Сөз түркүмдөрү. Сын атооч

СЫН АТООЧ

Заттын сын-сыпатын: ёъщ-тщсщн

(кызыл, жашыл, кара, ак, кёк ж.б.)

Кёлёмщн (чоъ, кичине)

Формасын

(тоголок, ийри, сщйрщ, тегерек, жалпак)

Даамын

(ачуу, таттуу, кычкыл, кыйгыл, жыттуу)

Сапатын

(жакшы, жаман, сонун, кооз) ж.б. билдирет.

Кандай? кайсы? деген суроолорго жооп берет.

Кыргыз тилинде

сын атоочтун төрт даражасы бар:

жай,

салыштырма,

күчөтмө,

басаңдатма.

Сын атооч маанисине карай экиге бөлүнөт.

Маанисине карай

Сапаттык

Катыштык

Заттардын сын-сыпаты,

өңү-түсү, даамы, формасы, мүнөзү, сапаты сыяктуу белгилерин түздөн-түз көрсөткөн сын атоочтор сапаттык сын атооч деп аталат.

Мисалы: сулуу, ичке, ак, жашыл, тунук, жакшы, жаман, өтө чоң.

Башка бир заты менен болгон байланышына, кандайдыр бир катышына карай заттын өзгөчөлүктөрүн көрсөтүүчү сын атоочтор катыштык сын атоочтор деп аталат.

Мисалы: токойлуу жер, тоодой толкун, жаанчыл ай, даамдуу тамак.

Грамматикалык белгилери

• Өз маанисинде, накта сын атоочтук мааниде турганда жөндөлбөйт, жакталбайт, көптүк (-лар) мүчөсү менен өзгөрбөйт.

Морфологиялык жана синтаксистик жол менен жасалат.

Морфологиялык жол

Морфологиялык жол:

• луу: бала-балалуу
• сыз: тартипсиз, адепсиз
• дай: тоодой, алтындай
• лаш: айылдаш, санаалаш
• чыл: жаанчыл, уйкучул
• чан: тончон, жоолукчан
• кой: амалкөй, батакөй

Синтаксистик жол менен:

Алдуу-күчтүү, кызыл-тазыл, жылуу-жумшак, бийик-бийик, чоң-чоң, жылуу-жумшак, бийик-бийик, ак жүздүү, кара тору, кызыл ала, көк ала, ак пейил.