Tema: Kripton elementi.

Tema: Kripton.

Meýilnama.

1.Kripton elementiniň açylyşy.

2.Fiziki häsiýeti.

3.Himiki häsiýeti.

4.Izotoplary.

5.Alnyşy.

6.Ulanylyşy.

7.Önümleri.

1898-nji ýylda W.Ramsaý,kömekçisi M.W.Trawers bilen suwuk howadan izolirlanip,spektral usul bilen iki gazyň tapylan garyndysy bolan kislorody,azoda we argony aýryp,kripton(Grekçe Kripto-“Gizlin”) diýen sözden gelip çykandyr.Atmosfera howasyndaky mazmun göwrümi boýunça 1,14 10-4%,atmosferadaky umumy ätiýaçlyklar 5,3-1012m³.1m³ howada takmynan 1 sm³ kripton bar.Howadan kripton almak,köp energiýa talap edýär.Bir miliondan gowrak howa göwrümini arassalamak bilen suwuklandyrylan howany gaýtadan işlemeli kriptonyň birlik götümini almak.eatheriň litosferasynda kriptonyň durnukly izotoplary öz-özünden ýadro bölünişi uzak ömürli radioaktiw elementler,bu amal atmosferany bu gaz bilen baýlaşdyrýar.Urany öz içine alýan minerallaryň gazlarynda 2,5-3.0% kripton bar.Uniwerselemiň galan ýerlerinde kripton has ýokary mukdarda ýüze çykýar,litiý,galiý we yzygiderli skangium werselemdäki kripton bilen wodorodyň gatnaşygy esasan deňeşdirilýär.Mundan kriptonyň 6 ýaşyndadygy ýyldyzlar arasynda bardyr diýen netije çykaryp bileris.Kripton ak reňkli RE 0503-289-datapyldy

Ölçenen mukdar günüňkiden 450 esse ýokarydy,ýöne kriptonyň şeýle köp bolmagynyň sebäbi entek belli däl.Hil taýdan kriptonyň zyňyndy spektroskopiýasy arkaly kesgitlenýär.San taýdan köpçülik spektrometri bilen kesgitlenýär,hromatografiki taýdan,şeýle hem siňdiriş derşew usullary arkaly.

Fiziki häsiýetleri.Kripton reňksiz,tagamlu we yssyz inert monatomiki gazdyr,basyňynda hloroformyň ysyna meňzeş ýiti ysy bolýar.Adaty şertlerde dykyzlydgy 3,745kg /m³.Adaty basyş astynda,119,93K kripton suwuklyklary,115,78K gatylaşýar we kristallary emele getirýär.Şeýlelik bilen,suwuk fazada diňe dört dereje temoeratura aralygynda bar.Suwuk kriptonyň gaýnadyş nokadyndaky dykyzlygy 2,412g /sm³,nolda gaty kriptonyň dykyzlygy 3,100 g /sm³.Kritiki temperatura 209,35 K,kritiki basyş 5,50 Mpa kritiki dykyzlygy 0,908g /sm³.Kriptonyň üç nokady temperaturasy 115,78 K,dykyzlygy 2,826 g /sm³.Üznüksiz bugarmakda polýar ýylylyk basyş 20,79 J/(mol K).Atylylyk eriş nokady 1,6 kJ/mol,ýylylyk kuwwaty 9,1 kJ /mol.Adaty şertlerde kriptonyň dinamiki ýapyşygy 23,3 Pa-s,ýylylyk geçirijiligi 8,54 mW /(m K),öz-özüni diffuziýa koffisiýenti 7.9-10-6-m² /s.Dinamiki magnit duýgurlygy -2,9-10-5,polýarizasiýa 2,46 10-3 nm³.Ioneziýa energiýasy 13,9998 eV.Maýyllylyk neýtron kesiş bölümi tebigy kripton takmynan 28 ammar 21.Adaty basyşda suwda erginligi 0,11 l /kg. Kripton .5.75H20 düzümi bolan klatratlar,-27,7C-den ýokary temperaturalarda çüýräp,suw bilen bölünýär.Şeýle käbir organiki maddalar bilen klatratlary emele getirýär.

Himiki häsiýetleri.Kripton himki taýdan inert.agyr şertlerde kripton difloridini emele getirmek üçin ftor bilen reaksiýa berýär.1965-nji ýylda KrF₄,KrO₃ H₂O we BaKrO₄ kompozisiýalarynyň birleşmeleri yglan edildi.Soň bolsa olaryň barlygy ret edildi.2003-nji ýylda,C-Kr baglanyşygy bolan ilkinji kripton-organiki birleşme(HKrC=CH-gidrokriptoasetilen)emele geldi.Finlýandiýada kripton matrisasynda kripton we asetileniň gaty garyndysynyň UV fotolizi arkaly.

Izotoplary.Häzirki wagtda 32 kriptonizotopy we käbir gowşak radioaktiw ýagdaýlarynyň ýarym ömri nuklididir.Tebigatda kripton bäş sany durnukly nuklid we biri bilen aňladylýar has tolgundyryjy izomer ýagdaýy belli:78kg.(izotopyň bollugy 0,35%),80Kr(2,28%),86Kr,82Kr(11,58%),83Kr(11,49%).84Kr(57,00%)