Pisa 2025

Кайсы варианттагы асты сызылган сөз байламталык милдетти аткарат?

Туздуу суудагы эң күлүк балык – форель. Сүйлөмдөгү асты сызылган сөздөр бири-бири менен кандай жол аркылуу байланышкан?

3.Жаңылыктар тиешелүү стилди аныктаӊыз

Сөз жасоонун морфологиялык жолуна мисалды белгилеӊиз.

Атоочтон этиш жасоочу мүчөлөрдү белгилеӊиз

. Бош орундарга кайсы сөздү ирети менен жайгаштырсак, сүйлөмдү туура түзгөн  болобуз?

_____ таразасы калыстык, ______ калыстыкты урматтай билели

. Биз эртең базарга баралык дедим эле. Сүйлөмдөгү этиштин ынгайын белгилеңиз

. «Арстан» деген сөз өтмө мааниде колдонулган сүйлөмдү белгилеңиз

Иреттик сан атоочту белгилеңиз. 1850-жылы жашаган калкы 10 миллиондон ашкан 4 гана шаар болгон.

Текстти окуп, тапшырмаларды аткаргыла. Денедеги өмүр бою өчпөгөн от Дем алуу процессин көп тараптан оттун күйүшүнө окшоштурса болот. Бирок оттун күйүшүнө салыштырмалуу дем алуу жайыраак жана төмөнүрөөк температурада ишке ашкан химиялык процесс. Клеткалар кандагы кычкылтекти колдонуп, азыктардагы көмүртекти «күйгүзөт» жана бул күйүүнүн натыйжасында денеде керектүү энергия иштелип чыгат. Ошондуктан ар бир дем алуудан кийинки кубулуштарды миллиарддаган кичинекей оттун ичтеги күйүү процесси деп сүрөттөсөк жаңылыштык болбойт. Адамдын денесиндеги клеткалардын ар бири кычкылтекке муктаж. Мисалы, азыр көзүңүздүн торчо катмарындагы миллиондогон клеткалардын эч тынымсыз кычкылтек менен азыктанышынын натыйжасында бул тексти окуп жатасыз. Ошол сыяктуу денедеги бүт булчуңдар, ал булчуңдарды түзгөн клеткалар көмүртек кошулмаларын «күйгүзүп», башкача айтканда, аларды кычкылтек менен реакцияга киргизип энергия алышы зарыл. Сиз ар бир дем алган сайын денеңизге 100 триллионго жакын аба молекуласы кирет. Анын болжол менен 21%ы, тагыраак айтканда 21 триллиону кычкылтек молекуласы болуп эсептелет. Биз жөн гана дем алып жатам деп ойлогонубуз менен, денебиздин тереңинде кычкылтек, көмүр кычкыл газы жана суу алмашуу процесси жүрүп жаткан болот. Дем алуунун негизги максаты – бул дене клеткаларындагы көмүр кычкыл газын сыртка чыгарып, ордуна кычкылтек алуу. Бул процесс өпкөдө ишке ашат. Кычкылтек менен көмүр кычкыл газынын адам денесиндеги чарчаганды билбеген ташыгычтары – бул кандагы эритроциттер. Кычкылтек молекуласы эритроциттердин ичиндеги гемоглобин аттуу бир молекула тарабынан клеткаларга жеткирилет. Гемоглобиндин түзүлүшүндө өзгөчө бир касиет бар. Гемоглобин кычкылтекти ташуу жөндөмүнөн тышкары, кычкылтекти керектүү учурда, керектүү жерге жеткирүү жөндөмүнө да ээ. (210 сөз)

№1. Дем алуу процессин эмнеге окшоштурса болот?

