Агуу Илалтые асарһан хүнүүд

«Дайн, шамhаа боложо, Хэды олон зүрхэнүүд Гансашье сэсэгүүдтэл Дэмы хагдарааб?!» А.Бадаев Дайн…Энээхэн дүрбэн үзэгhөө бүридэhэн үгэ соо ямар аймшагтай, аюултай юумэн багтанаб. Хэдэн ехэ уйдхар, гуниг гашуудал асарааб даа. Хэды мянган зон хахасааб, үншэрөөб, үхөөб?! Жэл ошохо бүри тэрэ холын дайнай хатуу шэрүүн жэлнүүдэй холодобошье, дүлэтэ жэлэй сууряанууд арад зоной зүрхэ сэдьхэлые мүнөөшье болотор доhолгоhоор лэ. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай байлдаануудай талмайнууд дээрэшье, тэрэнэй ара таладашье ажаллаhан хүнүүдэй баатаршалганууд мартагдаха аал? Мγнѳѳ тандаа нютагайнгаа Баатар-эсэгэ Советскэ Союзай Герой Жамбал Ешеевич Тулаев тухай хѳѳрэхэмни. Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайнай тγлэг боложо байхада, мянга юhэн зуун душэн гурбан оной февралиин арбан дурбэндэ снайпер Жамбал Ешеевич Тулаевта Советскэ Союзай Герой гэhэн γндэр нэрэ зэргэ олгогдоhон байгаа. Мянга юhэн зуу табан оной майн арбан табанда Тγнхэнэй Степной Дγγмын Таhархай тосхондо тγрэhэн юм. Жамбал хγбγγн эхин шатын ород hургуули дγγргэhэн, тиимэhээ тэрэ сагта бэшэгтэй хγн гэжэ тоологдодог байhан. Мянга юhэн зуун хорин гурбан ондо Буряад-Монгол АССР-эй тогтоходо, Таhархайда тγрγγшын комсомолой ячейкэ эмхидхэгдэжэ, Жамбал Тулаев тэрэнэй секретаряар hунгагдаhан. Мянга юhэн зуу хорин юhэн ондо Амар Гол тосхондо Калининай нэрэмжэтэ тγрγγшын коммуна эмхидхэгдэжэ, Жамбал Ешеевич тэрэнэй дарга болоо. Мянга юhэн зуун гушан гурбан онhоо Хэрэнэй «Скотоимпорт» гэжэ контородо ажаллажа байхадань, гушан долоон ондо японой тагнуулшан гэhэн хардалгаар Хэрэнэй тγрмэдэ хаажархиhан юм. Мянга юhэн зуун гушан юhэн ондо КПСС-эй ЦК-гай Пленумай тогтоолой γндэhѳѳр cγγдтэ оронгγй, политическэ табин наймадахи статьягаар тγрмэдэ hуугаашад бултадаа тооной табигдаhан ха юм. Тэндэhээ табигдаhаар, Жамбал Тулаев Эрхγγ хото ошожо, товарна баазада ажалладаг болоо бэлэй. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайн эхилжэ, Жамбал Тулаев мянга юhэн зуун душэн нэгэн оной сентябрь hарада сэрэгтэ татагдажа, хэдыхэн hара соо бэлэдхэл гараад, мянга юhэн зуун душэн хрер оной эхеэр Северо-Западна фронтодо зуун наян наймадахи стрелково дивизидэ дайшалхы зама эхилhэн намтартай. Снайпер старшина Ж.Тулаев мянга юhэн зуун душэн хоер оной март hараhаа мянга юhэн зуун душэн гурбан оной февраль хγрэтэр мэргэн буудалгаараа гурбан зуун арбан гурбан фашис офицернγγд болон солдадуудые унтуулжа шадаhан тγγхэтэй юм. Мянга юhэн зуун душэн оной май hарын эхеэр СССР-эй Верховно Соведэй Президиумай тγрγγлэгшэ Михаил Иванович Калинин Жамбал Ешеевич Тулаевые фронт дээрэhээ Москвада – Кремальдэ урижа асараад, суута снайперай γбсγγндэ табан хушуутай Алтан Одон, Ленинай орден хоёрые халуун зγрхэнhѳѳнь амаршалаад зγγлгээ ха юм. Эхэ оронойнгоо амгалан байдалай түлөө ами наhаяа гамнангүйгөөр тэмсэhэн, дайсаниие диилэhэн, Агуу Илалтые өөрынгөө гараар шэрээлсэһэн эдэ болон бэшэшье ветерануудтаа доро дохиноб. Тэдэнэй гаргаһан баатаршалга, габьяань манай сэдьхэл зүрхэндэ хэтэ мүнхэ байхал даа.