Акыл ордо таймашы

«Бекитемин»

Т,Байбураев атындагы орто мектебинин

директору:_____________М,Аламанов

«______»____________2020-жыл

Т.Байбураев атындагы орто мектебинин класстар аралык «Акыл ордо» интеллектуалдык таймашынын

ЖОБОСУ

1.Таймаштын максаты:

• Окуучулардын билолгия сабагы боюнча билим дещгээлин сыноо

• Класс аралык ынтымакка чакыруу

• Билимге кызыктыруу

• Намыстуулукка,къчтъълъкк=,шамдагайлыкка тарбиялоо

2.Таймаштын катышуучулары:

• Таймашка 8-9-10-11 класстарынан 15 окуучу катыша алат.

• Катышуучулар форма менен келъъсъ зарыл.

3. +тъъ м==н=тъ: Таймаш 2020-жылы 19-февралда саат 14.00 до башталат.

4.Таймаштын жъръшъ:

• Калыстар тобун бекитъъ.

• Таймаштын жъръшъ менен тааныштыруу.

1.Таймаш 1-раундда тесттик суроолорго жооп беришет.

2. Тесттен жогорку упай алган 4 окуучу 2-раундга катышат, упайы т=м=н болгон 2 окуучу оюндан четтетилет.

3. 4 окуучу категория тандап, андагы суроолорго жооп беришет. Упайы жогорку болгон 2 окуучу финалга =т=т.

4. Финалдык оюн. Окуучулар менен шамдагайлык менен суроолорго жооп беришет. Ким к=п упай алса жещъъчъ аталат.

5.Жещъъчънъ аныктоо.

6.Таймашты сыйлоо.

1-орунду камсыз кылган команда 1-даражадагы диплом менен сыйланат.

2-орунду камсыз кылган команда 2-даражадагы диплом менен сыйланат.

Т.Байбураев атындагы орто мектебинин биология ийриминин класстар аралык «Акыл ордо» интеллектуалдык таймашынын

ЖОБОСУ

1.Таймаштын максаты:

• Окуучулардын билолгия сабагы боюнча билим дещгээлин сыноо

• Класс аралык ынтымакка чакыруу

• Билимге кызыктыруу

• Намыстуулукка,къчтъълъкк=,шамдагайлыкка тарбиялоо

2.Таймаштын катышуучулары:

• Таймашка 8-9-10-11 класстарынан 15 окуучу катыша алат.

• Катышуучулар форма менен келъъсъ зарыл.

3. +тъъ м==н=тъ: Таймаш 2020-жылы 19-февралда саат 14.00 до башталат.

4.Таймаштын жъръшъ:

• Калыстар тобун бекитъъ.

• Таймаштын жъръшъ менен тааныштыруу.

1.Таймаш 1-раундда тесттик суроолорго жооп беришет.

2. Тесттен жогорку упай алган 4 окуучу 2-раундга катышат, упайы т=м=н болгон 2 окуучу оюндан четтетилет.

3. 4 окуучу категория тандап, андагы суроолорго жооп беришет. Упайы жогорку болгон 2 окуучу финалга =т=т.

4. Финалдык оюн. Окуучулар менен шамдагайлык менен суроолорго жооп беришет. Ким к=п упай алса жещъъчъ аталат.

5.Жещъъчънъ аныктоо.

6.Таймашты сыйлоо.

1-орунду камсыз кылган команда 1-даражадагы диплом менен сыйланат.

2-орунду камсыз кылган команда 2-даражадагы диплом менен сыйланат

Тест.

1.Жашыл өсїмдїктөр абаны эмне менен байытат?

А)азот Б)кычкылтек В)суутек Г)кислоталар

2.Дан өсїмдїктөрїнө кандай мөмөлөр мїнөздїї?

А)куткча Б)жемиш В)урукча Г)дан

3.Жөнөкөйлїїлөрдїн кайсынысынын денеси туруктуу формага ээ эмес?

