Зат есімнің септелуі

Мұғалімнің аты –жөні

№250 мектеп - лицей

Күні

30.09.2015жыл

Саршаева Айнур

Пәні

Қазақ тілі

Сыныбы

7 «Г»

Сабақтың тақырыбы

Зат есімнің септелуі

Сілтеме

Қазақ тілі 7-сынып оқулығы

Жалпы мақсаты

Зат есімнің септелуі жайлы түсіну, тапсырмалар орындау, мысал келтіру, білімдерін жинақтау

Күтілетін нәтиже

Зат есімнің түрленуі жайлы түсінеді, тапсырмалар орындайды, мысал келтіреді, білімдерін жинақтайды

Негізгі идеялар

Оқушылардың тіл байлығын дамыту

Тапсырмалар

Топтық жұмыс, диалог, талдау, АКТ, жаттығу жұмысы, тест, «Адасқан әріптер» , СТО стратегиялары

Ұйымдастыру кезеңі

Сынып оқушыларының назарын сабаққа аудару. Оқушыларды түгелдеу, жалғау түрлері бойынша топқа бөлу.

Үй тапсырмасын сұрау

21-жаттығу.

4-5 оқушы 21-жаттығуды оқиды, жұдырық-алақан арқылы бағалайды.

Тұсаукесер

Жаңа сабақ

Адасқан әріптер әдісі арқылы жаңа сабақтың тақырыбын анықтау.

З Т С М Н Ң С П Т Л У
А Е І І Е Е І

Ертегі:

«Ерте – ерте ертеде, ешкі жүні бөртеде, зат есім жерінде, қазақ тілі елінде Септік деген шал болыпты. Елде жұт болып, ашаршылық жайлапты. Бұл ашаршылық Септік шалдың үйіне де келіп жетіпті. Атауатты ұлы қайтыс болғанда шал ағашқа аттың қылын керіп, тиегінің орнына қойыпты да, үнсіз егіліпті. Ай өткен соң Ілік деген ұлы өлгенде тағы бір ішек тағып, «ненің зияны, кімнің көзі тиді екен?» – деп егіледі.

Ай өткен соң Барыс атты ұлы дүниеден өтеді. Сонда шал тағы үшінші ішек тағып «кімге айтып жылайын неге ғана өлді екен?» – деп жоқтау айтады. Табыс атты ұлы өлгенде «нені айтып, кімді ғана қарғайын?» – дейді. Жатыс атты ұлы да аштықтан өлгенде ағашқа бесінші ішек тағылып, «неде, кімде екен себебі? – деп жылайды. Шығыс ұлы да қайтыс болады, алтыншы ішек тағылып «неден қайтыс болдың, кімнен сені сұраймын? » – деп егіледі. Көмектесі де сол ашаршылықтан қайтыс болғанда «кіммен өмір сүрмекпін, немен енді шұғылданамын?» – деп жоқтау айтып егіледі. Содан 7 ішек, 7 тиек тағылып «жетіген» аспабы пайда болыпты. Осы аспап арқылы Шал мұңын халыққа жеткізген деседі.

Ал балалар менің айтқанымнан нені ұқтыңдар? Кім тағы қандай ой қосады?

Оқушылар «Адасқан әріптер» арқылы тақырыпты ашады.

Оқушылар өз ойларын, ережені айтады. Оқушыларды ынталандырып отыру.

Жаңа сабақты бекіту

.

27-жаттығу. ( ауызша).Берілген сөздерді ауызша септеңдер.

Отан, баласы, әжесі, ата, ел.

28-жаттығу. Жай септеулі сөздер мен тәуелді септеуде тұрған сөздерді теріп жазып, қай септікте тұрғанын айтыңдар.

Бала дүрбісін бағыттап алып, мұржасы қисайған сұрықсыз жаман үйден көз алмайды. Маңдайшасында жұқа тақтайға қолмен жазылған «Мектеп» деген сөз бар. Бала әлі хат танымаса да, осыдан басқа сөз жазылмағанына іштей сенеді. Бұл дүрбісінің ғажабы- тырнақтай дүниенің өзін айдан анық көрсетеді. Ол мектепке қалай баратынын, сол есіктен қалай кіретінін көзіне елестетті.

Сергіту сәтін ұйымдастыру

Сөздерді дұрыс септікке орналастыр.
Атау септік
Ілік септік
Барыс септік
Табыс септік
Жатыс септік
Шығыс септік
Көмектес септік
Текемет , көмірдің , суға, ұшақты , далада, жаңбырдан, алаша, балғаның , дүкенге, кітапты, қыста, аспаннан, арамен, театрға, шеңберді, оқушымен, отпен, сабақты, қайыңның.

Ендігі тапсырмамыз мақалдарды жалғастыру, жалғауларын дұрыс тауып жазу.

1-топқа:

1. Күш – білімде, білім – кітап…

2. Кітап – адам…  досы.

3. Туған жер…  туың тік.

4. Жауға жаныңды берсең де,

Сырың…  берме.

5.Көлдің көркі – құрақ,

Таудың көркі –  …

6.Отан от…  да ыстық

7.Бойыңмен мақтанба,

Ойың…  мақтан.

2-топқа:

Жазғытұрым қалмайды қыс... сызы

Масатыдай құлпырар жер.... жүзі

Жан-жануар адамзат анталаса,

Ата-анадай елжірер күн... көзі.

Жаз... көркі енеді жыл құсымен

Жайраңдасып жас күлер құрбысы....

Көр... жаңа тұрғандай кемпір мен шал

Жалбасаңдар өзінің тұрғысымен.

3-топқа:

1.Ер жігіт... екі сөйлегені- өлгені.

2.Жеті жұрт... тілі.. біл,

Жеті түрлі білім біл.

3.Жақсы... үйрен, жаман... жирен.

4.Көрмес түйе...де көрмес.

5.Жығылсаң нар.... жығыл

6.Ағаш тамырымен, Адам досы...мықты. 

7. Жақсы көрші тапқаның,

Мол олжа... батқаның. 

Әр топтан 1-2 оқушы ауызша септейді.

Оқушылар берілген жаттығу жұмыстарын, тапсырмаларды орындайды. Топтарда өзара бағалайды. Бағдаршамның түстері арқылы, смайликтер арқылы

Жаңа сабақты қорыту

Жеке жұмыс: Өзін-өзі бақылап, бағалау.Тест жауаптарын тексеріп, білім парақшасына бағаларын қояды.
1.Әке"сөзі қай септікте тұрғанын тап
А) А.с. В) І.с. С) Б. с. Д) Ж. с.
2.Ілік етегінде тұрған сөзді белгіле
А) Оқушы В) Оқушыға С) оқушының Д) оқушыға
3.Барыс септігінің сұрағын белгіле
А) кімге?неге?қайда? В) кімдерге?кімді?нені? С) кімге? кімді? нені? Д) кіммен? немен?
4.Табыс септігінің жалғауын белгіле
А) -ны,-ні,-қы,-кі,-ғы,-гі В) -ны,-ні,-ды,-ді,-ты,-ті
С) -ны,-ні,-шы,-ші,-ды,-ді Д) –нан,-нен, -дан,-ден, -тан, -тен
5.Жатыс септігінде тұрған сөзді белгіле
А) көктемде В) далаға С) мектеппен Д) мектептен
6. Шығыс септігінде тұрған сөзді табыңыз
А) Сабаққа В) Сабақты С) Сабақтан Д) Сабақпен
7.Көмектес септігінің сұрақтарын ата
А) кімде?неде? В)кімге ? неге ? С) кімнен?неден? Д) кіммен? немен ?

Тест тапсырмасына жауап береді. Дайын жауап үлгісі бойынша өзін-өзі бағалайды.

Бағалау

Ынталандыру, смайликтер, жұдырық-алақан, топтарда өзара бағалау, өзін-өзі бағалау,бағдаршам

Сабақтың жабдықтары

Интерактивті тақта, слайдтар

Рефлексия

Бүгінгі сабақтан алған әсерлеріңдісебетке жазып, кері байланыс орнату

Келесі тапсырма

32-жаттығу. «Ойлан. Ізден. Тап» тапсырмасы

Келесі оқу

Зат есімнің түрлену, септелуі

Мұғалімнің аты –жөні

№250 мектеп - лицей

Күні

Саршаева Айнур

Пәні

Қазақ тілі

Сыныбы

7 «Г»

Сабақтың тақырыбы

Белгісіздік есімдігінің түрленуі

Сілтеме

Қазақ тілі 7-сынып оқулығы

Жалпы мақсаты

Белгісіздік есімдігінің түрлену жолдарын білу, мысал келтіру, жаттығу жұмыстарын орындау, талдау

Күтілетін нәтиже

Белгісіздік есімдігінің түрлену жолдарын біледі, мысал келтіреді, жаттығу жұмыстарын орындайды, талдайды

Негізгі идеялар

Оқушылардың тіл байлығын дамыту

Тапсырмалар

Топтық жұмыс, диалог, талдау, АКТ, жаттығу жұмысы, тест, СТО стратегиялары

Ұйымдастыру кезеңі

Сынып оқушыларының назарын сабаққа аудару. Оқушыларды түгелдеу, жалғау түрлері бойынша топқа бөлу.

Үй тапсырмасын сұрау

Өздік есімдігінің түрленуі

Әңгіме жазу тапсырмасы

4-5 оқушы үй тапсырмасын оқиды, смайликтер арқылы бағалайды.

Тұсаукесер

Жаңа сабақ

1. Біреулер үйінің орнын өлшеп, біреулер қазып үлгеріп, қайсыбіреулері қалқитып та алған.
2. Біреудің кісісі өлсе, қаралы ол...
3. Кейбіреуге таяғым тиіп те кетті бартылдап.
4. Әсемпаз болма әрнеге.

Топтарға «Белгісіздік есімдіктерінің түрленуі» тақырыбын оқып, топпен талдау тапсырмасы берілді. Топтар «Ойлан,жұптас, бөліс» әдісі бойынша топпен жұмыс жасатып, постер қорғату, арнайы уақыт белгілеу.

Оқушылар берілген сөйлемдерден белгісіздік есімдіктері қалай түрленіп тұрғанын айтып, сабақтың тақырыбын ашады.

Оқушылар топпен талқылап,постер қорғайды. Бір-бірін «Екі жұлдыз, бір ұсыныс» арқылы бағалайды.

Жаңа сабақты бекіту

.

106 - жаттығу.
Төмендегі белгісіздік есімдіктерін түрлендіріп, сөйлем құраңыздар.
А. с. әлдекім, бірдеме, кейбіреу
І. с. әлдекімнің, бірдеменің, кейбіреудің.
Б. с. әлдекімге, бірдемеге, кейбіреуге
Т. с. әлдекімді, бірдемені, кейбіреуді.
Ж. с. әлдекімде, бірдемеде, кейбіреуде.
Ш. с. әлдекімнен, бірдемеден, кейбіреуден
К. с. әлдекіммен, бірдемемен, кейбіреумен.
108 - жаттығу
Мәнерлеп оқыңыздар. Сонан соң: 1) әңгімені баяндаушы кім және кім айтып тұрғанын неден байқағанларыңызды айтыңыздар. Әңгімеге ат қойыңыздар; 2) әңгімеде өсімдіктердің қай түрі көбірек қолданылғанын табыңыздар.
сергіту сәті
Үлестірме карточкалар мен жұмыс
№1. Берілген белгісіздік есімдіктерін пайдаланып, сөйлем құраңыз.
1. Біреу: ______________
2. Кейбір: _____________
3. Бірнеше: ____________
4. Әрбір: ______________
5. Әрқашан: ___________
№2. Берілген белгісіздік есімдіктерді тәуелдеңіз.
әрбір кейбіреу әрқайсы
Біздің ________ _________ _________
Сендердің _______ _________ ______
Сіздердің _______ _________ _______
Олардың ________ _________ _______
№3. Берілген белгісіздік есімдіктерді септеңіз.
Атау: әркім біреу әлдене
Ілік: ________ ________ _______
Барыс: ______ ________ _______
Табыс: ______ _________ ______
Жатыс: ______ _________ ______
Шығыс: ______ _________ ______
Көмектес._____ ________ _______
№4. Жақшадағы сөздерді пайдаланып, сұраққа жауап беріңіз.
1. Бұл сөзді кімнен естідің? (біреу)
2. Марат қашан ерте тұрады? (әрқашан)
3. Қандай адамдар үзілісте демалмайды? (кейбір)
4. Жұмысқа қанша адам келмеді? (бірнеше)
5. Кім өзінің туған жерін жақсы көреді? (Әркім)
№5. Асты сызылған сөзге сұрақ қойыңыз.
1. Әрбір адамның құқығы бар. ________
2. Әркім өз жұмысын істейді. ________
3. Ол әрдайым көңілді жүреді. ________
4. Біз бірнеше күн демалдық. ________
5. Жиналысқа кейбір қызметкерлер келмеді. ________

Әр топтан 1-2 оқушы ауызша септейді.

Оқушылар берілген жаттығу жұмыстарын, тапсырмаларды орындайды. Топтарда өзара бағалайды. Бағдаршамның түстері арқылы

Жаңа сабақты қорыту

Белгісіздік есімдіктері қалай түрленеді?

Бүгінгі сабақтан не үйрендің?

Сұрақтарға жауап береді.

Бағалау

Ынталандыру, смайликтер, бағдаршам, топтарда өзара бағалау, екі жұлдыз,бір ұсыныс

Сабақтың жабдықтары

Интерактивті тақта, слайдтар

Рефлексия

Бүгінгі сабақтан алған әсерлеріңдісебетке жазып, кері байланыс орнату

Келесі тапсырма

103-жаттығу. «Ойлан. Ізден. Тап» тапсырмасы

Келесі оқу

Белгісіздік есімдіктерінің түрленуі

Саршаева А

Қазақ әдебиеті

11-сынып

Т.Көмекбаев атындағы №250 мектеп-лицей

Сабақтың тақырыбы

Роман кейіпкерлері (Ж.Аймауытов «Ақбілек» романы)

Сілтеме

Жоспар

Жалпы мақсаты

Оқушыларға романның негізгі идеясын толық меңгерту;

Бір-бірін шынайы бағалауды үйрету;

Топтық жұмыс жасауға үйрету;

Күтілетін нәтиже

Оқушылар романның негізгі идеясын меңгереді;

Бір-бірін шынайы бағалауды үйренеді;

Топтық жұмыс жасауға үйренеді;

Негізгі идеялар

Тапсырмалар

Топтық жұмыс

Тапсырмалар

Жұптық жұмыс

Тапсырмалар

Жеке жұмыс

Сабақтың түрі

Қорытынды сабақ

Сабақтың әдіс-тәсілдері

Кім жылдам?, Ой қозғау, баяндау әдісі, мағынаны тану, сәйкестендіру, талдау

Құрал-жабдықтар

Оқулық , АКТ, суреттер, интербелсенді тақта, бағалау дөңгелекшелері, суреттер

Жүргізілетін жұмыстарым

I.Ұйымдастыру кезеңі:

(3 минут)

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау (7 минут)

ІІІ.Тұсаукесер

(3 минут)

ІҮ. Жаңа сабақ

(17 минут)

Ү. Сабақты бекіту (7 минут)

ҮІ.Қорытынды

(6 минут)

ҮІІ. Үйге тапсырма

(2 минут)

1.Амандасу, түгелдеу, оқушылар назарын сабаққа аудару, романдағы кейіпкер аттарына байланысты топқа бөлу.

1топ. Ақбілек 2 топ. Мұқаш 3топ. Бекболат

Жеке жұмыс: Кім жылдам? ойыны арқылы үй тапсырмасын сұрап, оқушыларды «Мадақтау дискрипторлары» арқылы бағалау. Ж.Аймауытов өмірі мен шығармашылығын оқып келу. «Ақбілек романы - реалистік роман» оқып, талдап келу.

1.    Кейіпкердің ғұмыры түрлі сынақтан өтеді. Сол сынақтан өту кезіндегі кейіпкердің бойында болатын психологиялық өзгерістерді бақылау идеясы.

2.     Өмір мен өлімнің күресі немесе тіршілік үшін күрес.

3.     Табиғат заңдылықтары мен қоғам заңдылықтарын қатар суреттеу.

    «Ақбілек» романын ашқан кезде тамаша табиғатымен Алтай тауы қарсы алады (кітаптан үзінді ...)

Топтық жұмыс: «Топтастыру» әдісі арқылы Ж.Аймауытов кім және қандай шығарманың авторы екенін анықтау. Берілген тапсырмалар бойынша топпен жұмыс жасап, әр топтан бір-бір оқушы баяндап, бір-бірін бағалайды

Бағалау парағы.

Мағынаны тану:

1.     Біз осылай табиғатты тамашалап, мамыражай отырғанымызда ойламаған жерден оқыс оқиға, Ақбілектің әкесі Мамырбайдың аулына кірісіп кеттік.

   а) Ақбілектің көзінің тартуы нені аңғартады?

   ә) Шұбап келе жатқан 4 атты кімдер болып шықты?

   б) Келген салт аттылар бірден Мамырбайдың үйіне келуінен нені аңғардыңдар?

   2. Ақбілек шұңқырда жатыр. Ақтар іздеп жүр. Анасының өлімі. Романда кездескен бірнеше қайғылы оқиғалар Ақбілектің көз алдынан өтті.

   а) Ананың балаға деген махаббаты қандай оқиғамен байланысты көрінеді?

   ә) Ақбілектің шұңқырда екенін кім білді?

   б) «Қызын бүркітше бүріп жатқан 2 орысты анасы екпінмен келіп итеріп тастап,балапанын басқан ана құстай баласын бас салды» деген көріністің аяғы немен тынды?

   в) Қазақтың бас араздығынан кек туатыны қай көрініс арқылы сипатталған?

   3. Ақбілек ақтардың қолында. Ақбілекке таласып, жас жігіт мерт болады. Ақбілектің денесі түршігіп кетті. Романда бірінші өлімнің денесі суымай жатып, екінші өлімге кездестік.

   4.Қарамұрт офицер 14 жасар Ақбілектің өміріне дақ түсірді.

   а) Ақбілектің көрген зәбірін, арының аяқ асты болуын қай көріністер арқылы байқаймыз?

   ә) Ақбілекке екі офицердің таласуы, Қарамұрттың жирен офицерді дуэльде атып өлтіруінің себебі неде?

   5.Қарамұрт қоштасарда Ақбілекті атқалы тұр.Ақбілекке өлім қаупі төніп тұр.

   а) Өлім – суық сөз. Шығармада ол қандай образбен шендестіріледі?

   ә) Ақбілектің өлімге қарсы әрекеті.

   б) Оқиға барысында Қарамұрт офицер қай қырынан байқалады?

  Ақбілектің азаппен өткізген түні. Табиғат көрінісі мен адам әрекетінің, көңіл-күйінің қатар суреттелуі, хикаяның психологиялық саралаумен берілуі.

   «Ақбілектің жанын жынның ойнағындай ойрандап кеткен озбыр омырау, өксікті күндер орыс мінген аттардың аяғымен бірге алыстап бара жатты.

   6.  Ақбілек тауда жалғыз. Елестетіп көріңіздерші. Қою қараңғылық. Түн. Су арқырап ағып жатыр. Жел гуілдеп тұр. Жапырақтар тынымсыз сыбдырлауда. Кенет ұлыған қасқырлар даусы естілді. Олар бірте-бірте жақындап, Ақбілекті қоршап алды.

  Қасқыр ненің белгісі?

7.     Ақбілекті озбырлардың, қатыгездердің тобы қоршап алды. Сол топпен Ақбілек жалғыз күресуі керек. Ақбілекті олар талап жеп қоюы мүмкін еді. Егер де Ақбілек кенет аяқ астынан жылт еткен шоқты көрмесе. Жылт еткен шоқ оқиғаны қалай өзгертті? Шоқ ненің рәмізі деп ойлайсыз?

8.     Ақбілек жолға шығады. Оған диуана Ескендір кездеседі. Диуана Ескендір Ақбілекке қандай көмек берді?

9.     Ақбілекті ағасы ауылға алып бара жатыр. Ақбілек неге мұңаяды? Қуану керек емес пе? Ол неге өз-өзіне ажал тілеп, өлім шақырып келе жатыр? Ақбілектің басындағы «бұлт» енді қоюлана түсті.

   «. . . . бұрынғы кіршіксіз аппақ кеудесіне енді қара құзғын ұя салып кеткен тәрізді. Осы арам денеммен, арам аузыммен әкемнің иманды жүзіне қалай жақындаймын? Ойбай-ау! Менің күйеуім ше?» деген жолдардағы қазақ қыздарының ар-ожданы туралы не айтасыз?

   Ақбілектің басына түскен қайғының мәні неде?

   10.  Ақбілек ауылға барды. Әкесі арасындағы қарым-қатынас. Медеуі – Бекболат, Ұрқия.

   Әкесінің өзгерісі мен салқындығы арқылы нені аңғартпақ?

   Автор Ұрқия мен Ақбілектің жасырын сырын қандай мақсатта пайдаланған?

   11.Өгей шеше.

  Өгей шешенің тепкісін қандай суреттер арқылы сипаттаған?

   12.Түс көру. 13.Азапты күндер.Жүкті екенін сезу.

   14.Әкесінің қуып шығуы. 15.Босану сәті.

   16.Қалаға келу. 17.Семей,Омбы,Ақмоладағы оқу.

   18.Ақбала – Ақбілек – Балташ.

  Ақбілектің Ақбаламен махаббаты.Оның сәтсіздікке ұшырау себебі неде?

  19. Ақбілек ауылда.

  Ақбілектің елге оралуы, ағасы мен жеңгесінің қарсы алуы қалай суреттеледі?

  Ақбілектің Бекболат ауылына соғуы, Бекболаттың пішіні Ақбілек арқылы сипатталуы неліктен?

  20. Ақбілектің жеңісі, «тазару,жаңару» кезеңі.

Жұптық жұмыс: «Ақбілек» романына талдау жұмысы. Жұптар бір-бірін «Екі жұлдыз, бір ұсыныс» арқылы бағалайды.

1.Қандай оқиға болды?                            (Тақырыбы,идеясы)

2.Қалай өрбіді?                                         (Сюжеті мен композициясы)

3.Кімдердің басындағы хикая?               (Шығармадағы тип,характер)

4.Оқиғаның баяндалуы қалай?                (Жазушы тілі,стилі)

5.Оқиға автордың жеке көзқарасы?        (Суреткердің дүниетанымы).

Жеке жұмыс: «Сәйкестендіру» арқылы кейіпкерлерді табу. Интербелсенді тақтадан көрсетілген дұрыс жауап арқылы өзін-өзі «Басбармақ» арқылы бағалау.

Кейінгі оқу. Ж.Аймауытов өмірі мен шығармашылығы және «Ақбілек» романын оқып, талдау. . Қазақ әдебиеті. 11 сынып, Авторы: Р.Бердібай, Р.Нұрғали, Б.Ыбырайым. Алматы «Мектеп» баспасы, 2011.

Кейінгі тапсырмы: Романдағы кейіпкерлердің 3-іне мінездеме жазу