«Тіл – татулық тірегі»

«Тіл – та­тулық тірегі» деген тақырыппен рес­публикалық форум болып өтті.

– Біздің еліміз көпұлтты мемлекеттің қатарына жатады. Ал, мемлекеттік тілді меңгерген басқа ұлт өкілдері мемлекет пен халықтың арасындағы алтын көпір іспеттес, – деді Мәдениет және ақпарат министрі Дархан Мыңбай құттықтау сөзінде. – Сондықтан жыл сайын өтетін «Тіл – татулық тірегі» форумының маңызы арта түсуде. Себебі, қазақ тілін жете мең­герген басқа ұлт жастарының қатары жыл санап көбейе түсуде. Мәселен, «Мемле­кеттік қызмет туралы» заңда «мемлекеттік қызметші мемлекеттің, Президенттің, Үкіметтің жүргізіп отырған саясатын жү­зеге асыруы керек» деп, тайға таңба басқандай етіп жазылған. Осыған байланысты мемлекеттік қызметшілер де қазір қазақ тілін дамытудың маңызы зор әлеу­меттік саясат екенін жете түсінуі қуантады.
Республикалық тіл форумына еліміз­дің түкпір-түкпірінен мемлекеттік тілде еркін сөйлеп, ойын ашық жеткізе алатын 150-ге жуық ұлт өкілдері қатысты. Жастар өз құрбы-құрдастарын да қазақ тілін оқып, үйренуге шақырды. Ол үшін бар­лық жағдай жасалған, деді олар. Қазір елімізде мемлекеттік тілді балабақша, мектеп, жоғары оқу орындарында үздіксіз оқыту жүйесі қолға алынған. Мектепке дейінгі мекемелердің бір жарым мыңы қазақ тілінде тәрбие береді. 4 мыңға жуық мектеп мемлекеттік тілде сабақ оқытады. Мемлекеттік қызметшілердің де тілді үйренуі үшін 130 орталық жұмыс істеуде.
– Мен Қостанай облысының тумасымын. Өзім орыстілді ортадан шықсам да, алдыма бұлжымас міндет қоюдың арқа­сында қысқа мерзімде қазақ тілін тез үй­реніп меңгердім, – дейді форумға қа­тысушы Наталья Шмагинова. – Сондықтан да мен қазақ тілін меңгергенім үшін өзімді бақытты санаймын. Қазір қазақтармен еркін сөйлесемін. Тіл үйренудің ешбір қиындығы жоқ. Тек таза құлшыныс керек. Өкінішке орай, мен сияқты қазақ тілін қадірлейтін құрбыларымның саусақпен санарлықтай болуы қинайды. Бізде жиналыстар, басқосулар орыс тілінде өтеді. Мұның бәрі мемлекеттік тілде өтсе, адамдар да қазақ тіліне тез бейімделер еді.
Дұрыс айтылған пікір. Шынымен, еліміздің әрбір азаматы мемлекеттік тілді білуді өзінің Отан алдындағы міндеті мен парызының бірі ретінде бағаласа, онда сол азаматтың өз туған елінің алдындағы па­рызының дұрыс өтелгені емес пе? Осыны түсінетін уақыт жетті.

Мемлекеттәк тіл – татулық тірегі
Тілден биік асқар жоқ,
Тілден асқан байлық жоқ,
Тілден терең теңіз жоқ.
Ғ.Мүсірепов.

