Анатомия маалымат

Балдарды дана өспүрүмдөрдү медициналык - гигиеналык жана жыныстык жактан тарбиялоо

2025

Балдардын жана өспүрүмдөрдүн

медициналык гигиенасы жана

жыныстык жактан тарбиялоо

Саламаттык сактоо жана тарбия боюнча

билим берүү программасы

2025

Балдарды медициналык гигеналык жактан тарбиялоодогу негизги милдеттер

Жаш курактагы мааниси

Балдарды жаш курагынан тарта гигиеналык эрежелерди сактоого үйрөтүү – алардын ден соолугун чыңдоонун жана оорулардын алдын алуунун негизи. Тазалыкты сактоо адаттары өмүр бою улана турган оң көз карашты калыптандырат.

Жеке гигиенанын элементтери

Медициналык гигиеналык тарбия

• Кол жуу: тамактанар алдында, даараканада баргандан кийин, оюндан кайткандан соң

Ата-энелер жана медкызматкерлер

• Дене гигиенасы: күн сайын душ кабылдоо, таза кийим алмашуу

Медициналык кызматкерлер мектепке чейинки мекемелерде гигиеналык жана эпидемияга каршы иш-чараларды жүргүзүшөт. Алар оорулууларды аныктайт, баланын ден соолугуна мониторинг жүргүзүшөт.

• Тиш тазалоо: күнүнө эки жолу, фториддүү тиш пастасы менен

• Жыныс мүчөлөрүнүн гигенасы: жашка ылайык түшүндүрүү

Кеңеш: Ата-энелер жеке мисал көрсөтүп, балдарга гигиенаны оюн түрүндө үйрөтүшү керек

2-3 саат

Күн сайын

Тамактануунун ортосундагы интервал

Оюнчуктарды жуу

Өздүк гигиенанын негизги эрежелери

Тиш гигиенасы

Жыныс мүчөлөрүнүн гигенасы

Дене гигиенасы

• Биринчи тиш: 1 жашка чыкканда стоматологго

• Душ: Күн сайын, 36-38°C суу

• Кыздар: Этек кирде күнүнө 2 жолу тазалоо

• Тазалоо: Күнүнө 2 жолу, фториддүү паста

• Кийим: Таза, ыңгайлуу, дем алуучу

• Ыңгайлуу кийим: Жыныс органдарын кыспаган

• Эркек балдар: Жыныс органын тазалоо

• Кол жуу: Тамак алдында, дааракиядан кийин

• Текшерүү: Үзгүлтүүсүз мониторинг

• Тирчилик: Жеке сүлгү, устара, жуугуч

• Гигиеналык каражат: Атайын даки, кебез

• Тамактануу: Таттуудан, газдалган суудан баш тартуу

Эркек балдар үчүн гигиеналык эрежелер

Кыздар үчүн гигиеналык эрежелер

• Этек кир келгенде денени жана ич кийимди таза кармоо

• Жыныс органын таза кармоону жаш кезинен үйрөнүү

• Күнүнө кеминде 2 жолу жыныс органын кайнатылган жылуу суу менен самандап жуу

• Күн сайын душ кабылдоо, таза кийим алмашуу

• Кийим ыңгайлуу, жыныс органдарын кыспагандай болушу керек

• Атайын гигиеналык даки же кебез колдонуу

• Өзүн-өзү тейлөө адаттарын өнүктүрүү

• Физкультура менен машыгуу, бирок оор көнүгүүлөрдөн качуу

• Физкультура жана спорт менен машыгуу

• Душтун алдына гана жуунуу

Эскертме: Жылына 2 жолу врач-гинекологго көрүнүп туруу зарыл

Балдарды үй-бүлөлүк турмушка даярдоодогу жыныстык тарбиянын мааниси

Жыныстык тарбиянын аныктамасы

Жыныстык тарбия – бул балдарга, өспүрүмдөргө жана жаштарга жыныс мамилесин туура түшүндүрүүгө багытталган медициналык жана педагогикалык чаралардын системасы. Ал жаш өспүрүмдөрдүн ар тараптуу өсүүсүнө, төрөткө жарамдуулукка, сексологиялык билимдүүлүккө жана үй-бүлөнү чыңдоого көмөктөшөт.