А)амеба Б)шапалактуулар В)инфузориялар

4.Кене кайсы класстагы жаныбар?

А)рак сымалдар Б)жөргөмїш сымалдар В)кумурска сымалдар Г)ланцетниктер

5.Кайсы омурткалуу жаныбарлардын көбөйїшї суу менен байланыштуу?

А)жылан Б)өрдөк В)бака Г)сөөлжан

6.Ургаачы балыктын жумуртка клеткасы эмне деп аталат?

А)икра Б)урук суюктугу В)тїйїлдїк Г)сперматозоид

7.Сөөктөрдїн өсїшї …

А)гипофиз бөлїп чыгарган өсїї гормону аркылуу

Б)жиликтин сырткы чел кабыгы аркылуу

В)нерв системасы аркылуу

Г)гумордук система аркылуу

8.Айлана-чөйрөнїн температурасынын төмөндөшїнөн теринин кан тамырлары …

А)тарыйт,териге кан көп келет Б)кеўеет,териге кан көп келет

В)тарыйт,териге кан аз келет Г)тарыйт,териге кан көп келет

9.Жїлїндөн канча жуп нерв чыгат?

А)6 Б)12 В)20 Г)25 Д)31

10.Клетка деген терминди илимге биринчи болуп ким,качан киргизген?

А)Роберт Гук,1965-ж Б)А.Левенгук,1960-ж

В)И.П.Павлов,1985-ж Г)Ч.Дарвин,1831-ж

Ф,И,О____________________________

Классы:________

Эў … эў … эў …

1. Эў кичине мөмө (кызгалдактыкы)

1. Эў чоў мөмө (пальманыкы)

1. Эў кичине канаттуу (колибри)

1. Эў чощ жалбырак (амазонка викториясы)

1. Эў чоў гїл (арнольд рафлезия –Сумара токоюнда-туур.кесилиши 1м)

1. Эў чоў жаныбар (кит)

1. Эў биринчи колго їйрөтїлгөн жаныбар (ит)

1. Эў алгачкы маданий өсїмдїк (буудай)

Адам организми.

1. Адамда канча литр кан болот? (5л)

1. Адамдынмотору (жїрөк)

1. Эндемикалыкбогокоорусунун (зоб) келип чыгышынын себеби:иод жетишсиздиги)

1. Көздїн азыктанышын кайсы чел камсыз кылат? (тамырлуу чел)

1. Инсуьт болгондо адамдын кайсы органы жабыркайт? (мээ)

1. Адам тынч туруп 1мин.канча жолу дем алат?

1. Сөөктөр кандай ашташкан?(кйымылдуу,чала кыймылдуу,кыймылсыз)

1. Кишиде канча жуп кабырга бар? (12)

1. Кан куюда ка налган киши (реципиент)

1. Ийин курчоосундагы жиликтер(кїў жилик,кар жилик,укурук сөөк)

«К»тамгасы.

1. Организмдин кичине бирдиги (клетка)

1. Эў чоў сїт эмїїчї (кит)

1. Бардык тирїї организмдер куралат (клетка)

1. Моюнда коконун астынан орун алган без (калкан)

1. Адам организминдеги суюк ткань (кан)

1. Чөнтөктїї жаныбар (кенгуру)

1. Коркунуч болгондо куйругун кесип салат (кескелдирик)

1. Кїндї карап өсөт (кїн карама)

1. Кант алабыз (кызылчадан)

1. Баласын аппагым дейт (карга)

Канаттуулар.

1. Тынчтыктын символу (көгїчкөн)

1. Канаттуунун денесинин жылуулук температурасын эмнеси сактайт?(куш жїнї)

1. Канаттуунун кайсы сезїї органы жакшы өрчїгөн?(көрїї)

1. Канаттуунун жїрөгї канча камералуу (4)

1. Тукуму їчїн кам көрбөгөн канаттуу (кїкїк)

1. Катуу чуркаган канаттуу (төө куш)

1. Манастын кушу эмне д.а.(ак шумкар)

1. Жаз келгенин билебиз,бул канаттуу келгенде(кара чыйырчык)

1. Император кайсы канаттууга кирет?(пингвиндер)

1. Дарактардын санитары (тоўкулдак)

Ооба,жок.