Тіл – адамдық белгісінің бірі. Тіл өте қажетті, өйткені тіл арқылы бір – бірімізбен әңгімелесе аламыз. Тілсіз мемлекет болмайды. Қазақта тілі жоқ халықты – “тұл” деп атайды.
Қазақ тілі – “еліміздің мемлекеттік тілі” екендігі Конституцияда заңдастырылған Біз хабар білсек оны ауызша және жазбаша түрде айтамыз, білдіреміз. Ауызша айтқан өте қажет. Өйткені осылай әдебиет дамыған. Жазба ол ауызшадан да қажет. Өйткені жазу арқылы біз ұрпақтан ұрпаққа келе жатқан қазақ халқының салт – дәстүрін, тарихын білеміз.
Қазақ халқының ақын, жазушылары, шешендері өте көп. Олар қазақ тілінде еркін сөйлейді, өз ойын толық айта алады, өйткені қазақ тілі - өте бай тіл. Ана тілі ана сүтіндей өте қасиетті. Қазіргі жастардың бір қатары ана тілін білмейді, құрметтемейді. Ал кейбіреулері бірінші орынға шет тілдерін қойып қазақ тілі қазағымыздың байлығы екенін білмейді. Сол үшін біз қазақ тілінің мәртебесін көтеруіміәз керек, басқа ұлттарға үлгі көрсетуіміз керек. Тілсіз білім жоқ, ал білім - өмірдің шырағы. Соған оравй қазақта “Білім кілті - тіл” деген мақал бар. Бұл әдебиетті, ғылым білімді мәдениетті өркендетеді деген ұғым.
Оған қоса мемлекеттік тіл – татулық пен бірліктің тірегі. Мемлекеттік тілді өркендетсек өзге ұлт адамдарымен осы тіл арқылы қарым – қатынаста боламыз. Қазақстан Республикасы Президентінің 1998 жылғы 5 қазандағы жарлығымен бекітілген “Тілдерді қолдану мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасына” сәйкес мектеп кітапханасында айына бір рет әдеби шолулар, дөңгелек стол, әдеби кештер “Тіл буынсыз, ой түпсіз”, “Ана тілім ардағым”, “Тіл тамыры тереңде”, “Тілге құрмет – елге құрмет”.
В.Н. Илющенкомен әдеби кеш өткізілді тақырыбы “Тіл - халықтың рухы”. Кітап көрмесі ұйымдастырылды тақырыбы “Қазақ тілі - ұлт тілі”. Ауызша журнал өткізілді тақырыбы “Қазақ тілі – көркем әрі бай тілі”. Кешке қатысқан 8 в сынып оқушылары. “Тілге құрмет – елге құрмет” бөлімінде: тілші ғалым, ақын,жазушы, мемлекет қайраткері – ұлы тұлға Ахмет Байтұрсынов еңбектері, туған тілімізді зерттеудің тұнық тұнық бастауында тұрған ғұлама ғалым Құдайберген Жұбанов еңбектері, жаңа кітаптар, деректермен танысты. Сонымен қатар бабалардан қалған данышпанды қағидаларынан “мақал – мәтел, қанатты сөздер...”.
“Үйретейік ұрпақты тілге” бөлімінде “Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі”, “Қазақ тілі энциклопедиясы”, “Қазақша – орысша, орысша – қазақша терминологиялық сөздіктер” қалың оқырман қауымға, оқушыларға, мұғалімдерге, ұсынылып отырған анықтымалық сөздіктер қазақ тілін сауатты жазуға үйретер кітаптар.
Тіл мен қарым қатынас біріккенде ғана сыйластық, достық, адамгершілік пайда болады. Мемлекеттік тілді меңгеру елдің бірлігін білдіреді. Сонда мемлекетік тіл - татулық тірегі болды деп айтамыз. Қазір тілдің тағдырын шешпесек, оның тізгінін қолымызды ұстасасақ, еліміз мемлекет бола алмайды, ол ол ма, келешек ұрпақ – біздің балаларымыз, немерелеріміз тілді білмей қалады, мәңгүрттенеді. Содан барып мемлекетіміздің жағдайы мүшкіл халге ұшырайды. Ондай күн елімізде ешқашан болмасын деп тілейік ағайын.
Сонымен қатар, профессор Мәшһүр Жүсіп Қуандықтың “Көркем сөз құдіреті” ғылыми - әдістемесі, ақын М. Жаманбалиновтың “Жауқазын”, Арман Қаниевтың “Ар алдында”өлең жинақтары тіл бағдарламасы бойнша шыққан кітаптары ұлттық рухымыздың мәртебесін көтеруге үлес қосқан болашақ ұрпақ үшін бағасы биік болары дауыссыз.
Мемлекеттік тілімізді мейлінше кемелдендіруге, осы күні қаны жерге таңбай тұрған аса ділгір мәселе – тіліміздің мәртебесін ту етіп көтеруге қосылған үлкен үлес. Қазақ тілінің мемлекеттік тіл оетінде кеңінен қолдануылына қажетті жағдай жасауға ат салысу, оның қоғамдық аясын кеңейтуге, тіл мәдениетін арттыруға көмек беру үшін өткізілетін мәдени – көпшілік шаралар оқырмандарға тілді оқып – үйренуге қажетті әдебиеттермен, анықтамалық құралдар, сөздіктер, өз бетімен оқып – үйренуге арналған тілашар - тілдескіш көрнекті құралдарға шолу кітапхана жұмыстары ішіндегі ең бастысы болып табылады.
Тілді үйрену - өз ұлтыңды тану. Ұлттық тілді білу ұлт ділін, қасиетін, мінезін, ой, жан – дүниесін, сырын білу екенін, халықтық мәдениет пен дәстүрді жаңғырту болатынын естен шығармайық. Тілді оқулықтан үйрену өте мардымсыз болады. Бай қазынаны игеру қазақ тіліндегі көркем әдебиеттерді оқу, ғылыми еңбектермен танысу, жазба жұмыстарын жүргізу, күнделікті оқу, үйрену арқылы ғана орындалады.Қазақ тілі туған тілім екендігіне өте қуаныштымын және мақтан етемін.
Аға кітапханашы Булкенова Р.Қ.

