнеде экендигин билебизби?

• Кыргыздын улуулугу - анын карапайым мүнөзүндө
• Кыргыздын сулуулугу – анын жүрөгүндө
• Кыргыздын тарыхы- санжырада
• Кыргыздын сыймыгы - Ыссык-Көлүндө
• Кыргыздын маданияты –Манаста
• Кыргыздын музыкасы –Комузда
• Кыргыздын өлбөстүгү- анын кереметтүү “тилинде”
• Кыргыздын өчпөстүгү, чечендиги, акылынын тунуктугу – элинде

« Манасты жыйноо»- тиешелүү мекемелерде сактоо, иликтөө, жарыялоо максаты менен эпосту эл оозунан жазып алуу. Кыргыз жергесине келген окумуштуулардын көпчүлүгү кыргыз элинин үрп-адаты менен оозеки чыгармачылыгына,өзгөчө «Манас» эпосуна аябагандай кызыгышкан. «Манас» эпосу жөнүндө биринчи жолу «Мажму ат-товарихте» эскертилет.

• Казак окумуштуусу Ч.Валиханов кыргыз жерине уч жолу келген ( 1856,1857,1858).Ал саякаттарында кыргыз элинин оозеки адабиятын, тарыхын, этнографиясын изилдеген. «Манас» эпосунун «Көкөтөйдүн ашы» эпизодун жазып алган.
• В.В.Радлов кыргыздарга үч жолу келип кеткен (1862,1864, 1869). «Манас» эпопеясынын үч бөлүмүнөн тең жазып алган. «Манас» эпосунун В.В.Радлов жазып алган текстинин жалпы көлөмү 12454 сап ыр, анын 9449 сабы «Мана» эпосуна,калган 3005 сабы «Семетей» менен «Сейтек» эпосуна таандык.
• Ы.Абдыракманов тарабынан манасчы Сагымбай Орозбак улуунан 1922-жылдын 1926-жылга чейин 4 жыл аралыгында эпостун « Манас» бөлүмүн кагаз бетине түшүрүлгөн. (180 378 сап ыр)
• Саякбай Карала уулунун айтуусунда эпосту толук жазып алуу ишин К.Жумабаев, 1930-жылдан 1947-жылга чейин жазып алышкан. Бул мезгилде манасчыдан 500553 с Ы.Абдрахманов,Ж.Рисов жана К.Кыдырбаевага ап ыр көлөмүндөгү материал кагаз бетине түшурүлгөн.

Манасты изилдөө жана которуу

• Эпосту изилдөө XIX кылымдын экинчи жарымынан башталып, манас таануу илими калыптанып, өзүнө мүнөздүү өзгөчөлүктөргө ээ болду.
• «Манасты» орус, казак, өзбек, англис, немец ж.б. дүйнөнүн көптөгөн тилдеринде жарык көргөн.

“ Ойлон, изден, тап”

• Сейтек эпосунун “Манас” эпосунан айырмачылыгы жана окшоштугу
• Эпостун негизги окуялары
• Эпостогу тулпар аттар, курал -жарактар
• Эпостогу каармандар
• Улуу манасчыларыбыз Сагымбай Орозбаков менен Саякбай Каралаевге кандай баа беришкен?
• Эпостун темасы жана идеясы
• Айчүрөктү олжого алган хан
• Улуу Манасчыларыбыз Сагымбай Орозбаков менен Саякбай Каралаев кандай баа беришкен?

Учкул сөздөрдү улайбыз...

• Өзөктөн күйган өрт жаман,………………………………………..
• Эрди сайса ким сайды,……………………………………………….
• Урунарга тоо таппай,…………………………………………..

Тайбуурулдун тартуу болуп кеткени,……………………………………

Ала-Тоодой эт,…………………………………………………

• Үзүлгөн уланат,………………………………………………..

Сейтек сөзүнө синквейн түзгүлө... 1. (зат атооч ) 2. (сын атооч) 3. (этиш) 4. (4сөздөн турган сүйлөм) 5. (синоним)