Урок для 10 классов

Mavzu: Ikkilik sanoq sistemasida amallar bajarish.

Darsning maqsadi:

Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni mustaqil fikrlarini oshirish va rivojlantirish.

Tarbiyaviy: Vatanini sevish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmatda bo‘lish, odob-axloq qoidalariga rioya qilishni singdirish

TK: aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda shaxsiy, oilaviy rejalarni tuza olish; kundalik faoliyatda turli formuladan foydalana olish.

FOK: kompyuterlarning arifmetik va mantiqiy asoslariga oid amaliy masalalarni hal eta oladi; turli sanoq tizimlarida amaliy masalalar yecha oladi.

Dars usuli: suhbat, tushuntirish, “Savol-javob” metodi, “Rasmli boshqotirma” , “To‘g‘risini top”,”Yosh aktyor”o‘yinlari.

Dars turi: Bilim va ko’nikmalarni nazorat qiluvchi va mustahkamlovchi.

Darsning borishi:

1. Tashkiliy qism:

O’quvchilar bilan salomlashish

Xonani va o’quvchilarni darsga tayyorliklarini kuzatish

Yo’qlamani aniqlash

Navbatchi axboroti.

Siyosiy daqiqa.

1. Darsning maqsad va vazifalarini qo’yish.

2. Tayanch bilimlarning faollashtirish.

Uyga vazifalarini tekshirish va o’tilgan mavzuni mustahkamlash.

Abu Abdullo Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy

Hozirgi kunda butun dunyo qabul qilgan 10 lik sanoq sistemasining tarixi haqida turli-tu- man ma'lumotlar berilmoqda. Ba’zi olimlar 10 lik sanoq sistemasini arab xalqi bilan bog‘la- sa, ba'zi olimlar arablar hindlardan olgan, deb yozishadi.

1. Dars materiallarini tushuntirish (materiallarni tushuntirish dars prezentatsiyasi va videorolik, amaliy harakatlar, tayyor ishlar ko’rgazmasini namoyish qilish bilan birgalikda olib boriladi).

Nazariy qism:

Kundalik hayotimizda ishlatiladigan o‘nlik sanoq sistemasidagi sonlar ustida arifmetik amallar bajarish usullarini bilamiz. Maz- kur usullar boshqa barcha pozitsiyali sanoq sistemalari uchun ham o‘rinlidir.

0‘nlik sanoq sistemasida qo‘shish amalini ko‘rsak, biz awal birliklarni, so‘ng o‘nliklarni, keyin yuzliklar va hakazolarni o‘zaro qo‘shib boramiz. Bu jarayon barcha pozitsiyali sanoq sistemalar uchun o‘rinli bo‘lib, toki oxirgi qiymat bo‘yicha eng katta raz-ryadni qo‘shishgacha davom etadi. Mazkur jarayonda shu narsani doim eslashkerakki, agar biror razryad sonlariniqo‘shganimizda

natija sanoq sistemasining asosi qiymatidan katta chiqsa, yig‘in-dining sanoq sistema asosidan katta qismini keyingi razryadga

o‘tkazish kerak.

Masalan, o‘nlik sanoq sistemasida:

1. 79538_l0

+ 1983_l0

274796.0

MaMumki ikkilik sanoq sistemasi faqat ikkita: 0 va 1 raqamla- ridan tashkil topgan. Bu sistemada qo‘shish, ayirish va ko‘paytirish amallari quyidagicha bajariladi:

Ikkilik sanoq sistemasida arifmetik amallar

O'nlik sanoq sistemasida qo'shish amalini ko'rsak, biz avval birliklarni, so'ng o'nliklarni, keyin yuzliklar va hokazolarni o'zaro qo'shib boramiz. Bu jarayon barcha pozitsiyali sanoq sistemalari uchun o'rinli bo'lib, toki oxirgi qiymat bo'yicha eng katta razryadni qo'shishgacha davom etadi. Mazkur jarayonda shu narsani doim eslash kerakki, agar biror razryad sonlarini qo'shganimizda natija sanoq sistema asosi qiyrhatidan katta chiqsa, yig'indining sanoq sistema asosidan katta qismini keyingi razryadga o'tkazish kerak.

Masalan, o'nlik sanoq sistemasida:

Ma'lumki ikkilik sanoq sistemasi faqat ikkita: 0 va 1 raqamlaridan tashkil
topgan. Shu sistemada qo'shish, ayirish va ko'paytirish amailari quyidagicha
bajariladi:

Endi yuqoridagi jadvallar yordamida ikkilik sanoq sistemasidagi sonlar ustida turli arifmetik amallar haiarishga doir misollar ko'ramiz.

1-misol. 10011 + 11001 2-misol. 1000101,001+1000101,001

Yechish. 1101101,001 Yechish. 1101101,001

1000101,001 1000101,001

10110010,010 10110010,010

Javob: 10110010,01. Javob: 10110010,010.

3-misol. 101010-10011 4-misol. 110011,01-10111,101

Yechish. 101010 Yechish. 110011,010

10011 10111,101

10111 11011,101

5-misol. 11011x101 6-misol. 101,11x11,01

Yechish. 11011 Yechish. 101,11

101 11,01

110011 10111

110011 10111

11111111 10111

10010,1011

1. Darsga yakun yasash:

O’quvchilarni olgan bilimlari hamda qilgan ishlarini nazorat qilib baholash, ularni yo’l qo’ygan kamchiliklarini to’g’irlash.

Uyga vazifa: Mavzuni o’qib o’rganib savollar tuzib keling.

Ko’rildi:

O’IBDO’: ____________ Farmonova S.R

(imzo) (F.I.SH.)