«Тіл – татулық тірегі». Осындай атпен Астанада жастардың республикалық форумы басталды. Онда қазақ тілінде таза сөйлейтін өзге ұлт өкілдері бас қосты. Шараның ерекшелігі де осы. Республиканың түкпір-түкпірінен жиналған қыз-жігіттер екі күн бойы қазақ тілінің қазіргі жай-күйін талқылайды, кейін сол мәселе бойынша өз аймақтарында да жұмыс жасайды. Форум барысында қатысушылар Астана мен Алматы және 14 облыстағы тілдер басқармасының жұмыстары қойылған көрмені тамашалайды. Көрмеден өңірлерде мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру үшін қандай жұмыстар атқарылып жатқанын көруге болады, дейді ұйымдастырушылар.

Мақсат Ысқақов, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі Тіл комитетінің төрағасы:

«Ынтымақ қайда барасың, ырыс-бірлігі жарасқан жерге, барамын. «Ал, ырыс пен ынтымақ қай жерде болады, ол татулығы мығым татулығы бекем ерге барамын», дейді. Ал, татулықтың тірегінің бірі бұл – тіл. Тіл білген адам, әрине тату. Келген делегаттар өзінің ойын ортаға салады. Мемлекеттік тілді білу маған не берді және форумнын не күтеміз? Осы сұрақтарға жауап іздейміз.

Каждый язык – это целый мир. Язык – это живая душа народа, его радость, боль, память, сокровища. Нет такого языка, который бы не заслуживал уважения.

Казахстан – многонациональное государство. Каждый народ, проживающий на его территории, имеет свои традиции, обычаи, свою культуру, историю и, конечно же, язык. Тот, кто способен уважать и ценить многовековую культуру своего народа, любить свой родной язык, тот способен по-настоящему уважать и ценить другой язык, другую культуру, историю другого народа.
22 сентября прошел фестиваль «Язык – опора дружбы», приуроченный к празднованию Дня языков народов Казахстана. Девизом фестиваля послужили слова Президента РК Н.А. Назарбаева: «Будущее Казахстана – в казахском языке». В фестивале принимали участие учащиеся средних учебных заведений города. Представляя разные национальности (посредством национальных костюмов), школьники демонстрировали свое владение государственным языком.
Конкурс включал в себя несколько этапов. В первом туре «Приветствие»участники ненавязчиво рассказывали о себе: кто-то в стихотворной форме, кто-то в прозаической, а кто-то, используя сценическую миниатюру.
Далее следовали: состязание на лучшее знание пословиц и поговорок о языке; демонстрация видеоматериалов, которые озвучивали сами участники; выразительное чтение стихотворений о языке; и, конечно же, представление творческих номеров.
Праздник получился ярким и веселым. Все ребята показали великолепные выступления, Юные полиглоты были награждены почетными грамотами.

