Проверка знаний

Աշխատանք խոսքի խանգարում ունեցող երեխաների հետ

Հանրակրթական դպրոցների , հատկապես տարրական դասարանների աշակերտների մեջ, հաճախ հանդիպում են երեխաներ, ովքեր ունեն բանավոր խոսքի խանգարումներ: Խոսքայյին խանգարումն արտահայտվում է տարբեր ձևերով՝ կարող է բացակայել կամ ոչ ճիշտ արտասանվել առանձին հնչյուններ: Լինում են դեպքեր, երբ երեխաները կարողանում են ճիշտ արտասանել առանձին հնչյուններ,բայց ինքնուրույն խոսքի մեջ փոխարինում են մի հնչյունը մյուսով, խառնում ու շփոթում են հնչյունները, որոնք մոտիկ են իրենց արտաբերմամբ և հնչույթով, իսկ ոմանց մոտ կարող է խաթարված լինել խոսքի սահունության ընթացքը :

Քիչ չեն այն երեխաները, որոնց մոտ թերզարգացած է ընդհանուր խոսքը, որն արտահայտվում է առանձին հնչյունների արտաբերման խանգարմամբ, ինչպես նաև խոսքի կառուցվածքի ոչ ճիշտ վերարտադրմամբ, բառապաշարի անբավարարությամբ, խոսքի ոչ ճիշտ քերականական կառուցվածքով : Հաճախ մի քանի հնչյունների սխալ արտաբերման պատճառով երեխան ամաչում է արտահայտել իր մտքերը, դաս պատասխանել, մասնակցել դպրոցական միջոցառումներին և այլն: Դրա հետևանքով այդպիսի երեխաները աստիճանաբար կտրվում են կոլեկտիվից, դառնում ինքնամփոփ, նրանց մոտ առաջ է գալիս իրենց խոսքի թերություններից բխող հիվանդագին երևույթներ: Այդպիսի երեխաների վարքը կարող է լինել փոփոխական և անկայուն:

Այդ թերությունները ոչ միայն դժվարացնում են երեխայի բանավեր խոսքը, այլև հաճախ ստեղծում են լուրջ խոչընդոտներ ուսուցման ընթացքում: Խոսքային թերությունները հետևանք են շատ պատճառների , որոնք միշտ չէ, որ ուսուցչին հաջողվում է իմանալ : Կակազող և խոսքի ուշ զարգացում ունեցող երեխաներին պետք է ստուգի համապատասխան մասնագետ բժիշկը, որովհետև նրանցից շատերը կարիք ունեն մասնագետի միջամտության: Խոսքային թերություններ ունեցող աշակերտների առաջադիմությունը սովորաբար ցածր է լինում: Այն կանխելու համար անհրաժեշտ է հատկապես մեծ ուշադրություն դարձնել առաջին դասարանից: Դասվար աշխատելու ժամանակ ունեցել եմ նման խնդիր ունեցող աշակերտ: Դպրոց ընդունվելու ժամանակ ստուգել եմ երեխայի խոսքի վիճակն ու թերությունները, որպեսզի մինչ այբբենական շրջանին անցնելը հնարավեր լինի որոշ հնչյունների խանգարումը մարզել բանավոր խոսքում ու կատարելագործել : Այսպիսով, որոշ չափով փորձել եմ հեշտացնել այդ երեխայի ուսուցումը դպրոցում :

