Суорун Омоллоон "Дорообо, төрөөбүт тыам!"

Хоһоон хонуулардаах, ырыа ыллыктардаах Алаҕар нэһилиэгэ

Кулун тутар 4 күнэ

Кылааска үлэ

1

Дорообо, төрөөбүт тыам!

(үөрэнээччи күннүгүттэн)

Д.К. Сивцев –

Суорун Омоллоон

(1906-2005) ​

1

Күннүк торума:

1 сирэй. Пубулуустука

2 сирэй. Суруйааччы олоҕо, айар үлэтэ

2 сирэй. Айымньы ырытыыта

3 сирэй. Айар үлэ

1

Пубулуустука

П

• Олоххо чахчы баар суолу кырдьыгынан иһитиннэрэр;

• Элбэх киһиэхэ анаан хаһыакка, сурунаалга бэчээттэнэр суруйуу эбэтэр этии;

• ааптар сыалын-соругун аһаҕастык этэр.

1

Пубулуустука истиилигэр сөп түбэһэр тыллары булуҥ

П

Ыҥырыы

Сурук

Боротокуол

Остуоруйа

Сэһэн

Уураах

Күннээҕи бэлиэтээһин

Ыстатыйа

Хоһоон

Ахтыы

Дуогабар

Төлөпүөнүнэн кэпсэтии

Фельетон

1

1

2. Суорун Омоллоон төрөөбүт дойдута?

2. Уус Алдан

1. Чурапчы

3. Таатта

4. Сунтаар

1

2. Суорун Омоллоон айымньыларын бул.

2. Хаҥкы

1. Ачаа

3. Тиргэһиттэр

4. Бэйэтэ эмтиэкэ

1

2. Суорун Омоллоон аатын үйэтитии

2. «Таатта» түмэлгэ мэҥэ таас

3. Опера уонна балет тыйаатыра

1. Доҕордоһуу түмэлэ

4. Доҕордоһуу болуоссатыгар мэҥэ таас

1

Ааҕыы

Уус-уран литэрэтиирэ ньымалара

Тыыннааҕымсытыы – тугу эмэ тыымматы тыыннаах курдук көрдөрүү. Холобур: Айылҕа уһугунна, күн мичээрэ.

Тэҥнээһин – көстүү, эттик атын көстүүгэ, эттиккэ дьүөрэ, ханыылыы өрүтүнэн дьүөрэлээн этии. Үксүгэр курдук, дылы тылларынан ситимнэнэр. Холобур: Икки хара киис атахтаһан сыппытын курдук хаастаах.  

Эпитет – көстүүгэ, эттиккэ өҥ-дьүһүн, бэлиэ, ураты дьүһүлгэнин ойуулуур тыл. Холобур: үрдүк мэҥэ халлаан, үрүҥ түүн, аламаҕай маҥан күн уо.д.а.

1

Дорообо, төрөөбүт тыам!

• Уу, күн барахсан уота тугун сырдыгай, сыралҕанай! Эчи тугун дэлэгэйэй, күүһэй! Барахсаным көмүс аалыытын курдук күрүлгэн кыыма үйэлэр тухары саккырыы тохтор да, көҕүрүүр, мөлтүүр быһыыта биллибэт. Муҥура суох үчүгэй арай кини баар быһыылаах! Кини суоҕа буоллар, манна куруутун хараҥа түүн, тоҥ муус буолуо этэ. Оччоҕо биһиги да баар буоларбыт биллибэт этэ. Кини айымньылаах сардаҥата бу сир ийэ ни угуттуур, сырдатар буолан, бу биһиги Ийэ дойду бут ол иһин эгэлгэ баай, муҥура суох быйаҥнаах, киһи тылынан сатаан хоһуйбат кэрэ мичил дьүһүннээх буолбат дуо, доҕотторуом?

1

Дорообо, төрөөбүт тыам!

• Көрүҥ, көрүҥ эрэ! Быйыл сайылыкка сир симэҕэ олус да үүммүт эбит! Кырдал бүтүннүү, үүт-үкчү кыһыл көмүһү мөлбөччү куппут курдук , ыыс-араҕас алтан от! Ол анараа өттө эмиэ - сибэкки долгурас муората : наар халлаан күөҕэ, быдьыгынас сир симэҕэ киэптии аспыт. Халлаан сиргэ кэлэн түспүтүн курдук ! Онтон анараа - оруосабай сибэккилэр. Онтон уот кыһыл сибэккилэр , онтон маҥаттар... Үүт-үкчү эбэҥки кыыһын этэрбэһин оҕуруотун ойуутун курдук таҥалай-таҥалай түһэн испиттэр. Эчи үгүс да араас кырааска, тус-туһунан өҥ, ыһыахха киэргэнэн кэлбит дьон курдук , манна төбүрүөннээбиттэр. Ханнык улуу художник палитрата маны кытта ама тэҥнэһиэй?! Оо, кэрэтин, баайын, төрөөбүт ийэ буорум!

1

Дорообо, төрөөбүт тыам!

• Көрүҥ, бу лаглаҕар хатыҥ ы. Эчи сэбирдэҕэ, иэдэскэ таҕайдахха, сөрүүнүн! Бу сэбирдэх, син киһи курдук, тымырдардаах . Оттон тулата тэбис-тэҥ сарбынньахтардаах. Ким бу курдук хас сэбирдэҕи барытын биир быһыылаах гына кырыйан, киэпкэ баттаан оҥоортой? Тоҕо хатыҥ эрэ барытын сэбирдэхтэрэ биир быһыылаахтарый? Ханна саһан сылдьарый кинилэр биир буолар кистэлэҥнэрэ? Айылҕа бары атын үүнээйилэрин курдук, хатыҥ эмиэ ханнык эмэ быыкаайык сиэмэ ттэн үүнэрэ буолуоҕа. Ол сиэмэ иһигэр ханан сылдьара буолуой хатыҥ сэбирдэхтэрэ биир тэҥ буолар «сокуоннара»?

1

Түмүк (рефлексия)

Синквейны оҥоруу быраабылата

Холобур

• Чүөчээски
• Хорсун, өйдөөх
• Көрөр, куотар, тыллыыр
• Кини хорсун санаалаах уол
• Пионер

• 1 аат тыл
• 2 даҕааһын аат
• 3 туохтуур
• Этии
• 1 синьиэним

1

Айымньыны салгыы ааҕыҥ

Дьиэҕэ үлэ