Публикация рабочей программы

Туған телдән эш программаһы

Был эш программаһы Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреү буйынса дәүләт стандарттары талаптарына, “Туған тел ” буйынса уҡыу программаһына

(төҙ: Ф.Ш.Сынбулатова, М.С.Дәүләтшина, Ә.Т.Мәүлийәрова), милли мәктәптәр өсөн эшкәртелгән уҡыу планына таянып төҙөлдө.

Аңлатма яҙыу

Бала үҙ телендә һөйләшә, фекер йөрөтә, уның аша кешеләр араһындағы мөнәсәбәттең иң ҡатмарлы донъяһына үтеп инә, тәбиғәт, йәмғиәт һәм сәйәси куренештәрҙе танып белә, улар хаҡында тәүге төшөнсәләрҙе үҙләштерә. Туған телде өйрәтеү уҡыусының үҙ аллы фекер йөрөтөү һәләтен, һөйләү һәм яҙма телмәрен үҫтереүҙе , байытыуҙы, камиллаштырыуҙы, баланың үҙен шәхес итеп үҫтереүҙе күҙаллай.

Башланғыс мәктәптә туған тел дәрестәрен өйрәтеү түбәндәге маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән:

• башланғыс мәктәп системаһының төп нигеҙен тәшкил иткән дөрөҫ, йүгерек һәм тасуири уҡыу күнекмәләрен үҙләштереү, үҙ аллы аңлап уҡыу күнекмәләрен булдырыу; танып белеү даирәһен формалаштырыу; телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәрен камиллаштырыу;

• уҡыусыларҙың танып белеү һәм ижади эшмәкәрлектәрен үҫтереү, әҙәби әҫәрҙәрҙә һүрәтләнгән тормош күренештәрен, ваҡиғаларҙы һәм образдарҙы ысын күңелдән ҡабул итеүгә булышлыҡ итеүгә булышлыҡ итеү,

• әҙәби әҫәрҙәр, фәнни- популяр мәҡәләләр, халыҡ ижады һәм башҡа жанрҙарҙағы әҫәрҙәр менән эшләү күнекмәләрен булдырыу; әҙәби әҫәрҙәр аша уҡыусыларҙа намыҫлылыҡ, ғәҙеллек, тоғролоҡ, дуҫлыҡ, шәфҡәтлелек, әүҙемлек кеүек юғары әхлаҡи сифаттарҙы тәрбиәләү;

• туғандаш, Рәсәйҙең башҡа халыҡтарының әҙәбиәтенә, мәҙәниәтенә, сәнғәтенә ихтирам тойғоһо тәрбиәләү; уҡыусыларҙы китап уҡыуға йәлеп итеү һәм уҡыу эшмәкәрлеге үҙ аллы белем туплауҙа иң төп сара икәнен төшөнгән белемле уҡыусылар тәрбиәләү;

• уҡыу техникаһын үҙләштереү; уҡылған һәм тыңланған әҫәрҙәрҙе аңлау, китаптарҙы таныу, үҙ аллы һайлау күнекмәләренә эйә булырға өйрәтеү, китап уҡыуға ныҡлы ҡыҙыҡһыныу арттырыу.

Уҡыу әсбаптары

Программа материалы түбәндәге уҡыу әсбаптары нигеҙендә тормошҡа ашырыла:

• “Әҙәби уҡыу ” дәреслеге (автор Ф.Ш.Сынбулатова,Ә.Т.Мәүлийәрова) Өфө.Китап.2012

• “Әҙәби уҡыу” дәреслегенә эш дәфтәре (автор Ф.Ш.Сынбулатова, Р.Ш.Сафина) Өфө.Китап. 2012

Программа йөкмәткеһе

ҺАУМЫ, МӘКТӘП! (1сәғәт)

Фәүзиә Рәхимғолова. Белем байрамы. Сафуан Әлибай. Ҡояшлы китап. Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина. Мәктәбемә.

МОСТАЙ КӘРИМ (3 сәғәт)

Беҙҙең өйҙөң йәме. Ҡайт инде, атай, ҡайт! Төш тә, өн дә. Ҡунаҡ килде. Бына кем икән ул беҙҙең ҡәҙерле ҡунаҡ... Шулай башлана йәшәү. Билдәһеҙ һалдат.

ЗӘЙНӘБ БИИШЕВА ( 3 сәғәт)

Ҡояш нимә тине? Йәшел йүгән.

Ат һәм күгәүен. (Мәҫәл.) Ҡыш баһадир.

