Табият таануу тема: Жердеги суу

Тема: Жердеги суу Сабактын максаты: Суунун Жердеги маанисин түшүндүрүү; Суунун абалдарын жана айлануусун билүү; Суунун жаратылыштагы жана адам турмушундагы ролун баалоо

1. Суунун Жердеги таралышы

Суу — бул  жашоонун булагы . Жер бетинин болжол менен  70%ын суу , ал эми  30%ын кургактык  түзөт.

Суунун негизги түрлөрү:

• Деңиздер жана океандар  — дүйнөлүк суунун 96,5%ын түзөт.
• Муздар жана кар  — 2% тегерегинде.
• Тузсуз суу (арыктар, көлдөр, булактар, жер астындагы суу)  — 1%дан аз.

2. Суунун абалдары

Суу үч абалда болот:

• Суюк абал  — дарыялар, көлдөр, деңиздердеги суу;
• Газ абалы (бууланган)  — абага көтөрүлгөн суу буусу;
• Катуу абал  — муз жана кар.

Бул абалдардын бири-бирине өтүшүн  суунун айлануусу  деп атайбыз.

3. Суунун айлануусу (жаратылыштагы суу айлампасы)

Суу ар дайым айланып турат:

• Күн нуру тийгенде деңиздерден, көлдөрдөн жана дарыялардан  суу бууланат .
• Буулар абага көтөрүлүп,  булутка айланат .
• Булуттар муздап, суу  жамгыр же кар  болуп кайра жерге түшөт.
• Түшкөн суу  дарыяларга, көлдөргө, деңиздерге  куюлат же  жер астына сиңет .

Бул процесс  токтобостон кайталанып турат  жана Жердеги жашоону камсыз кылат.

4. Суунун жаратылыштагы мааниси

• Жаныбарлар жана өсүмдүктөр  суусуз жашай албайт.
• Суу абаны нымдап , температураны тең салмакта кармайт.
• Деңиздер менен океандар  аба ырайын өзгөртүүгө таасир этет.
• Топуракты нымдап , өсүмдүктөрдүн өсүшүнө шарт түзөт

5. Адамдын турмушундагы суу

Суу адамга керектүү:

• Ичүү жана тамак бышыруу үчүн;
• Жуунуу жана тазалык үчүн;
• Айыл чарбасында (сугаруу);
• Өндүрүштө жана энергия алуу үчүн (мисалы, ГЭС — гидроэлектр станциялары).

6. Сууну коргоо

Тузсуз суу —  чектелүү байлык . Ошондуктан сууну сарамжалдуу колдонуу маанилүү:

• Сууну текке кетирбөө;
• Сууну булгабоо;
• Өсүмдүктөрдү туура сугаруу;
• Заводдордон чыккан калдыктарды тазалоо.

Кызыктуу фактылар:

• Адамдын денесинин 70%ы суудан турат.
• Суу тунук көрүнсө да, анда ар кандай минералдар жана газдар болот.
• Эң чоң океан —  Тынч океан , ал дүйнөлүк суунун жарымына жакынын камтыйт.

Үйгө тапшырма:

«Сууну коргоо — келечекти сактоо»,

«Суунун табияттагы айлампасы»- деген темаларда кыска эссе жазып келүү