Урок по теме "Дисперсия"

Атăл урлă çичĕ тĕслĕ чĕн вĕрен ывтăнчĕ.

Ç ӗнӗ сӑмахсем

• отражение-мӗлке
• преломление- хуҫӑлу
• показатель преломление- хуҫӑлу кӑтартӑвӗ
• длина волны -хум тӑршшӗ
• скорость- хӑвӑртлӑх
• частота- тӑтӑшлӑх
• монохроматический- монохроматиллӗ
• лунная радуга- уйӑх асамат кӗперӗ
• огненная радуга- вутлӑ асамат кӗперӗ

Словарьсенчи ӑнлантару

Асамат кӗперӗ — "райдуга" е Турӑ пӗкки. (В.И. Даль)

Радуга — претерпевшее изменение слово «райдуга», или Божья дуга.

Асамат кӗперӗ – тӳпери тӗрлӗ тӗслӗ пӗкӗ евӗр йӑрӑм, ку вӑл хӗвел пайӑркисем ҫумӑр тумламӗсем ҫине ӳкнипе пулса тӑрать. (С. И. Ожегов)

(По словарю В. Даля)

Радуга – разноцветная дугообразная полоса на небесном своде,

Асамат кӗперӗ – тӳпери тӗрлӗ тӗслӗ пӗкӗ. Хӗвел ҫумӑр чаршавне тепӗр енчен пӑхнӑ чух ҫумӑр тумламӗсем витӗр ҫутӑ пайӑркисем хуҫӑлнипе пулать.

образующаяся вследствие преломления солнечных лучей в дождевых каплях.

( А. М. Прохоров )

Радуга – разноцветная дуга на небосводе. Наблюдается, когда солнце освещает завесу дождя, расположенную на противоположной от него стороне неба. Объясняется преломлением, отражением света в каплях дождя.

(Толковый словарь русского языка Ожегова С.И.)

(Советский энциклопедический словарь под ред. А.М.Прохорова

• Асамат кӗперӗ-атмосфера оптикипе метеорологи пулӑмӗ, вӑл яланах нӳрлӗ выранта пулать. Вӑл тӗрлӗ тӗслӗ пӗкӗ е спектр чечекӗсенчен тунӑ ҫаврашка пек курӑнать.
• Ăна хӗвел тӳперен ӳкекен ҫумӑр чаршавне ҫутатсан сӑнама пулать.
• Ҫӗр ҫинчи сӑнавҫӑшӑн асамат кӗперӗ яланах пӗкӗ пек, тавралӑхӑн пӗр пайӗ пек курӑнать, сӑнавҫӑ мӗн чухлӗ ҫӳллӗрех тӑрать — асамат кӗперӗ те ҫавӑн чухлӗ туллирех (ту ҫинчен е самолет ҫинчен курма пулать).

Рене Декарт:

Рене Декарт дал более полное объяснение радуги в 1635 году в своём труде «Метеоры» в главе «О радуге». В частности, он верно объяснил механизм образования вторичной радуги .

Пуринчен те малтан Рене Декарт асамат кӗперӗ ҫинчен 1635 ҫулта «Метеорсем» ятлӑ ӗҫре тӗплӗн ӑнлантарса панӑ, иккӗмӗш асамат кӗперӗн пулӑвне тӗпченӗ.

Тӗлӗнмелле асамат кӗперӗ

:

.

Лунная радуга

Туманная радуга

Огненная радуга .

Зимняя радуга

Исаак Ньютон опычӗ

Хӑйӗн сӑнавӗсене пӗтӗмлетнӗ май вӑл спектрӑн пӗтӗм тӗсӗсем ҫутӑра пуррине палӑртнӑ, кӗленче призмӑпа пайласа вӗсене тӗрлӗ тӗссене уйӑрма пулать.

Анализируя свои опыты, пришёл

к выводу, что все цвета спектра содержатся уже в самом белом свете, а с помощью призмы их возможно только разделить, так как они по-разному преломляются стеклянной призмой.

Исаак Ньютон

1643–1727 гг.

Дисперсия света — разложение солнечного света в цветную полоску — спектр, после прохождения через прозрачный кристалл в форме призмы.

Ҫутӑ дисперсийӗ — хӗвел ҫути тӗрлӗ тӗссем сине пайланни.

Дисперсия и показатель преломления Дисперси тата хуҫӑлу кӑтартӑвӗ

Показатель преломления определятся формулой:

где с = 300 000 км/с – скорость света в вакууме

– скорость сета в среде

Если свет разного цвета преломляется по-разному, значит скорость монохроматических волн в веществе различна.

Показатель преломления для красного света в стекле равен 1,64 , а для фиолетового 1,68 .

Каждой цветности соответствует своя длина и частота волны, такой одноцветный свет называется монохроматическим светом

Кашни тӗслӗхӗн хумӗсен вӑрӑмӑшӗпе хӑвӑртлӑхӗ пӗр пек, пӗр тӗслӗ ҫутта монохроматиллӗ ҫутӑ теҫҫӗ .

Цвет

Тӗс

Длина волны, нм

Хум вӑрӑмӑшӗ

Ширина участка

800-620

Сарлакӑшӗ

620-585

180

35

585-575

550-510

10

40

510-480

480-450

30

30

450-390

60

В. Гете4

Красный

+

Зеленый

+

Голубой

=

?????

Слайд 10

ТЕЛ Томас Юнг 1802 год

Выводсем:

• Дисперсия – явление разложения белого света в спектр. Дисперси- шурӑ ҫутта спектрсем ҫине пӑйланни.
• Белый свет – сложный, состоит из монохроматических цветов. Ҫут тӗнче – кӑткӑс, монохромати тӗсӗсенчен тӑрать.
• Показатель преломления среды зависит от цвета света (фиол., красн.) Хутлӑх хуҫӑлни ҫутӑ тӗсӗсенчен килет.
• Показатель преломления света в среде зависит от его частоты. Ҫутӑ хуҫӑлни унӑн тӑтӑшлӑхӗнчен килет.

Слайд 19

2

• Как объяснить белый цвет снега?

Юрӑн тӗсӗ мӗншӗн шурӑ?

• Как объяснить черный цвет сажи?

Хӑрӑмӑн хура тӗсне мӗнле ӑнлантарса пама пуллать?

• Как объяснить серый цвет, в спектре нет серого?

Сӑрӑ тӗсе мӗнле ӑнлантарса пама пуллать?

1.Асамат кӗперӗн ҫӳлти пӗкки мӗнле тӗспе сӑрланнӑ?

2.   Светофильтр мӗн вӑл? Вӗсемпе усӑ курнин тӗслӗхӗсене илсе кӑтартӑр

3.  Мӗншӗн курӑк симӗс?

4.  Мӗнле прибор пулӑшнипе ҫӑлтӑрсемпе хӗвелӗн хими составне палӑртнӑ?

1.  Мӗн тӗслӗ ҫутӑ пуринчен ытла виҫкӗтеслӗ кӗленче призмӑпа хуҫӑлать?

2. Мӗн вӑл дисперси?

3.  Физика енчен ӑнлантарӑр-ха, шуррисем хурисенчен мӗнпе уйрӑлса тӑраҫҫӗ?

4.  Спектрографпа спектроскоп мӗнрен уйрӑлса тӑрать?