ДИНИС БҮЛӘКОВ ( 5 сәғәт)

Яңы дуҫ. Әлфиәнец күҙ йәштәре.

Ҡышҡы сәскәләр. Томбойоҡ сәскәһе. Йәшел гармун.

ЯНЫБАЙ ХАММАТОВ (2сәғәт)

Салауат. («Салауат» романынан өҙөк.) Ҡотҡарыу, («һырдаръя» романынан өҙөк)

АБДУЛХАҠ ИГЕБАЕВ ( 1 сәғәт)

һай, тыуған ер, ғәзиз ер! Урал. (Поэманан өҙөк.)

НОҒМАН МУСИН (4 сәғәт)

Етемәк болан балаһы. Ҡарағай башында бер тән.

Татлы тамаҡ һуҫар. Ҡоралайҙар.

ФӘРИТ ИҪӘНҒОЛОВ (4 сәғәт)

Баҫыу уртаһындағы күл. Өс малай һәм бер йәйен тураһында хикәйә.

Маҙаһыҙ тән. Урман патрулдәре.

КӘТИБӘ КИНЙӘБУЛАТОВА (2 сәғәт)

Йәшенле юл. Иш янына куш.

САФУАН ӘЛИБАЙ ( 2сәғәт)

Ҡышҡы урман. Алтын көҙ.

Урал ҡояшы. Тыуған ерем.

ФӘҮЗИӘ РӘХИМҒОЛОВА (3сәғәт)

Ҡолонсаҡ. Шифалы һөт. Салауат күпере. Атай.

ФАКИҺА ТУҒЫҘБАЕВА ( 2сәғәт)

Икмәк. Көтөлмәгән буран.

НАИЛ ҒӘЙЕТБАЙ ( 2 сәғәт)

Аҡбулат батыр. Төнгө осрашыу.

ГӨЛФИӘ ЮНЫСОВА (1 сәғәт)

Әсәм һүҙҙәре. Тыуған ерем.

РАИЛ БАЙБУЛАТОВ (3 сәғәт)

Күгәрсендәр төйәгендә. Батырлыҡ еле. Сәскәләр мажараһы.

РӘИС ҒАБДРАХМАНОВ ( 5сәғәт)

Имән төбөнән сыккан шар. Беҙғолаҡ.

Ултырма ҡыҙ. Капитан. Ысын дуҫлыҡ.

МАРС ӘХМӘТШИН (3 сәғәт)

Бер урам малайҙары. Кәрәҙле бал. Гөлйемеш.

ФӘРЗӘНӘ АҠБУЛАТОВА ( 2сәғәт)

Толпар ҡанатлы була. Атай икмәге.

ИЛДУС ТИМЕРХАНОВ(2 сәғәт)

Шишмә. Бүре бар.

СӨЛӘЙМӘН ЛАТИПОВ(2сәғәт)

Ер еләге ерҙә бешә. Болан мөгөҙө.

ЛИРА ЯҠШЫБАЕВА(2сәғәт)

Кеше һүҙе. Аҡтырнаҡ.

ДОНЪЯ ӘҘӘБИӘТЕ (5сәғәт)

ҒАБДУЛЛА ТУҠАЙ (1 сәғәт)

Мәҫәл. Бишек йыры. Шүрәле.

ШАРЛЬ ПЕРРО (1сәғәт)

Ҡыҙыл Башлык.

БЕР ТУҒАН ГРИММДАР (1 сәғәт)

Бутҡа көршәге. Аҡыллы көтөүсе.

ДЖАННИ РОДАРИ. Һорауҙар.

ЮЛИЙ ВАНАГ (1 сәғәт)

Аҡҡош.

АБАЙ ҠОНАНБАЕВ (1сәғәт)

Йәш быуынға. ЯПОН ХАЛЫҠ ӘКИӘТЕ. Йәшлек шишмәһе.

Ятлау өсөн әҫәрҙәр:

Мостай Кәрим “Төш тә , өн дә” бүлегенең “Был шишмәне…сәскәләр” өҙөгө

Зәйнәб Биишева ”Ҡояш нимә тине?” хикәйәһенең “Тыш һалҡынса… башланы” өҙөгө

Зәйнәб Биишева. «Ҡыш баһадир».

Яныбай Хамматов («Салауат» романынан өҙөк). «Тыуған аҡлан ... тыуған урмандар».

Абдулхаҡ Игебаев. «Тыуған ер».

Кәтибә Кинйәбулатова. «Йәшенле юл» хикәйәһенең «Йәшен күренеше» өҙөгө.