Үй-бүлөлүк тарбия

Негизги максаттары

• Төрөткө жарамдуулук

• Ар тараптуу өсүү

Жаш куракка ылайык тарбия

• Сексологиялык билим

• Үй-бүлөнү чыңдоо

2-3 жаш

Жыныстык таандыкты түшүндүрүү

• Өз эркин башкаруу

• Адеп-ахлак тарбиясы

Кенже класс

Токтоолук, жардамдашуу

Өспүрүм чак

Этек кир, поллюция жөнүндө

Өспүрүм чактагы өзгөчөлүктөр

Жогорку класс

Гигиеналык, физиологиялык негиздер

Өспүрүм чакта (кыздар 12-14төн, балдар 13-15төн) ички дүйнө байып, эндокрин бездердин кызматы күчөп, жыныстык кызыгуу башталат. Бул учурда туура билим берүү жана гигиеналык эрежелерди түшүндүрүү өтө маанилүү.

2-3 жаш

Бала жынысын билип калат

Жыныстык сезимди башкаруу

Өспүрүмдөрдү жыныстык сезимди башкара билүүгө, ар кыл тескери көрүнүштөрдөн алыс болууга үйрөтүү зарыл. Бул аларды жоопкерчиликке үйрөтүп, келечекте туруктуу үй-бүлө курууга даярдайт.

Жыныстык тарбиянын усулдары жана принциптери

Мектепке чейинки жаш

Кенже класстагы балдар

Өспүрүм чак

• Денени таза кармоо: Жөнөкөй гигиеналык эрежелерди үйрөтүү

• Гигиеналык негиздер: Этек кир, поллюция жөнүндө түшүндүрүү

• Токтоолук: Өзүн-өзү кармай билүүгө үйрөтүү

• Өз ара жардамдашуу: Балдар менен кыздардын достугу

• Ыңгайлуу кийим: Эрогендик жерлерди дүүлүктүрбөө үчүн кенен, ыңгайлуу кийим

• Физиологиялык өзгөрүүлөр: Денедеги өзгөрүүлөрдү түшүнүү

• Жаштын өзгөчөлүктөрү: Физиологиялык жана психологиялык өзгөчөлүктөрдү түшүнүү

• Сезимди башкаруу: Жыныстык кызыгууларды туура багыттоо

• Мите ооруларын алдын алуу: Жеке гигиена каражаттарын колдонуу

• Адеп-ахлак: Жөнөкөй моралдык эрежелерди калыптандыруу

• Жыныстык таандыктыкты түшүнүү: Кайсы жыныска таандык экенин билип калуу

• Тескери көрүнүштөрдөн сактоо: Адеп-ахлак тарбиясы

Эркек балдарды тарбиялоо

Кыздарды тарбиялоо

• Кыз абийирин сактоо: Өзүн-өзү урматтоо

• Сабырдуулук: Өз сезимин кармай билүүгө үйрөтүү

• Кыздарга сылык мамиле: Тең укуктуулук жана урмат

• Кыздын ыйык аты: Адеп-ахлак нормалары

• Жоопкерчилик: Өз жүрүм-турумуна жооп берүү

• Этек кирге даярдоо: Физиологиялык өзгөчөлүктөр жөнүндө түшүндүрүү

• Физкультура: Спорт менен машыгуу, энергияны туура колдонуу

• Өзүн-өзү коргоо: Жыныстык зордук-зомбулуктан сактануу

Өз эркин башкаруу

Үй-бүлөлүк тарбия

Өспүрүмдөргө өз эркин башкара билүү, өздүк гигиенаны сактоо, жоопкерчиликтүү чечим чыгаруу көндүмдөрүн өнүктүрүү зарыл.

Үй-бүлөдөгү ачык баарлашуу, ишенимдүү мамиле – жыныстык тарбиянын негизги фактору. Ата-энелер жоопкерчиликтүү мисал болушу керек.

