Сөз және оның мағынасы

Оспанова А.Б.

Шалқар орта мектебі

Бастауыш сынып мұғалімі

Қазақ тілі

4 сынып

Сабақтың тақырыбы: Сөз және оның мағынасы.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Сөздердің әртүрлі мағынасымен таныстыруды бекіту; сөздерді мағынасына қарай сөйлем ішінде орынды қолдана білуге үйрету;

Дамытушылығы: сөздік қорын, сөйлеу мәдениетін арттыру;

Тәрбиелігі: зейінділікке, ұқыптылыққа, сауаттылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: бекіту сабақ.

Сабақтың әдісі: ой қозғау, қайталау, жинақтау, салыстыру, талдау, сұрақ-жауап.

Сабақтың көрнекілігі: қосымша тапсырмалар, мақал-мәтелдер, дидактикалық карточкалар, интербелсенді тақта.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі:

а) Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

ә) психологиялық жаттығу:

Үлкенге де сіз,

Кішіге де сіз,

Сәлем бердік сіздерге

Құрметпенен біз.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

Үйге берілген 62-беттегі 5-жаттығу.

Көп нүктенің орнына тиісті сөздерді қойып жазу /тамыр, тегіс, баспа/. Айтылуы да, жазылуы да бірдей, бірақ мағынасы әртүрлі сөздер-омонимдер.

Сөз және оның мағынасы тақырыбының мазмұнын ашамыз.

Сөз дегеніміз – белгілі бір зат немесе құбылыс атауы.

Ал, мағына дегеніміз – сөздің білдіретін белгісі, мағынаны білдіретін белгінің өзі әртүрлі болады.

/Ережелерді айтып, мысалдар келтіреміз/

Мағынасы бір-біріне қарама-қарсы сөздер – антонимдер.

Мағынасы жуық сөздер – синонимдер.

Айтылуы да, жазылуы да бірдей, бірақ мағынасы әртүрлі сөздер – омонимдер.

ІІІ. Қызығушылығын ояту: «Ой қозғау»

Қой, алма, бал, ашық, қаз, ...

Осы сөздердің мағынасын түсіндіріп, мысалдар келтіру /омонимдер/.

• Қай сөздерге антоним айта аламыз? /қой-қойма, алма-ал, ашық-жабық, қаз-қазба/.

• Қай сөздерге синоним айта аламыз? /алма-тиіспе, бал-ұпай, қазу-тесу/.

ІV. Жаңа сабақ: Сөз және оның мағынасы.

Ойын: «Сөз ойлау, тез ойлау».

Еңбекші болсаң ерінбе,

Ауырдың өзін ... де. /жеңіл/

Сөздің де дұрысы бар, ... бар, /бұрысы/

Әр кез дұрыс сөйлеуге тырысыңдар.

Үлкенге кешіріммен қарағаны,

Кішінің ... жарағаны. /үлкендікке/

/қарама-қарсы сөздер - антонимдер/

V. Оқулықпен жұмыс: 1-жаттығу «Ерекшелігін тап»

Екі бағандағы сөз тіркестерін салыстырып оқып, мағыналарында қандай ерекшеліктер барын атау /тура және туынды екі түрлі мағынаны білдіреді-омоним/.

Төбел ат – ат төбеліндей топ

Үйдің төбесі – төбесі көкке жетті

Қуанышты күндер – қуанышы қойнына сыймады

VІ. Интербелсенді тақтамен жұмыс: 2-жаттығу.

Сөйлемдерді көшіріп жазып, қарамен жазылған сөз тіркестерінің мағынасына көңіл бөлу.

Ас ішіп, аяқ босатарлар – арам тамақ, жалқау адам.

Бармағынан бал тамған – шебер, өнерлі адам.

Аузымыз аққа тиді – ақ (сүт, айран) ішудеміз.

Жүрек жалғады – тамақтанды.

Сөздің майын тамызды – қызықты, мазмұнды.

Тәбеті тартпады – ішкісі келмеді.

VІІ. Сергіту сәті

Шаршағанда ырғалып,

Гүлге ұқсап демалам.

Қанатымды бір қағып,

Гүлдей болып жайқалам.

VІІІ. Ойын: 3 – жаттығу «Мағынасын тап»

Екінші қатардан бірінші қатардағы сөйлемнің мағынасын білдіретін сөзді тап:

Бөркін аспанға лақтыру шебер

Темірден түйін түйеді шабандоз

Ешкімнің ала жібін аттамайды қуану

Ат құлағында ойнайды адал

«Мағынасын анықта» 5 – жаттығу, берілген сөз тіркестерінің қандай мағына білдіретінін айт.

Көздің қарашығындай сақтау – ұқыпты қарау, жоғалтпау, т.б.

Қас қағымда – лезде, жылдам.

Судың да сұрауы бар – үнемдеу, ысырап жасамау.

Қой аузынан шөп алмас – жуас, момын.

«Шығармашылық жұмыс»

/Осы сөз тіркестерінен 1-2 сөйлем құрастырып интербелсенді тақтаға жазу/

ІХ. Сабақты қорытындылау: «Фонетикалық талдау».

/әр қатарға фонетикалық талдау жасауға сөздер беріледі/

Шебер, жұмбақ, көркем, жылқышы, жайдары, тамыз.

• Сөздер қандай мағынада кездеседі, олар қалай аталады?

Х. Үйге тапсырма: 4 – жаттығу 63-беттегі.

ХІ. Бағалау.