1. Жаратылышты өсїмдїктөр кычкылтек менен байытат.(ооба)

1. Жарганат канаттуулар классынын өкїлї. (жок)

1. Жердин тиричилик катмары-биосфера.(ооба)

1. Ботаника-тиричилик жөнїндөгї илим.(жок)

1. Адамда Д витамини жетишпесе итий оорусу м-н ооруйт.(ооба)

1. Фотосинтез процесси жалбыракта жїрөт.(ооба)

1. Жашылчаларга караганда жемиштер витаминдїї (жок)

1. Ит-адамдын досу,

Ат-адамдын канаты.(ооба)

1. Адамдын уйку безине доо кетсе,уйкусу начарлайт.(жок)

1. Кантты кант кызылчасынан алабыз.(ооба)

Табышмактар.

1.Мїйїзї бар-уй эмес,

Куйругу бар-жылкы эмес

Чуудасы бар-төө эмес

Туягы курч-эчки эмес. (топоз)

2.Итче отуруп,

Адамча жуунат. (мышык)

3.Актыгы кардай

Каралыгы көөдөй

Учканы октой

Отурганы мыктай (сагызган)

4.Канаты бар,учпайт

Куйругу бар,конбойт

Буту жок сойлойт

Буттуудай ойнойт. (балык)

5.Өзї кичине чеўгелдей

Ънї сонун аргендей. (булбул)

6.Суу ичїїнї сїйбөгөн,

Куураганды билбеген. (арча)

7.Жыл сайын узара берет,

Ал имаратка керек. (терек)

8.Карасам жок,

Карасам бар. (кулак)

9.Табиятка жаралса,эў бир таттуу,

Табияттан жоголсо,өтө ачуу. (адам)

10.Эртеў менен жїрөт төрт аяктап,

Тїшкө жакын жїрөт эки аяктап,

Кечке жакын жїрөт їч аяктап. (адам)

Финал

1. Анализатор тъшънъгън касы окумуштуу илимге киргизген? (И.П.Павлов)

1. Муунак буттуулардын к=ръъсъ кандай? (мозаикалык, фасеттик)

1. Ър=ндъ =ндъръъ ъчън кандай шарттар зарыл? (аба,жылуулук,нымдуулук)

1. Митечилик деген эмне? (тиръъ организмдин органикалык заттары менен азыктанат?

1. Балыктын жумурткасы эмне деп аталат? (икра)

Ч.Айтматов

1.Айтматовдун жазган, ага обон жаратылган бирден-бир ыры.

«Ысык-к=лдъ сагынуу»

2.Жамийланын съйг=нъ.

Данияр

3.Раймаалы менен Бегимайдын съйъъсън баяндаган чыгарма.

«Кылым карытар бир кън»

4.Дезертир Ысмайыл туурасындагы чыгарма.

«Бетме-бет»

5. «Ак кеме» тасмасындагы бакыращ к=здъъ баланын аты.

Нургазы

6.Айтматовдун бир катар чыгармаларын кыргызчага которгон адабиятчы.

Ашым Жакыпбеков

7.Карышкырлар Акбара менен Ташчайнар ж=нънд= кайсы чыгармада баяндалат?

«Кыямат»

8.Айтматовдун алгачкы чыгармаларынын бири.

«Ак жаан»

9.Илияз менен Аселдин махабатына къб= болгон ашуу.

Долон

10.Султанмураттын съйг=нъ.

Мырзагъл

Скелет б=лъгъ

1.Кишинин омуртка тутумунда канча омуртка бар?

