Буряадхэлэн.
Класс: 8 «а»
Хэшээлэйтемэ: Мэдүүлэл. Юрын мэдүүлэл.
Хэшээлэйянза: Шэнэтемэтайлбарилгынхэшээл.
Хэшээлэй түхэл: Стандартна бэшэ.
Хэшээлэйзорилго: Мэдүүлэл, юрынмэдүүлэлэйбайгуулга, илгаа, мэдүүлэлэйшухалабаюрынгэшүүдыеилгаруулхааргаолгуулха.
Һурагшадайсээжэбабэшэмэлхарюунуудаатобшожо, һаналбодолоохэлэжэһураха, холбоо текст зохёожошадахааргашадабарииень хүгжѳѳхэ.
Түрэлнютагтаа, тойроодбайһанбайгаалидаанангинаархандахагэһэнмэдэрэл хүгжѳѳхэ.
Хэшээлэйхэрэгсэлнүүд: «Буряадхэлэн» 8 класс, С. Г. Ошоров, Ж. Ц. Жамбуева. «Бэлиг, 2008 он, «Буряадхэлэн» 8-9 кл. Б. Б. Батоев, Б. Б. Будаин., «Буряадхэлэн» сахимһураха ном, «Буряадхэлээртестнүүд», С. Г. Будаин, Ж. Ц. Жамбуева, Ц. В. Лубсанова. «Бэлиг, 2006., мэдээсэлэй-карточканууд (карточки- информаторы), үгтэһэнзурагуудтахэрэглэгдэхэ шүлэгүүдэй мүрнүүд, текстнүүд.
Хэшээлэйябаса:
Эмхидхэлэйүе.
Оролтохуби: (Вводно- мотивационный этап.)
1. – Мүнѳѳдэрэймнай хэшээл юрын бэшэ, хэшээлдэмнай холо ойрын айлшад буунхай, мэндэеэ мэдүүлэе.
– Хэшээлэймнай темэ: Мэдүүлэл. Юрын мэдүүлэл.
2. Уридүзэһэнѳѳдабталга, бүридхэлгэ. (Актуализация опорных знаний).
Самбарта:Намар; Байгалайдолгид; Намарайнаран; Мүнгэн шүүдэр; Далайнэрье; Шубууддулааноронообусана; Баян саг; Байгаалидаадуратайбди.
Асуудал: 1. Нэн түрүүн холбуулалнуудые, удааньмэдүүлэлнүүдыеилгажахэлэгты, ямаршэнжээрньилгаруулhанаатайлбарилагты.
2.Холбуулалнууд: Байгалайдолгидюум. н. + юум. н.; намарай наранюум. н. + юум. н.; мүнгэн шүүдэртэм. н. + юум. н; далайнэрьеюум. н. + юум. н; баян саг тэм. н.+юум. н.
Ямаршэнжээрньилгаруулhанаатайлбарилагты:
Байгалайдолгид 1.Удхаарааойлгомжотэмдэглэнэ:
2. Байгуулгаараа: дулдыдангиүгэ гол үгэ
х
Байгалайдолгид
3. Илгаань: а. Нэрэхолбуулал (гол үгэньюумэнэйнэрэ, тэмдэгэйнэрэ,тоогойнэрэ, түлѳѳнэйнэрэнүүдээргараһанбайхазэргэтэй.)
Б. үйлэхолбуулал: (гол үгэньүйлэдайбарүгэнүүдээргараһанбайхазэргэтэй.)
В. Сүлѳѳхолбуулал (гол болон дулдыданги )үгэнүүдынь дураарааһэлгэжэ, ондооудхатайхолбуулалболгохоаргатай.)
Г. Тогтомолхолбуулал. (тогтомолхолбоотойүгэнүүдыеһэлгүүлжэ, удхыеньхубилгажаболохогүй.)
| Холбуулал |
Удхаараа: Ойлгомжотэмдэглэнэ. |
Түхэлѳѳрѳѳ: Хоёргү, али хэдэнүгэһѳѳбүридэнэ. |
Yгүүлбэреэрээ: Дүүрээгүйудхатай. |
Мэдүүлэлнүүд:Намар. Шубууддулааноронообусана.
Ямаршэнжээрньилгаруулhанаатайлбарилагты:
| Мэдүүлэл |
| Удхаараа: Бодолтэмдэглэнэ. |
| Түхэлѳѳрѳѳ: Нэгэгү, али хэдэнүгэһѳѳбүридэнэ. |
| Yгүүлбэреэрээ: Дүүрэһэнудхатай. |
Холбуулалмэдүүлэлхоёрямарилгаатайб?
