Өткөн чак, анын маанилик түрлөрү

Өткөн чак, анын маанилик түрлөрү

Өткөн чак

• Кыймыл-аракеттин, окуянын сүйлөнүп жаткан учурдан мурун болуп өткөндүгүн билдирген этиш сөздөр өткөн чак д.а.

М: Мен бардым .

Биз жазыптырбыз.

Өткөн чак кыймыл-аракеттин болуп өткөндүгүн билдиришине карай төрткө бөлүнөт

• 1.Айкын өткөн чак
• 2. Капыскы өткөн чак
• 3. Жалпы өткөн чак
• 4. Адат өткөн чак

Төмөнкү сүйлөмдөрдү өткөн чактын тиешелүү түрүндө бүтүргүлө Ал күн сайын саат жетиде жумушка жөнө ............ . Мен ал жерге эки жыл мурун бар.................... . Биз тоодон жаңы эле кел.................... . Ошол жылдары бул окумуштуу илимде да көп ачылыштарды жаса........ . Биз ал жылдары күн сайын үйгө бар............. . Мен келсем, ал кетип кал.............. . Мен ошол азиз чалды базардан күн сайын көр................ . Бул окуя мындан көп жыл мурун бол.............. . Кийин уксам, ал согуштун алгачкы күндөрүндө эле согушка кет............ .

Айкын өткөн чак

Кыймыл-аракеттин, окуянын ачык-айкын болуп өткөндүгүн билдирет.

Мүчөлөрү: -ды (-ди,-ду,-дү,-ты,-ти,-ту,-тү)

М: Абыл өзү сүйгөн кесибине ээ болду

Жалпы (белгисиз)өткөн чак

Өткөн чактын бул түрү кыймыл-аракеттин жалпы эле мурун болуп өткөндүгүн билдирет.

Мүчөлөрү: -ган(-ген,-гон,- гён ,-кан,

-кен,-кон,-көн)

М: Ал тапшырманы өзү аткарган.

Адат өткөн чак

• Кыймыл-аракеттин адат катарында болуп өткөндүгун же бир нече ирет кайталангандыгын билдирет .

• Мүчөсү: -чу
• М: Биз киного барчубуз .

Капыскы өткөн чак

• Кыймыл-аракеттин капысынан болуп өткөндүгүн көрсөтөт.

• Мүчөлөрү: -ып,-ыптыр

• М: Бул китепти мен да окуптурмун.

Көп чекиттин ордуна жалпы өткөн чактын мүчөсүн улагыла.

  1. Мен өткөн жылы кыргыз-түрк лицейине тапшыр…

2. Былтыр биринчи курста оку…

3. Ч.Айтматов кандай чыгармаларды жаз…

4. Жылдыз мага кат жаз….

5. Мен китеп дүкөнүнөн көп китептерди сатып ал….

6. Ал өзүнүн өмүр баянын айтып бер….

7. Биз спорт залда волейбол ойно….

8. Кечээ сен мага телефон чал….

9. Окуучулар сабакта отур….

10. Бүгүн атам жумушка эрте … .

11. Иним экөөбүз сабактарды … .

12. Алар бүгүн сабакка кечигип … .

13. Элмира Керимден үй тапшырманы …

• б) Төмөнкү этиштерди өткөн чакта пайдаланып
• сүйлөм түзгүлө.

• Барабыз, күтөбүз, жашайм, окуйм, келбейсиӊ, кетпейсиӊ, келет, кетет, жардам берет, эс алышат, жазасыӊар, иштешет, көрөсүӊөр .