Тукум куучулук жол менен берилүүчү оорулардын түрлөрү

Аныктамасы жана себептери

Хромосомалык оорулар

Тукум куума оорулар – бул генетикалык материалдын өзгөрүшүнөн улам пайда болгон илдеттер. Алар мутациянын натыйжасында жаралат жана тукумдан-тукумга берилет.

Даун синдрому

Бой өспөө, акыл-эс жетилбегендик, жүрөк кемтиги, көз жылчыктары кыйшык жайгашат

Себептери

• Жыныс хромосомаларынын аномалиясы: Моюнда, чыканакта ашыкча тери

• Туугандардын баш кошуусу – жаман гендер активдешет

• Экинчилик жыныс белгилери: Басаңдайт, этек кир келбейт

• Курак нормасы – эрте же кеч турмуш куруу

Нейрогенетикалык оорулар

• Химиялык заттар – алкоголь, баңгизаттар

• Экология – булганган аба, сапатсыз тамак

• Вердниг-Гоффман дарты: Арка булчуңдарынын атрофиясы

• Дюшен синдрому: Булчуңдардын дистрофиясы

• Ландузи-Дежерина: Булчуңдардын дистрофиясы

2-3

35-40

7

Ата өтмөйүнчө кудалашпоо

Скрининг саны

Оптималдуу төрөт курагы

Гемофилия

Түс тааныбоо

Диабет

Алдын алуу

Генетикалык

Кээ бир түрлөрү

Мүмкүн

Кандын уюбашы

Алдын алуу чаралары

Бала жаралгандан баштап сырткы таасирлерден коргоо, химиялык жасалма азыктардан алыс болуу, туугандардын баш кошпошу, курак нормасын сактоо, кош бойлуулукка туура даярдануу – тукум куума оорулардын алдын алуунун негизги жолдору.

Венерологиялык оорулар жана алардын алдын алуу

Алдын алуу чаралары

Венера оорулары жөнүндө

Венера оорулары – жыныстык катнаш аркылуу жугуучу инфекциялар. Азыркы медицина жетишкендиктери өз убагында врачка кайрылганда толук айыгууга мүмкүнчүлүк берет.

Презерватив колдонуу

Салттуу жыныстык катнаштан тышкары оозеки жана аналдык катнашта да коргоо керек

Таралышынын себептери

Өздүк гигиена

• Туш келди жыныстык катнаш: Корголбогон жыныстык катнаш

Жеке сүлгү, устара, жуугуч колдонуу. Колду жуу – абдан пайдалуу адат

• Эрте жаштагы жыныстык жашоо: Жетилбеген организм үчүн кооптуу

• Ата-энелердин көңүл бурбагандыгы: Тарбиянын жетишсиздиги

Катнаштан кийинки гигиена

• Аракечтик: Антисоциалдык жүрүм-турум

Жыныс органдарын кылдат тазалоо, душ жууш. Дезинфекциялоочу каражаттар колдонуу

Коопту топтор

Венера оорулары көбүнчө ата-энесинин көңүлү суюк, тарбияга көңүл бурбаган, аракеч үй-бүлөдөн чыккан жаштарда кездешет. Ошондой эле эрте жана туш келди жыныс катнаштан пайда болот.

Эмнеге болбойт

• Сертификаты жок мончо, сауна, бассейнге баруу

• Жыныстык катнаштан кийин дароо антибиотик колдонуу

• Оору белгилери байкалганда дароо дарылар колдонуу

Шашылыз алдын алуу

Венерологдун кеңеши

Толук айыгуу

Корголбогон катнаштан кийин

Дароо кайрылуу

Мүмкүн жана реалдуу

Ден соолук – бул баарынан мурда

Туура гигиена жана жыныстык тарбия – жаш муундун ден соолугунун негизи

Ата-энелердин, мугалимдердин жана медициналык кызматкерлердин биргелешкен иши – келечек муундун камы

Балдарга ден соолук боюнча билим берүү, аларды турмушка даярдоо – ар бирибиздин жоопкерчилигибиз

Коргоо

Билим берүү

Келечек

Рахмат! • 2025

Туура тарбия берүү

Саламат муун

Ден соолукту коргоо