Текстти окуп, тапшырмаларды аткаргыла. Денедеги өмүр бою өчпөгөн от

Дем алуу процессин көп тараптан оттун күйүшүнө окшоштурса болот. Бирок оттун күйүшүнө салыштырмалуу дем алуу жайыраак жана төмөнүрөөк температурада ишке ашкан химиялык процесс. Клеткалар кандагы кычкылтекти колдонуп, азыктардагы көмүртекти «күйгүзөт» жана бул күйүүнүн натыйжасында денеде керектүү энергия иштелип чыгат. Ошондуктан ар бир дем алуудан кийинки кубулуштарды миллиарддаган кичинекей оттун ичтеги күйүү процесси деп сүрөттөсөк жаңылыштык болбойт. Адамдын денесиндеги клеткалардын ар бири кычкылтекке муктаж. Мисалы, азыр көзүңүздүн торчо катмарындагы миллиондогон клеткалардын эч тынымсыз кычкылтек менен азыктанышынын натыйжасында бул тексти окуп жатасыз. Ошол сыяктуу денедеги бүт булчуңдар, ал булчуңдарды түзгөн клеткалар көмүртек кошулмаларын «күйгүзүп», башкача айтканда, аларды кычкылтек менен реакцияга киргизип энергия алышы зарыл. Сиз ар бир дем алган сайын денеңизге 100 триллионго жакын аба молекуласы кирет. Анын болжол менен 21%ы, тагыраак айтканда 21 триллиону кычкылтек молекуласы болуп эсептелет. Биз жөн гана дем алып жатам деп ойлогонубуз менен, денебиздин тереңинде кычкылтек, көмүр кычкыл газы жана суу алмашуу процесси жүрүп жаткан болот. Дем алуунун негизги максаты – бул дене клеткаларындагы көмүр кычкыл газын сыртка чыгарып, ордуна кычкылтек алуу. Бул процесс өпкөдө ишке ашат. Кычкылтек менен көмүр кычкыл газынын адам денесиндеги чарчаганды билбеген ташыгычтары – бул кандагы эритроциттер. Кычкылтек молекуласы эритроциттердин ичиндеги гемоглобин аттуу бир молекула тарабынан клеткаларга жеткирилет. Гемоглобиндин түзүлүшүндө өзгөчө бир касиет бар. Гемоглобин кычкылтекти ташуу жөндөмүнөн тышкары, кычкылтекти керектүү учурда, керектүү жерге жеткирүү жөндөмүнө да ээ. (210 сөз)

2.Денеге керектүү энергия качан пайда болот?

Текстти окуп, тапшырмаларды аткаргыла. Денедеги өмүр бою өчпөгөн от

Дем алуу процессин көп тараптан оттун күйүшүнө окшоштурса болот. Бирок оттун күйүшүнө салыштырмалуу дем алуу жайыраак жана төмөнүрөөк температурада ишке ашкан химиялык процесс. Клеткалар кандагы кычкылтекти колдонуп, азыктардагы көмүртекти «күйгүзөт» жана бул күйүүнүн натыйжасында денеде керектүү энергия иштелип чыгат. Ошондуктан ар бир дем алуудан кийинки кубулуштарды миллиарддаган кичинекей оттун ичтеги күйүү процесси деп сүрөттөсөк жаңылыштык болбойт. Адамдын денесиндеги клеткалардын ар бири кычкылтекке муктаж. Мисалы, азыр көзүңүздүн торчо катмарындагы миллиондогон клеткалардын эч тынымсыз кычкылтек менен азыктанышынын натыйжасында бул тексти окуп жатасыз. Ошол сыяктуу денедеги бүт булчуңдар, ал булчуңдарды түзгөн клеткалар көмүртек кошулмаларын «күйгүзүп», башкача айтканда, аларды кычкылтек менен реакцияга киргизип энергия алышы зарыл. Сиз ар бир дем алган сайын денеңизге 100 триллионго жакын аба молекуласы кирет. Анын болжол менен 21%ы, тагыраак айтканда 21 триллиону кычкылтек молекуласы болуп эсептелет. Биз жөн гана дем алып жатам деп ойлогонубуз менен, денебиздин тереңинде кычкылтек, көмүр кычкыл газы жана суу алмашуу процесси жүрүп жаткан болот. Дем алуунун негизги максаты – бул дене клеткаларындагы көмүр кычкыл газын сыртка чыгарып, ордуна кычкылтек алуу. Бул процесс өпкөдө ишке ашат. Кычкылтек менен көмүр кычкыл газынын адам денесиндеги чарчаганды билбеген ташыгычтары – бул кандагы эритроциттер. Кычкылтек молекуласы эритроциттердин ичиндеги гемоглобин аттуу бир молекула тарабынан клеткаларга жеткирилет. Гемоглобиндин түзүлүшүндө өзгөчө бир касиет бар. Гемоглобин кычкылтекти ташуу жөндөмүнөн тышкары, кычкылтекти керектүү учурда, керектүү жерге жеткирүү жөндөмүнө да ээ. (210 сөз)

3.Организмдеги кычкылтек кошулган реакциянын натыйжасында эмне пайда болот?