Презентаци
| Холбуулал | Мэдүүлэл |
Удхаараа: Ойлгомжотэмдэглэнэ. | Удхаараа: Бодолтэмдэглэнэ. |
Түхэлѳѳрѳѳ: Хоёргү, али хэдэнүгэһѳѳбүридэнэ. | Түхэлѳѳрѳѳ: Нэгэгү, али хэдэнүгэһѳѳбүридэнэ. |
Yгүүлбэреэрээ: Дүүрээгүйудхатай. | Yгүүлбэреэрээ: Дүүрэһэнудхатай. |
Шэнэтемэ:
Мүнѳѳдэрэймнайхэшээлэйтемэ «Мэдүүлэл. Юрынмэдүүлэл».
Хэшээлэйзорилго: Мэдүүлэл, юрынмэдүүлэлэйбайгуулга, илгаа, мэдүүлэлэйшухалабаюрынгэшүүдыеилгаруулхааргаоложоһурахабди.
Мэдүүлэлтухайойлгосо: Удхаарааямарнэгэбодолтэмдэглэһэн, түхэлѳѳрѳѳнэгэгү, али хэдэнүгэнүүдһээ, холбуулалнуудһаа, дахуулалнуудһаабүридэһэн, үгүүлбэреэрээ дүүрэһэнүгэнүүдэйхабсаралыеюрынмэдүүлэлгэдэг.
Удхаараа:гансабодолтэмдэглэһэн, нэрлүүлэгшэхэлэгшэтэймэдүүлэлыеюрынмэдүүлэлгэдэг. Жэшээнь: НэлэнхыехэАзи түбиин тэг дундаБайгалнэлбыдэг.
Байгуулгаараа:юрынмэдүүлэлнүүд нэгэ бүридэлтэбахоёр бүридэлтэгэжэилгардаг. Нэгэһаа, нэрлүүлэгшэтэй, үгыһаа, хэлэгшэтэймэдүүлэлыенэгэ бүридэлтэюрынмэдүүлэлгэдэг.
Нэрлүүлэгшэхэлэгшэхоёртоймэдүүлэлыехоёр бүридэлтэ (нюуртай) юрынмэдүүлэлгэдэг.
Мэдүүлэлнүүд хэлэгдэһэнзорилгоороо 3 янзабайдаг: юрэхѳѳрэһэн, асууһан, идхаһан.
Yгүүлбэреэрээ: шангадхаһан ба шангадхаагүй.
Мэдүүлэлнүүднэрлүүлэгшэ, хэлэгшэһээ бүридэһэнхуряангы гү, али нэрлүүлэгэхэлэгшэхоёрһоогадуурюрынгэшүүдһээ бүридэһэндэлгэрэнгыбайдаг.
Самбарта:
Байгал.
Гэрэлмэтэгэгээн, сэгээнБайгал,
Толи мэтэтолорноторгонБайгал…
Д. Улзытуев.
НэлэнхыехэАзи түбиин тэг дундаБайгалнэлбыдэг. Уһанииньгэрэлмэтэхарагдана. Байгалдалайннюусадараанбарагдашагүйл. БайгалдалайдаБуряадороной гол мүрэнүүдбаялигаабэлэглэдэг. Байгалүндэрхадануудаар хүреэлэгдэнхэй.
Алдартадалайдамнайэлдэбянзынзагаhан ажамидардаг. Сэлмэгүдэрнаранайтуяамиралтадаг. Нангиндалайдаагамтайгаархандая.
Даабари:Уран гоёоруншагты. Iбүлэг 1-2 -3-4 мэдүүлэлнүүдэйшухала ба юрынгэшүүдыеолохо, нэгэ бүридэлтэ гү, али хоёр бүридэлтэгэжээлирүүлхэ. Хэлэгдэhэн зорилгоорооидхаhан мэдүүлэлолохо.
Даабари: II бүлэг. 5-6-7 мэдүүлэлнүүдэйшухалагэшүүдыеолохо.
IY.Тобшолол:
Даабари:Iвариант: «Гэрэлмэтэгэгээн, сэгээнБайгал…» гэhэн сэдэбтэ мини- зохёолгобэшэхэ, зохёолгоюрынмэдүүлэлнүүдhээ бүридэhэн байха, сахимhураха ном хэрэглэжэболохо. 2. Нэгэ гү, али хоёрбадагhаа бүридэһэн шүлэгзохёохо.
II вариант: «Байгалайнамар» гэhэнсэдэбтэмини- зохёолгобэшэхэ, зохёолгоюрынмэдүүлэлнүүдhээбүридэhэнбайха, сахимhураханомхэрэглэжэболохо. Хэрэглэгдэхэүгэнүүд: Сентябрь; халуунайаминбууража; наратайүдэрнүүд; үдэрнүүд…; һүни…; шубууддулаан…; түрэлнютагайм…; намарһайхандаа… .
Гэрэйдаабари:Юрынмэдүүлэл. Юрынмэдүүлэлэйбайгуулгауншаха. дабтаха. Зохёолго дүүргэхэ.
Хэшээл дүүрээ. Баяртай.