Табигатьнең җан авазы

Табигатьнең җан авазы

• Табигатьнең җан авазы

• Максат:
• 1.Табигатькә, барлык тереклек ияләренә хөрмәт, мәрхәмәтлелек хисе тәрбияләү.
• 2.Укучыларның дөньяга карашларын киңәйтү,экологик тәрбия бирү табигатебезне яратырга, сакларга өйрәтү.
• 3.Укучыларның бәйләнешле сөйләмен үстерү.

Эпиграф:

” Мин чәчәк өздем-ул шиңде.Мин күбәләк тоттым-ул минем учымда җан бирде.Шул вакытта мин матурлыкка йөрәк белән генә кагылырга мөмкин икәнлеген аңладым”.

Е.Прасолов ,,В союзе с красотой”

• Эпиграф:

I. Оештыру.

II. Сүзлек эше (сүзләрне укыгыз, тәрҗемәсен табыгыз).

Табигат ь долг

Иген заботится

Терлек век

Казылма байлыклар хлеба

Буыннар вредный

Кайгыртырга полезные ископаемые

Гасыр скот

Зарарлы отравляется

Кими природа

Бурыч уменшается

Агулана поколения

• Текстны уку, тәрҗемә итү.
• Син - табигать баласы.Табигать - ул синең әйләнә-тирәң. Кояш, болытлар,су,ком,таш,хайваннар һәм үсемлекләр - барысы бергә табигать дип атала. Кеше үзенә кирәк әйберләрне табигатьтән ала. Иген, яшелчә һәм җиләк- җимешләр үстерә.Терлек үрчетә.
• Җир астыннан казылма байлыклар чыгаралар.Елга һәм күлләрдән балык тоталар.Урман-кырлардан гөмбә һәм җиләк җыялар.
• Табигат ь бай, ләкин аны сакларга кирәк. Кешеләр кешелек турында, алдагы буыннар турында кайгыртырга тиешләр. Җир шарында барлык кешеләр дә гасырлар буе уртак бер максат белән яшиләр: ул табигатьне саклау!
• Җир безнең уртак йортыбыз. Без елгаларда һәм күлләрдә суның чиста,күкнең аяз, һаваның саф булуын телибез. Моның өчен планетабызны сакларга кирәк. Юкса, әйләнә-тирәбездәге тереклек юкка чыгарга мөмкин.
• Кызганычка каршы, бүген кешелек зур куркыныч алдында тора. Табигать төрле зарарлы радиоактив матдәләр белән агулана, суларыбыз пычрана, үсемлекләр, җәнлекләр кимегәннән-кими. Табигатьне пычрату – ул гасыр чире. Табигатьне пычратучыларга каршы көрәшү – һәркемнең изге бурычы.

Сорауларга җавап бирегез.

• Нәрсә ул табигат ь ?
• Кеше табигат ь тән нәрсәләр ала?
• Җир шарында кешеләр нинди максат белән яшиләр?
• Кешелек алдында нинди куркыныч тора?
• Ни өчен табигатьне сакларга кирәк?

Сүзләр һәм сүзтезмәләр белән җөмләләр төзегез .

• Кеше балык тоталар
• Җир астыннан үзенә кирәк әйберне табигат ь тән ала.
• Елга һәм күлләрдән казылма байлыклар чыгаралар.
• Кешелек изге бурыч.
• Табигат ь зур куркыныч алдында тора.
• Табигат ь не саклау төрле зарарлы радиоактив
• матдәләр белән агулана.

Кызыл китап

• “ Кызыл китап” - нәрсә соң ул?
• Кызыл китап – аерым саклауга мохтаҗ хайван, үсемлек, гөмбә төрләре кергән рәсми белешмәлек.
• 1) Шигырьне сәнгатьле уку.
• 2) Сүзлек эше.
• аерым саклауга мохтаҗ – здес ь: нуждающиеся в особой защите
• рәсми белешмәлек – официальный справочник

Сорауларга җавап бирегез.

Светофорның кызыл төсе – нәрсәне аңлата?

Ни өчен бу китап “Кызыл китап” дип атала?

Ул нинди мәг ъ нә аңлата?

Кызыл китапка үсемлекләрнең, хайваннарның нинди төрләре кертелгән?

“ Кызыл китап” ның игътибар үзәгендә нинди девиз тора?

Бу китапны кемнәр язган?

Ни өчен автор бу китапның авторы - табигат ь үзе ди?

• Укыгыз, рус теленә тәрҗемә итегез.
• Шомланырлык хәлләр ул:
• соңгы тапкыр очкан кош,
• соңгы тапкыр йөзгән балык,
• соңгы тапкыр сикергән бака,
• соңгы тапкыр чәчәк аткан гөл,
• соңгы тапкыр сулаган җәнлек,
• соңгы тапкыр үскән гөмбә...

• Татарча әйтегез.
• птица, которая летает в последний раз – соңгы тапкыр очучы кош
• рыба, которая плавает в последний раз –
• лягушка, которая прыгает в последний раз –
• цветок, который цветёт в последний раз –
• бабочка, которая летает в последний раз –
• птица, которая дышит в последний раз –

• Табышмаклар иленә сәяхәт.
• Язын шаулый, җәен җиләсләндерә, көзен сыйлый , кышын җылыта. Нәрсә ул? (Урман.)
• Кышын да, җәен дә бертөсле кием кия. (Чыршы, нарат).
• Ап-ак күлмәген кигән,

Күлмәгенә тап тигән.

