Суйлом анын мунөздүү белгилери

Сүйлөм анын мүнөздүү белгилери

Текшерген: Алибекова Ө

Текшерген: Имомидин к С

Сүйлөмгө

Мүнөздүү

Предикативдүүлүк

белгилер

Модалдуулук

Коммуникативдүүлүк

Интонация

Коммуникативлүүлүк

• Адам баласы өзүнүн ой пикирин, ар кандай сезимдерин, дүйнө таануу билимдин оозеки жана жазуу түрүндө башкаларга бөлүшөт.
• Кеп өзүнөн-өзү пайда боло бербейт ал үчүн шарт, кырдаал, себеп болушу зарыл.
• Адамдар менен карым-катнаш жасоо милдетин аткарат.
• Коммуникативдик маани-бир нерсе тууралуу башкаларга билдирүү, байланыш жашоонун каражаты.
• Латын тилинен которгонго «Кабар берүү» дегенди билдирет.

Предикативдүүлүк

• Баш мүчөлөрдүн ортосундагы байланыш, баш мүчөлөр сүйлөмдүн ярдосун түзөт, баш мүчөлөрсүз сүйлөм түзүлөт.
• Жок дегенде баш мүчөлөрдүн бирөө катышышы зарыл. Көп учурда ээ көмүскөдө калып баяндоо, айкындооч мучөлөр катышат. (Ал университетте окуйт.)
• Кээ бир учурларда баяндоо катышкан ээ жана айкындооч мүчөлөрү катышат. (Тоолуу аймак)
• Ээрчишүү байланышын да жак, сан түрүндө кездешет.

Модалдуулук

🔹️ Сүйлөмдөгү адам ар кандай түзүлүштөгү сүйлөмдү колдонуп, айтылып жаткан ойго карата ар түрдүү мамилесин билдирет:

✔️ Окуянын чындыгы же чындык эместигин; (Мен борбордо окуйм)

✔️ кыймыл аракетин жүзөгө ашышы же ашпашы; (Мен борбордо окусам экен)

✔️ Окуянын ишке ашуусуна үмүттөнүү же божомолдоо; (Балким, мен борбордо окурмун.)

Интонация

• Сүйлөмдүн эмоционалдык, экспрнсивдик латын тилинен которгонго «көтөрүңкү сүйлөө» дегенди билдирет.

• Оозеки речевой мүнөздүү анын жардамы менен ар түрдүү сезимде билдирүүгө болот.

— кубануу

— капалануу

— какшыктоо

— мыскылдоо

Сүйлөмдүн классификасияланышы

Сүйлөм грамматикалык түзүлүшүнө карай

Жөнөкөй

Талаал

Жай

Суроолуу

Илептүү

Буйрук

Сүйлөм айтылышы максатына карай

Баш мүчөлөрдүн катышына карай

Бир тутумдуу

Эки тутумдуу

Айкындооч мүчөлөрдүн калышына карай

Жайылма

Жалаң

Ойго тиешелүү болгон мүчөлөрдүн калышына карай

🔹️ Толук

🔹️ кемтик

Изилдөөгө салым кошкондор:

✔️ И.А. Батманов

✔️ А. Жапаров

✔️ М. Мураталиев

✔️ И. Жакыпов

✔️ А. Турсунов

✔️ А. Иманов