А.19 Б.24 В.29 Г.33-34

2.Кишинин кабыргасы кайсы омурткага ашташкан?

А.моюн Б.арка В.бел

3.Кишинин ийин курчоосунда кайсы с==кт=р бар?

А.къщ жиликтер Б.кар жилик ,укурук жилик

В.далылар,акырек с==кт=р Г.т=ш с==кт=р

4.Кишинин бутунун жиликтери кайсы?

А.къщ жиликтер Б.кашка,жото,балдак жиликтер

В.кар,кашка,балдак жиликтер Г.укурук жиликтер

5.Кишинин омуртка тутуму канча б=лъкт=н турат?

А.2 Б.3 В.4 Г.5

6.Кишиде канча жуп кабырга бар?

А.6 Б.7 В.10 Г.12

7.Адамдын омурткалары бирикен жерде эмне бар?

А.с==к ткань Б.кемирчек ткань В.ийилчеек омуртка аралык дискалар Г.тарамыш

8.Адамдын омуртка тутуму жаныбарлардын омуртка тутумунан

эмнеси менен айырмаланат?

А.омурткалары аз Б.омурткалары к=п

В.омуртка тутуму эки жолу ийилген Г.омурткаларында =съндъ бар

Кан б=лъмъ

1.Кишинин канынын функциясы?

А.тутумдаштыргыч Б.сигналдык жана механикалык В.транспортук жана коргонуу Г.пайда кылуу к=б=йъъ

2.Кишинин каны кайсы тканга кирет?

А.жылма Б.таргыл ткандын бир търъ В.эпителийдин търъ В.суюк ткань

3.Адамдын иштетилген каны кайсы органда кычытылат А.б=йр=кт= Б.боордо В.=пк=д= Г.к=к боордо

4.Кишинин эртротциттеринин жашоо м=н=тъ канча А.бир ай Б.эки ай В.ъч ай Г.т=рт ай

5.кайсы белокктун азайышынан аз кандуулук оорусуна алып келет

А.фибрин Б.гемоглобин В.антитела Г.антиген

6.Кишинин канынын канча тобу бар

А.1 Б.2 В.3 Г.4

7.Транспоттук функцияны аткарган белок кайсы
А.фибриноген Б.гемоглобин В.эртротцит Г.антитела

8.Адамдын кызыл каны кайда сакталат?

А.сары чучукта Б.кызыл чучукта В.клетка аралык боштукта Г.к=к боордо

Мээ б=лъмъ

1.К=ръъ рефлекс догосу кайсы мээ аркылуу =т=т

А.алдынкы мээ Б.ортонку мээ В.аралык мээ Г.каракуш

2.Мээнин кайсы б=лъгънд= мээнин боз заты кыртышты пайда кылат

А.суйръъ Б.аралык В. ортонку Г.каракуш

3Дем алуу борбору мээнин кайсы б=лъгънд= жайгашкан

А.аралык Б.съйръ В.к=пър= Г.ортонку

4Уйку жана сергектик абалын баш мээнин кайсы б=лъгъ ж=нг= салат

А.к=пър= Б.съйръ В.аралык Г. Ортощку

5Баш мээнин мээ с=щг=гън=н канча жуп нервдер чыгат

А.6 Б.12 В.20 Г.25

6.Адамдын баш мээсини с==гъ кандай ашташкан

А.кыймылдуу Б.кыймылсыз В. Чала кыймылдуу Г.ъзгълтъксъз

7.Мээнин сырткы катмарынын арасы эмне менен толтурулган

А.мезодерма Б.борпощ зат В.мээ суюктугу Г.нерв талчалары

8.Тещ салмактуулукту сактоо жана кыймыл аракетти ж=нг= салуу кызматтын аткарган мээ