Фестиваль «Язык – опора дружбы» показал, что несмотря на то, что государство наше многонациональное, почитать и изучать государственный язык должны стремиться все народности, проживающие в Казахстане, что различия национальных культур – не повод для разногласий, а прекрасная возможность для развития и взаимного обогащения.

Язык - это важнейшее средство общения между людьми. Все стороны общественной жизни, все процессы познавательной и творческой деятельности человека, каждый миг ее сознания сопровождается языком.

Все государства имеют свой государственный язык. Каждая страна сформировала свой подход к выстраиванию языковой политики в соответствии с собственным уникальным, историческим, политическим, экономическим и социальным опытом.

В Казахстане, где государственным языком является казахский язык в рамках государственной программы развития и функционирования языков на 2011- 2020 гг. идет расширение сферы употребления государственного языка. У нас в Костанайской области функционируют центры по обучению государственному языку, которые посещают все желающие, особенно молодежь некоренной национальности. Сегодня очень актуальна тема владения казахским языком молодежью, ведь без знания государственного языка нет будущего. Наш Президент Н.А. Назарбаев сказал, что каждый казахстанец обязан владеть государственным языком и должен активно участвовать и способствовать продвижению всех процессов, в которые сегодня вовлекается наша страна.

Гордость нации - молодежь, ей принадлежит будущее. В связи с этим молодежь нашей области поддерживает политику Главы государства и дает слово, что не пожалеет свои знания и возможности в ее реализации.

В Доме дружбы города Костаная  проводятся бесплатные курсы по изучению казахского языка. Занятия проходят очень интересно в оборудованных новой техникой кабинетах.

Молодежь некоренной национальности, принимает активное участие во многих мероприятиях проводимых управлением по развитию языков области. Уделяется много внимания мероприятиям с участием молодежи некоренной национальности в совершенстве владеющих казахским языком. Результатом является неоднократные призовые места занятые ими в республиканских конкурсах как «Государственный язык – мой язык» «Абаевские чтеня», «Язык-ключ к познанию души народ»  и т.д.

Весной в рамках областного плана мероприятий развития и функционирования языков был проведен «круглый стол» на тему «Построим будущее вместе», озвученное Президентом в Послании народу Казахстана. В мероприятии приняли участие студенты высших учебных заведений, представители некоренной национальности, свободно владеющие казахским языком. Одним из главных обсуждаемых вопросов было расширение сферы употребления казахского языка. Участники заседания предложили развивать волонтерское движение на территории нашего региона, создать языковую среду для общения на государственном языке и обсудили пути реализации данного проекта.

Ежегодно для актива координационного совета молодежных объединений ассамблеи народа Казахстана Костанайской области организовываются летние лингвистические лагеря, где все общаются на казахском языке. Для ребят создают среду для общения  в непринужденной обстановке - в живописном сосновом бору оздоровительного комплекса.

«Казахский язык должен стать языком общего пользования для всех граждан Казахстана. Это залог стабильности, дружбы народов, процветания и развития нашего государства».

Озираясь на прошлое, бросая взгляд в будущее, мы должны четко усвоить, что государственный язык – это наибольшее богатство всего общества, и отдельного гражданина Республики Казахстан.

Проведение языковой политики должно способствовать сохранению гражданского согласия в Казахстане, укреплению дружбы между представителями различных этносов и народов, проживающих в Казахстане, сохранению стабильности и мира. Поэтому внедрение государственного языка носит поэтапный, постепенный характер. Сама идея придания казахскому языку статуса государственного языка стала основой казахстанского патриотизма и национальной идеи, необходимой для сплочения казахстанцев как единой нации. Так давайте же будем с любовью относится к нашему государственному – казахскому языку и будем патриотами своего независимого государства.