Текстти окуп, тапшырмаларды аткаргыла.

Дем алуу процессин көп тараптан оттун күйүшүнө окшоштурса болот. Бирок оттун күйүшүнө салыштырмалуу дем алуу жайыраак жана төмөнүрөөк температурада ишке ашкан химиялык процесс. Клеткалар кандагы кычкылтекти колдонуп, азыктардагы көмүртекти «күйгүзөт» жана бул күйүүнүн натыйжасында денеде керектүү энергия иштелип чыгат. Ошондуктан ар бир дем алуудан кийинки кубулуштарды миллиарддаган кичинекей оттун ичтеги күйүү процесси деп сүрөттөсөк жаңылыштык болбойт. Адамдын денесиндеги клеткалардын ар бири кычкылтекке муктаж. Мисалы, азыр көзүңүздүн торчо катмарындагы миллиондогон клеткалардын эч тынымсыз кычкылтек менен азыктанышынын натыйжасында бул тексти окуп жатасыз. Ошол сыяктуу денедеги бүт булчуңдар, ал булчуңдарды түзгөн клеткалар көмүртек кошулмаларын «күйгүзүп», башкача айтканда, аларды кычкылтек менен реакцияга киргизип энергия алышы зарыл. Сиз ар бир дем алган сайын денеңизге 100 триллионго жакын аба молекуласы кирет. Анын болжол менен 21%ы, тагыраак айтканда 21 триллиону кычкылтек молекуласы болуп эсептелет. Биз жөн гана дем алып жатам деп ойлогонубуз менен, денебиздин тереңинде кычкылтек, көмүр кычкыл газы жана суу алмашуу процесси жүрүп жаткан болот. Дем алуунун негизги максаты – бул дене клеткаларындагы көмүр кычкыл газын сыртка чыгарып, ордуна кычкылтек алуу. Бул процесс өпкөдө ишке ашат. Кычкылтек менен көмүр кычкыл газынын адам денесиндеги чарчаганды билбеген ташыгычтары – бул кандагы эритроциттер. Кычкылтек молекуласы эритроциттердин ичиндеги гемоглобин аттуу бир молекула тарабынан клеткаларга жеткирилет. Гемоглобиндин түзүлүшүндө өзгөчө бир касиет бар. Гемоглобин кычкылтекти ташуу жөндөмүнөн тышкары, кычкылтекти керектүү учурда, керектүү жерге жеткирүү жөндөмүнө да ээ. (210 сөз)

4.Качан денебизде тынымсыз кычкылтек, көмүр кычкыл газы жана суу алмашуу процесси жүрүп жаткан болот?

№5. Организмдеги чарчаганды билбеген ташыгычтар кайсылар?

Ырды окуп, тапшырмаларды аткаргыла.

ЫР ТАЛДОО ...

Бул өмүргө миң жашасаң тойбойсуң,

Өмүр көлүн өнөр менен бойлойсуң.

Анда-санда таш күзгүдөн каранып,

Жайдын өтүп, күз түшкөнүн ойлойсуң.

(Р. Шүкүрбеков)

№1. Жогорудагы ыр саптарынан уйкаштыктын кайсы түрүн кезиктирүүгө болот?

№2. _____ – ачуу күйгүлтүк сөздөр менен каармандын тескери жактарын мыскылдоо, ашкерелөө.

Жогорудагы боштукту төмөндөгүлөрдүн кайсынысы менен толуктоо керек?

. ..Бул өмүргө миң жашасаң тойбойсуң,

Өмүр көлүн өнөр менен бойлойсуң.

Анда-санда таш күзгүдөн каранып,

Жайдын өтүп, күз түшкөнүн ойлойсуң

Автор ыр сабында эмне жөнүндө баяндап жатат?

 Бул өмүргө миң жашап тойсо болобу?

 Ырга мүнөздүү көрүнүштөр?

Таш күзгүдөн эмне көрсө болот?