А.съйръъ мээ Б.каракуш мээ В.ортонку мээ Г.жълън

Дем алуу

1.+пк= плеврасын кайсы ткань тъз=т

А.булчун ткань Б.эпителий ткань В.тутумдаштыргыч ткань Г.нерв ткань

2.Дем алган абаны жылытып,тазалоочу орган кайсы

А.кекиртек Б.коко В.коко жапкыч Г.мурун кощд=йъъ

3.+пк= кабы-плевра канча катмарлуу

А.1 Б.2 В.3 Г.катмарсыз

4.Дем алуу деп эмнени айтабыз

А.=пк=г= кычкылтектин =тъшъ Б.=пк=д=н к=мур кычкыл газынын чыгышы В.кандын кычкылданышы Г.организм менен ч=йр=нън ортосундагы газ алмашуу

5.Адамдын ън пайда кылуучу аппараты дем алуу системасынын кайсы б=лъгънд= жайгашкан?

А)мурун к=щд=йънд= Б)ооз к=щд=йънд= В)ън трахеясында Г)кокодо

6.Адам тынч турган абалда орто эсеп менен 1 минутада канча жолу дем алат?

А)16 Б)20 В)25 Г)30

7.Сууда жашоочу жаныбарлардын дем алуу органы кайсы?

Бакалоору

8.Бака кандай жолдор менен дем алат?

К=н=к баш убагында бакалоору

Жетилген мезгилде =пк=съ,териси,оозу

«А» тамгасы

1. Жър=кт=н чыккан кан тамыр? (Артерия)

1. Омуртка тутумунун бир б=лъгъ? (Арка)

1. Ачка болуу, суусоону ж=нг= салган мээ? (аралык)

1. Клетканын б=лънъшъ (Амитоз)

1. Орус окумуштуусу Павлов киргизген тъшънък (Анализатор)

1. Ой жъгъртъъг=,съйл==г= ж=нд=мдъъ организм (Адам)

1. Б=т=н заттарга каршы организмден иштелип чыккан белок (Антитело)

1. Организмдин ар кандай заттарга сезгичтигинин =т= къч=шъ (Аллергия)

Тест.

1.Клетканын органоиддери жайгашкан орточо суюктуктагы зат?

А)ядро Б)кычкылтек В)цитоплазма Г)митохондрия

2.Прокариот организмдерге кайсылар кирет?

А)жаныбарлар Б)балырлар В)адамдар Г)=съмдъкт=р

3.Кандын кайсы клеткасы туруктуу формага ээ эмес?

А)лейкоцит Б)эритроцит В)тромбоцит Г)плазма

4.Адамдын борбордук нерв системасына кирет?

А)мээ жана жълън Б)скелет В)кан тамырлар Г)нейрондор

5.Китеп окуганда к=з менен китептин аралыгы гигиена боюнча канча см болуш керек?

А)30 Б)15 В)50 Г)каалагандай

6.Рецептор деген эмне?

А)дъълъктъргъчт=рдъ кабыл алуучу тъзълъш Б)дъълъктъргъчт=рг= жооп кайтаруучу система В)тїйїлдїк Г)рефлекс

7.Сөөктөрдїн өсїшї …

А)гипофиз б=лїп чыгарган өсїї гормону аркылуу

Б)жиликтин сырткы чел кабыгы аркылуу

В)нерв системасы аркылуу

Г)гумордук система аркылуу

8.Айлана-чөйрөнїн температурасынын төмөндөшїнөн теринин кан тамырлары …

А)тарыйт,териге кан көп келет Б)кеўеет,териге кан көп келет

В)тарыйт,териге кан аз келет Г)тарыйт,териге кан көп келет

9.Жїлїндөн канча жуп нерв чыгат?

А)6 Б)12 В)20 Г)25 Д)31

10.Клетка деген терминди илимге биринчи болуп ким,качан киргизген?

А)Роберт Гук,1965-ж Б)А.Левенгук,1960-ж

В)И.П.Павлов,1985-ж Г)Ч.Дарвин,1831-ж

Ф,И,О____________________________

Классы:________