Наил Ғәйетбай. «Аҡбулат батыр» әкиәтенең «Эй улым ... йөрөтә» өҙөгө.

Гөлфиә Юнысова. «Әсәм һүҙҙәре».

Фәрзәнә Аҡбулатова. «Толпар канатлы була» хикәйәһенең «Оҙаҡламай көтөү ҡайтыр ... ине ул» өҙөгө.

Абай Ҡонанбаев. «Йәш быуынға».

Уҡыу йылы аҙағына 4-се класты тамамлаған уҡыусының белем һәм уҡыу күнекмәләренә ҡуйылған талаптар

Уҡыусы:

- әҙәби һөйләү нормаларын күҙәтеп, йылдан-йыл аңлы, дөрөҫ, тасуири (пауза, логик баҫым, тон, темпты күҙәтеү) уҡый белергә;

- әҫәрҙе эстән аңлы уҡый белергә (укыу тиҙлеге иҫәпкә алынмай);

- китаптың өлөштәрен, йәғни титул битен, йөкмәткеһен, инеш һүҙен, йомғаҡ һүҙен табыу; һылтанмаһын, аннотацияһын айыра белергә;

- үҙ аллы төҙөлгән планға таянып, әҫәрҙең йөкмәткеһен ентекләп, ҡыҫҡартып йәки һайлап, ижади һөйләү күнекмәһенә эйә булырға;

- уҡыған әҫәрҙең темаһын һәм төп фекерен билдәләргә;

- уҡылған әҫәрҙең йөкмәткеһен һөйләргә; әҫәрҙең исемен, авторын белергә; авторҙың уй-фекерен асыҡларға;

- уҡылған әҫәрҙең йөкмәткеһен тулы, ҡыҫҡартып, һайлап һәм ижади һөйләү күнекмәһенә эйә булырға (1-5 бит);

- уҡылған әҫәрҙе мәғәнәүи яҡтан тамамланған өлөштәргә үҙ аллы бүлергә, улар араһынан төп фекерҙе белдергәнен таба белергә; хикәйәнең, мәҡәләнең планын төҙөргә;

- әҫәрҙәге хәл-ваҡиғаларға, күренештәргә уҡыусының шәхси уй-фекерен, ҡарашын белергә;

- әҫәрҙәге геройҙарҙың ҡылығын, холҡон, тәртибен, тойғоһон, уй-фекерен аңларға, уларҙы бер-береһе менән сағыштырырға, үҙ мөнәсәбәтеңде белдерергә, ҡылыҡһырлама төҙөй белергә;

- шиғырҙарҙы, ауыҙ-тел ижады өлгөләрен тасуири, яттан һөйләй белергә;

- бирелгән тема буйынса тасуирлау һәм фараз итеү элементтарын индереп, телдән хикәйәләр төҙөй белергә;

- фольклор әҫәрҙәренә миҫалдар килтерә белергә (әкиәттәр, йомаҡтар, мәҡәлдәр);

- әҙәби әҫәрҙең, халыҡ ижадының ҡайһы бер жанрҙарының (хикәйә, шиғыр, мәҫәл, әкиәт, йыр, мәҡәл, йомаҡ, көләмәс, һынамыш) һәм уларҙың үҙенсәлектәрен ғәмәли айыра белергә;

- төрлө тематикаға уҡылған әҫәрҙәргә миҫалдар килтерә белергә.

Үҙләштерелгән белемде, күнекмәләрҙе көндәлек тормошта ҡулланыу

- башҡортса һөйләшә, уҡый, яҙа алыу, башҡорт телен үҙенең артабанғы белемен, мәҙәни кимәлен үҫтереүҙә ҡуллана белергә;

- үҙ аллы китап уҡыу күнекмәләренә эйә булырға;

- билдәле тема буйынса әңгәмәләшеү өсөн кәрәкле әҫәрҙе, фәнни-популяр мәҡәләне үҙ аллы танып уҡыу, кәрәкле белеммә материалды ваҡытлы матбуғаттан һәм башҡа сығанаҡтарҙан файҙаланырға күнегергә (һүҙлектәр, бирелгән китаптар, электрон дәреслектәр);

- таныш булмаған китаптың исеменә, тышындағы һүрәтенә, бүлек атамаларына ҡарап, йөкмәткеһен аңларға, уҡыған әҫәрҙәргә баһа бирә белергә.

Әҙәби уҡыу дәрестәрен календарь-тематик планлаштырыу