Ստուգման ժամանակ ծնողից ճշտել եմ նաև այն, թե երբ և ինչպես է երեխան սկսել խոսել, երբ են արտասանվել առաջին բառերը, կազմել նախադասություններ, ինչպես են արտասանվել առաջին հնչյունները: Դասագործընթացում անհատական աշխատանք եմ տարել այդ երեխայի հետ, ուսումնադիդակտիկ նյութերով հարստացրել դասը և ամենօրյա հետևողական աշխատանքի ընթացքում զարգացրել երեխայի բանավոր խոսքը, շտկելով արտասանական ապարատը, համագործակցելով նաև ծնողի հետ: Մարզողական աշխատանքները կատարվել են և տանը, և դասարանում: Տարբեր վարժությունների, խաղերի, ինչպես նաև երաժշտության, նկարների միջոցով աստիճանաբար վերականգնվել է նաև երեխայի հոգեկան աշխարհը, որը ախտահարված էր խոսքի խանգարումների պատճառով: Այդպիսի երեխաները ծանր ապրումներ են ունենում, գիտակցելով իրենց լեզվական թերությունները: Այս աշխատանքի ճիշտ կազմակերպումը կախված է ոչ միայն ուսման որակից և առաջադիմությունից, այլև ծնողների ծանր ապրումների հետ, ուստի այն պետք է լինի ուշադրության կենտրոնում:

Այս երեխայի մոտ վախի հոգեկան ծանր ցնցումները խանգարել են նրա խոսքի կարգավորման մեխանիզմը, ինչն էլ առաջացրել է բանավոր խոսքի դժվարություններ: Նրա համար ավելի հեշտ է կրկնել լսածը, քան թե ինքնուրույն կերպով կառուցել խոսքը: Արտաքուստ այն արտահայտվում է խոսքի ընդմիջումների կտրտվածությամբ: Աշխատում եմ զարգացնել երեխայի հետաքրքրությունը, ապահովել առավել ակտիվացնող և նպատակահարմար մեթոդների կիրառումը: Ուսուցման ընթացքում մեծ տեղ եմ հատկացնում նաև հոգեբանական աշխատանքին: Հոգեբանական աջակցության բազմաթիվ ձևերի մեջ կարևոր դեր ունի խաղաթերապիան, որի հիմքում ընկած է երեխայի սիրելի գործունեության և շփման ձևը՝ խաղը: Խաղում երեխան ձերբազատվում է առօրյա լարվածությունից: Խաղաթերապիան անհրաժեշտ է երեխայի շտկողական, զարգացնող փոխհարաբերությունների հարստացման համար: Երեխային ընդունում եմ այնպես, ինչպես կա: Քաջալերում եմ նրան նրան, որպեսզի խաղի ընթացքում օգտագործելով իր մտավոր ունակությունները, գիտելիքները և հիշողության պաշարը՝ հասնի ավելի լավ արդյունքի: Քանի որ վախի պատճառով է երեխայի մոտ խոսքի կարգավորման մեխանիզմը խանգարվել, դասագործընթացում կազմակերպում եմ խաղը: Խաղը նպաստում է երեխայի վախի հաղթահարմանը: Մինչև խաղի սկսելը պետք է երեխաներին ասել, որ մթության մեջ պիտի խաղանք բռնոցի և ամեն անգամ մեզանից որևէ մեկը պիտի ստանձնի գայլի դերը: Պետք է խաղն ընթանա ձայների ներքո, յուրաքանչյուրն իր ցանկությամբ ձայն է հանում, սակայն խաղըն արդյունավետ է, երբ այն ընթանում է լիարժեք մութ սենյակում: Խաղի արդյունթում երեխաների մոտ որոշակիորեն կամ ամբողջությամբ կփարատվի վախի զգացողությունը, եթե նրա արմատները այնքան էլ լուրջ և խորը չեն:

Ընտրում եմ այնպիսի մեթոդներ, որոնք մոտ են երեխայի հետաքրքրություններին և դրանց կիրառման արդյունքում հնարավոր է զարգացնել երեխայի ուշադրությունը, ինքնուրույն մտածողությունը, հիշողությունը, կարգավորել հուզական աշխարհը, արթնացնել հետաքրքրությունն ուսման նկատմամբ և այլն: Օգտագործելով տարբեր մեթոդներ, ամրապնդում եմ ծնող- երեխա- դպրոց փոխհարաբերությունները, ուսուցիչ-դասարան կապը և իմ հետազոտություններից ստացված արդյունքների հիման վրա, կազմակերպում հետագա աշխատանքը: