Жумуру курттар тиби

Жумуру курттар - адамдардын жана жаныбарлардын

мителери. Аларды жугузуп албоонун алдын алуу иш-чаралары

Даярдаган: Нурманова Батма Арзыкуловна

Сабактын жүрүшүндө

Окуучуларга жумуру курттардын адам жана жаныбарлар үчүн мите экенин түшүндүрүү, алардын жугуу жолдорун жана алдын алуу иш-чараларын билип, күнүмдүк жашоодо гигиеналык эрежелерди сактоо аркылуу өз ден соолуктарын коргоо көндүмүн калыптандыруу

Эмне үчүн айрым адамдардын курсагы ооруп, табити качып, арыктай баштайт? Себеби дайыма эле суук тийүү эмес. Мителер деген нерсени уккансыңарбы?

https://kampa.ulut.kg/catalog/subjects/3/grades/7/topics/9045

Жашаган чөйрөсү

Жумуру курттардын эркин жашаган түрлөрү деңиздерде, тузсуз сууларда, топуракта ал эми митечилик формасы өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын жана адамдын денесинде жашайт

Систематикасы

Жумуру курттар тиби 5 класстан турат.

• Нематодалар (Nematoda) Приапулиддер (Priapulida) Киноринхалар (Kinorhyncha) Тардиградалар (Tardigrada) Онхофорлор (Onychophora)
• Нематодалар (Nematoda)
• Приапулиддер (Priapulida)
• Киноринхалар (Kinorhyncha)
• Тардиградалар (Tardigrada)
• Онхофорлор (Onychophora)

Типтин жалпы 20миңден ашык түрлөрү белгилүү

Эң көп түрдү ээлеген негизги класс - НЕМАТОДДОР классы

Көп таралган түрлөрү: адам аскаридасы, чүчөк курту, жылкы аскаридасы, чочко аскаридасы, тоок аскаридасы ж. б.

Адам аскаридасы

Сырткы түзүлүшү . Адам аскаридасынын узундугу 20 см жетип,

алды жагы арт жагынан ичкерээк келет. Адамдын ичке ичегисинде

эркин жашайт. Ургаачылары эркектеринен жоонураак жана узун келип, алды жана арты түз, ал эми эркектеринин арт жагы илмек сымал ийилип турат

Дене түзүлүшү

Денеси узунунан келип, туурасынан кесилиши тегерек формада жана муунактарга бөлүнбөйт , узарып чоюулууга жана жыйрылууга жөндөмсүз. Эки жактуу симметриялуу жаныбарлар. Денесинин сырткы кабыгы тыгыз кутикуладан турат. Анын астында бир катардан турган узунунан кеткен булчуң катмары жайгашып, тери-булчуң баштыкчасын түзөт

Дене көңдөйү

Тери-булчуң кабыгынын жана ички органдарынын ортосу суюктукка толуп биринчилик дене көңдөйү (псевдоцель) деп аталат. Ал таяныч, транспорттук жана коргоо кызматын аткарат.

Аскариданын тамак сиңирүү системасы үч бөлүктөн турат:

• Алдынкы- ооз тешиги, кулкуну, кызыл өңгөчү Ортоңку- ичегилери. Ичегиси да 3 бөлүктөн турат Арткы- арткы ичегиси, аналдык тешиги
• Алдынкы- ооз тешиги, кулкуну, кызыл өңгөчү
• Ортоңку- ичегилери. Ичегиси да 3 бөлүктөн турат
• Арткы- арткы ичегиси, аналдык тешиги

Нерв системасы кулкун жанындагы нерв шакекчесинен жана дененин алды жана арт жактарын көздөй кеткен бир нече нерв өзөктөрүнөн турат. Алардын ичинен арка жана курсак нерв өзөктөрү жоон келип, жакшы өрчүгөн.

Кан айлануу жана дем алуу органдары өрчүгөн эмес.

Анаэробдук (кычкылтексиз) типтеги дем алуу мүнөздүү

Бөлүп чыгаруу системасы протонефридиялык типте

Көбөйүшү. Аскаридалар айрым жыныстуулар. Эркектеринин бир гана уруктугу болуп, ал дененин арт жагында сыртка ачылат. Ургаачыларынын эки жумурткалыгы дененин алды жагынан сыртка чыгат. Уруктангандан кийин аскариданын ургаачысы суткасына 200 миңге чейин жумуртка тууйт. Жумурткалары катуу кабык менен капталган.

Аскариданын өрчүшү

Аскаридоз оорусу

Аскарида жумурткасы —• ичке ичеги ( сырткы кабыгы эрип личинка чыгат) —• кан тамырларга өтөт —• кан менен кошо өпкөгө келип чоңоюшат —• жөтөлгөндө оозго келет да жутулуп —• ичегиге келип чоң аскаридага айланат

Чүчөк курту. Адамдын жана малдын түз ичегисинде кездешүүчү узундугу 1см жеткен ак түстөгү кыймылдуу мите курт. Жылкынын чүчөк курту адамдыкына караганда чоңураак келип, узундугу 18 см жетет.

Ургаачылары уруктангандан кийин ээсинин арткы тешигине жакын жайгашып алып, кечкисин абдан катуу кычыштырат. Ургаачысы жумурткаларын арткы тешикке жакын жердеги тери бүгүштөрүнө тууйт. Андан кийин сыртка чыгып өлүп жоголот. Жумурткалары болсо сырка чыгып, адамдын ичегисине таза эмес тамак-аш менен кирет. Чүчөк курт жугузган оору - энтеробиоз

Адамдын тамак сиңирүү системасы: ооз — кулкун — кызыл өңгөч —ашказан — он эки эли ичеги — ичке ичеги(аскарида) —жоон ичеги —түз ичеги(чүчөк курт) — анус

Аскаридоз жана энтеробиоз ооруларын алуу чаралары:

• Жугуу жолу: кир кол, жуулбаган жемиштер Белгилери: табит жок, курсак ооруйт, арыктоо
• Жугуу жолу: кир кол, жуулбаган жемиштер
• Белгилери: табит жок, курсак ооруйт, арыктоо

• Колду самындап жуу Жашылчаларды жакшылап жуу Тырмакты кыска алуу Үй жаныбарларын өз убагында дарылоо (дегельминтациялоо) Таза суу ичүү Тамак-ашты туура бышыруу
• Колду самындап жуу
• Жашылчаларды жакшылап жуу
• Тырмакты кыска алуу
• Үй жаныбарларын өз убагында дарылоо (дегельминтациялоо)
• Таза суу ичүү
• Тамак-ашты туура бышыруу

Жыйынтыктоо

Жумуру курттар – алдын алса болчу оору

Гигиена эрежелерин сактоо эң эффективдүү коргонуу жолу

Ар бирибиз өз ден соолугубузга жооптуубуз!

Бышыктоо

https://learningapps.org/display?v=pabytidk525

Үйгө тапшырма:

§16. 49-сүрөт, таблица толтуруу