Презентация на тему "Парные слова"

М ă ш ă р с ă махсем

Ĕç е ç ыракан ĕ – Изратова Клавдия Владиславовна

Ертсе пыракан ĕ – ч ǎ ваш ч ĕ лхипе литературине в ĕ рентекен ĕ Федорова Елена Сергеевна

Т ĕ пчев объекч ĕ

• Ман т ĕ пчев объекч ĕ – м ă ш ă р с ă махсем. Т ĕ пчев ĕçĕ н т ĕ ллев ĕ сем:
• - мǎшǎр сǎмахсен пулǎвĕпе грамматика, семантикǎпа фонетика уйрǎмлǎхĕсене, компонентсен йĕркине тĕпчесси;
• - мǎшǎр сǎмахсене пуплев пайĕсем тǎрǎх уйǎрасси, тĕрĕс çырасси;
• -М.И.Скворцов пухса хатĕрленĕ чǎвашла-вырǎсла словарь тǎрǎх мǎшǎр сǎмахсене çырса илесси, тĕпчесси.

Т ĕ пчев ĕçĕ н актуалл ǎ х ĕ

• Ч ǎ ваш ч ĕ лхинчи м ă ш ă р с ă махсене т ĕ пчесси, словарьтен ç ырса илесси – ман ǎ н т ĕ п т ĕ ллевсенчен п ĕ ри. Ч ĕ лхери с ǎ махсен п ĕ лтер ĕ ш ĕ сене тишкересси те яланах актуалл ǎ .

Мĕн-ши вǎл мǎшǎр сǎмах?

• Икĕ сǎмах пĕрлешнипе пулнǎ çĕнĕ сǎмахсене мǎшǎр сǎмахсем теççĕ.
• Мǎшǎр сǎмахсем сыпǎнуллǎ çыхǎну çинче тытǎнса тǎраççĕ.
• Мǎшǎр сǎмахсен компоненчĕсем уйрǎлми çÿреççĕ. Тĕслĕхрен: пит-куç, тус-юлташ, ача-пǎча. Пулǎшу сǎмахĕсем мǎшǎр сǎмах тумаççĕ.

Т ĕ пчев ĕçĕ н меслеч ĕ сем

• шырав меслеч ĕ
• т ĕ пчев меслеч ĕ
• танлаштару меслеч ĕ

М.И.Скворцовǎн «Чǎвашла-вырǎсла словарĕнче» панǎ мǎшǎр сǎмахсем

• айǎн-çийĕн ǎна-кǎна вут-хĕм касǎк-кĕсĕк
• акǎш-макǎш ǎнлǎ-пуçлǎ вут-шанкǎ кас-йыш
• алǎкǎн-тĕпелĕн ǎн-пуç вут-шар каçǎн-ирĕн
• т. ы т. те

П ĕ т ĕ млет ỹ

• Çапла вара, пĕлтерĕш енĕпе мǎшǎр сǎмахсене темиçе ушкǎна пайлама пулать:
• 1. синоним сǎмахсен пĕрлешĕвĕ: апат-çимĕç, тус-юлташ, юрǎ-кĕвĕ;
• 2. антоним сǎмахсен пĕрлешĕвĕ: ватǎ-вĕтĕ, ир-каç, суту-илÿ;
• 3. пĕр йышши ǎнлава пĕлтерекен сǎмахсен пĕрлешĕвĕ: сĕт-турǎх, ал-ура (274 сǎмах);
• 4. икĕ пайĕн те пĕлтерĕшĕ çухалнǎ, пĕрлĕхĕ кǎна пĕлтерĕшли: вǎр-вар (77 сǎмах);
• 5. икĕ пайран пĕрин хальхи пĕлтерĕшĕ çук: хǎна-вĕрле, ача-пǎча, кÿршĕ-аршǎ (170 сǎмах);
• 6. евĕрлев сǎмахĕсем пĕр ушкǎна пĕрлешни: йǎлтǎр-ялтǎр т. ыт. те.

Мǎшǎр сǎмахсенче

• - е компонентсем рифмǎланаççĕ: куç-пуç, ача-пǎча, сǎмах-юмах;
• - е компонентсем пĕр пек хупǎ сасǎпа пуçланаççĕ: шǎв-шав, савǎт-сапа;
• - е компонентсем пĕр пек уçǎ сасǎллǎ пулаççĕ: кун-çул;
• - е компонентсен варринче е вĕçĕнче пĕр пек хупǎ сасǎсем пулаççĕ: пÿрт-çурт, çĕлен-калта.

Мǎшǎр сǎмахсем тĕрлĕ пуплев пайĕсене кĕреççĕ:

• - япала ячĕсем: ама-аçа;
• - паллǎ ячĕсем: умлǎ-хыçлǎ;
• - наречисем: унта-кунта;
• - глаголсем: янǎрать-вĕркет;
• - евĕрлев сǎмахĕсем: йǎпǎр-япǎр;
• - ылмашсем: вǎл-ку;
• - хисеп ячĕсем: ик-виç;
• - междометисем: ай-уй.

М ĕ н тума кирл ĕ -ха пире м ă ш ă р с ă махсене п ǎ хса тухни?

• М ă ш ă р с ă махсемпе паллашни ч ǎ ваш ч ĕ лхине т ĕ пл ĕ нрех п ĕ лме май парать; ч ĕ лхене с ǎ нама в ĕ рентет.
• Мǎшǎр сǎмахсем пуплеве сǎнарлǎ, илемлĕ тума пулǎшаççĕ.

Ус ă курн ă ресурссем

• 1. Л.П.Сергеев, В.И.Котлеев. Чǎваш чĕлхи. Хушса çĕнетнĕ 2-мĕш кǎларǎм. – Ш.: Чǎв. кĕн. изд.-ви, 1993.
• 2. Л.П.Сергеев, Е.А.Андреева, Г.Ф.Брусова. Чǎваш чĕлхи. 5-мĕш класс валли. ЧР Вĕренÿ тата çамрǎксен политикин министерстви шкулсенче усǎ курма сĕннĕ. Хушса çĕнетнĕ 2-мĕш кǎларǎм. – Ш.: Чǎв. кĕн. изд.-ви, 2007.
• 3. Чǎвашла – вырǎсла словарь. М.И.Скворцов редакциленĕ. – М.: «Русский язык» изд.- во, 1982.