- Җәй башында җиләгемне

Авыз итәрсез, дигән. (Каен җиләге)

• Нинди агач җилсез дә шаулый? (Усак.)
• Иелә, бөгелә,
• Ак мамыгы түгелә;
• Кара күзе күренә. (Шомырт.)

• Нәрсә соң ул туган ил?
• туган як
• туган ил
• туган төбәк
• туган җир
• туган туфрак
• Әти, әни,әби,бабай
• сеңел, эне
• йорт
• урам
• шәһәр
• авыл
• сулаган һавам
• басып торган җирем
• Баулы
• Татарстан
• Россия

• Нәрсә ул туган ил? –
• Ул синең әтиең, әниең, апаң, энең, сеңлең, әбиең, бабаң. Ул – синең туган, яшәгән йортың, урамың, шәһәрең, авылың. Ул – синең сулаган һаваң, басып йөргән җирең. Безнең барыбыз өчен дә газиз туган илебез – Баулыбыз, Татарстан Республикабыз, Россиябез.

• Безнең туган җиребез нәрсәләргә бай?
• Безнең туган җиребез урманнарга, чишмәләргә, тауларга бай.

• . Диалоглар төзү : “Дару үләннәре”
• “ Чишмәләр”, “Урманнар”

Видеофильм “Баулы”

• “ Туган як”- ял минутлары. (караоке)

• . Укытучы сүзе
• Укытучы: Халкыбыз “Үз илең – Гөлстан”, ди. Әйе, туган илне ярату – иң изге, иң олы хис. Әйдәгез, туган илнең якынлыгы, газизлеге турындагы мәкальләрне искә төшерик:
• Җире - суы бар җирен сөйләр,
• Иле – йорты бар илен сөйләр,
• Иле-йорты юк ниен сөйләр?
• Туган илдәй ил булмас,
• Туган җирдәй җир булмас.
• Туган туфракка баскан эз суынмый.
• Үз илем – үземә алтын.
• Туган илнең әреме дә хуш исле.
• Алтын- көмеш яуган җирдән туган – үскән ил артык.
• Рәхәт булса да торган җир, сагындыра туган ил.
• Туган илдә яшәмәгән яшәү кадерен белмәс.
• Былбылны алтын читлеккә япсаң да, үз тирәген сагынып сайрар.
• Ачтан үлсәң дә, туган илеңне ташлама.
• Иленнән аерылган –
• Канаты каерылган.
• Һәр гөл үз сабагында чәчәк ата.

Сәнгатьле уку

Минем бабам табигатьне яттан белгән.

Серләшкән ул гөлләр белән –

гөл телендә,

күлләр белән –

күл телендә,

... үз телендә...

Минем бабам табигат ь не яттан белгән.

Сөйләшкән ул җилләр белән –

җил телендә,

... үз телендә ...

Минем бабам табигат ь не яттан белгән.

Аңлашкан ул күкләр белән –

күк телендә,

кош телендә,

... үз телендә ...

• Җир хартиясе турында презента ц ия материалы өстендә эш.
• Тест биремнәре өстендә эш.
• Йомгаклау

• Тест биремнәре:
• 1. Фигыльне нишләмәсеннәр? формасына куеп язып бетерегез.
• чишмәләргә чүп-чар сал------------------------------------
• кошларга таш ат---------------------------------------------
• бөҗәкләрне, балыкларны үтер-----------------------------
• табигатькә зарар китер---------------------------------------
• 2. Фигыл ь ләрне нишләмәс иде? формасына куеп язып бетерегез.
• сулар пычран------------------------------------------------------
• һава агулан---------------------------------------------------------
• балыклар үл----------------------------------------------------
• табигат ь кә зарар китер-------------------------------------
• тереклек ияләре рәнҗе------------------------------------------

• 3. Русча тәрҗемәсен табыгыз .
• Кешеләр эчә торган су - воздух,которым дышат люди.
• Кешеләр сулый торган һава - вода,которую п ьют люди.
• Кешел әр яши торган урыннар.-места,где живут люди.
• 4.Фигыльләрне нишләр өчен? формасына куеп, кыска җаваплар языгыз.
• Һава нишләр өчен кирәк?------------------
• Су нишләр өчен кирәк? ------------------

• 5.Фигыльне нишләмәсеннәр? формасына куеп язып бетерегез.Тәрҗемә итегез.
• чишмәләргә чүп-чар сал------------------------
• -------------------------------------------------------
• бөҗәкләрне,балыкларны үтер--------------------------
• ----------------------------------------------------------------------
• табигат ьк ә зарар китер-----------------------------------
• -----------------------------------------------------------------------
• 6.Фигыльләрне нишләмәс иде? формасына куеп язып бетерегез.Тәрҗемә итегез.
• сулар пычран---------------------------------------------------------
• ---------------------------------------------------------------------------
• һава агулан-------------------------------------------------------------
• ----------------------------------------------------------------------------
• балыклар үл----------------------------------------------------------
• --------------------------------------------------------------------------
• табигат ьк ә зарар китер-------------------------------------------
• --------------------------------------------------------------------------
• тереклек ияләре рәнҗе--------------------------------------------
• ---------------------------------------------------------------------

Дәресне әзерләде –

Татарстан Республикасының

Баулы Муни ц ипал ь белем бирү учре ж дениесе

6 нчы санлы гомуми белем бирү мәктәбенең

югары категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Галимова Гөлсем Әхмәдулла кызы

2008 ел