Мостай Кәрим (1919-2005)

Мостафа Сафа улы Кәримов (1919-2005)

• Мостай Кәрим  (ысын исеме —  Мостафа Сафа улы Кәримов ; 20 октябрь 1919 — 21 сентябрь 2005) — күренекле башҡорт яҙыусыhы, шағиры hәм драматургы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостандың халыҡ шағиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979).Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967).

Биографияһы

• Мостафа Сафа улы Кәримов 1919 йылдың 20 октябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Келәш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
• 1941 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән фронтҡа китә, һуғышта элемтә башлығы һәм артиллерия штабы башлығы булып хеҙмәт итә. Ҡаты йәрәхәтләнә: мина ярсығы күкрәгенә инеп, йөрәгенә саҡ ҡына барып етмәй ҡала.

• Госпиталдә ятып дауаланып сыҡҡас, йәнә фронтҡа китә. Еңеү көнөнәсә фронт гәзиттәрендә хәбәрсе булып эшләй. Һуғыштан ҡайтҡас, ижади һәм ижтимағи эшкә бирелә.
• 1930-сы йылдарҙа уҡ яҙа башлай: 1938 йылда «Отряд ҡуҙғалды» тигән беренсе шиғыр йыйынтығы нәшер ителә; 1941 йылда «Яҙғы тауыштар» тигән шиғыр китабы сыға. Барыhы 100-ҙән ашыу шиғриәт һәм проза китабы, 10-дан ашыу пьесаһы донъя күрә. 1940 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
• 1951—1962 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе.
• Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телгә тәржемә ителгән.
• 2005 йылдың 21 сентябрендә Өфөлә вафат була. Өфө мосолман зыяратында ерләнгән.

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

• КПСС съездары делегаты итеп һайлана, 1955—1980 йылдарҙа РСФСР-ҙың 4-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, БАССР-ҙың Юғары Советы депутаты була.

Иң билдәле әҫәрҙәре

• Шиғриәт йыйынтыҡтары: «Ҡара һыуҙар», «Ҡайтыу», «Европа-Азия», «Заманалар», пьесалары: «Айгөл иле», «Ҡыҙ урлау», «Ай тотолған төндә» , «Салауат. Өн ҡатыш ете төш», «Ташлама утты, Прометей!»
• Повестары: «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», «Беҙҙең өйҙөң йәме», «Өс таған», «Ярлыҡау».

Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

• Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979)
• II дәрәжәләге «За заслуги перед Отечеством» ордены (2004 йылдың 9 ноябре)
• III дәрәжәләге «За заслуги перед Отечеством» ордены (1995 йылдың 28 апреле)
• Ике Ленин ордены (1967, 1979)
• I дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены (1985)
• II дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены (1945)
• Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955, 1962)
• Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1984)
• Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
• «Почёт Билдәһе» ордены (1949)
• РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1982)
• БАССР-ҙың халыҡ шағиры (1963)
• Башҡортостан Фәндәр Академияһының почетлы академигы (1992)
• Әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге М. А. Шолохов исемендәге халыҡ-ара премия