Математика

Саба?ты? та?ырыбы: Осьтік симметрия

Саба?ты? ма?саты:

1. Білімділік: о?ушыларды симметрия ??ымымен таныстыру.

Геометриялы? фигураларды?  симметрия  осьтерін табу да?дыларын жетілдіру.Т?зуге ?атысты симметриялы н?ктелерді салуды ?йрету;

1. Дамытушылы?: о?ушыларды? ой-?рісін дамыту, ол ?шін  математиканы? жаратылыстану п?ндерімен,таби?ат ??былыстарымен байланысы,симметрияны с?лулы? пен ?семдікке деген ?атысы туралы т?сінік беру,с?йтіп оларды?  саба??а деген ?ызы?ушылы?ын арттыру.
2. Т?рбиелік: ??ыптылы??а, ?демілікке, шапша?дылы??а т?рбиелеу,?лтты? м?дениетке деген ?ызы?ушылы??а т?рбиелеу.

Саба?ты? т?рі: жа?а білімді ме?герту.

Саба?ты? к?рнекілігі:

• интерактивті та?та;
• Сыз?ыш,циркуль,б?рышты?.

Саба?ты? барысы:

1.?йымдастыру б?лімі:

2.?айталау с?ра?тары:

1. Т?зу, с?уле,кесінді дегеніміз не?

2. Биссектриса, перпендикуляр дегеніміз не?

3. Параллель т?зу дегеніміз не?

4. Б?рыштар туралы  т?сініктері? ?андай?

5. Декарт координат ж?йесіндегі  координаталар  ?алай аталады?

Жа?а саба?: Осьтік симметрия

?ылым мен ?ндірісті? дамуы ?шін, таби?атта?ы ??былыстарды? эстетикалы? тал?амда болатынды?ын аны?тап білу ?шін симметрия ??ымын о?ып білу керек.

Таби?атта болатын барлы? ??былыстарды: денелерді? ?оз?алысын ?ша?тар мен ракеталарды? аспанда сам?ауын, кемелерді? су бетінде, су астында ж?зуін, электр жары?тарыны? пайда болу себептерін, ?сімдіктер мен жануарларды? ?сіп жетілуін, жа?а заттарды? пайда болу жолдарын математикалы? ?рнек ар?ылы жазып к?рсетуге болады.

            Ал бізді? б?гінгі ?ткелі отыр?ан симметрия та?ырыбы сол  ?семдік пен с?лулы?ты, ж?птылы?ты, ?мірге ?ажеттілікті, эстетикалы? тал?амды, ?ызы?ушылы?ты к?рсететін та?ырып.Осы та?ырыпты ?ту барысында мынадай м?селелерді ?арастырамыз:

I.  Симметрия туралы т?сінік беру.

ІІ. Осьтік  симметрия туралы т?сінік беру.

1. «Симметрия» грек с?зінен алын?ан,ол «гармония» с?зі сия?ты бірдей ?лшемділікті,белгілі бір реттілікпен орналас?ан деген ??ымды білдіреді.Симметрия ?р т?рлі болады. Симметрияны? е? ?арапайым т?рі-т?зуге ?атысты симметрия.
2. Берілген т?зуге ?атысты симметриялы н?ктелерді салуды ?йренейік.

Ол ?шін:

1/  k т?зуін сызып,одан тыс жат?ан А н?ктесін белгілеу керек;

2/ А н?ктесі ар?ылы k т?зуіне перпендикуляр т?сіру керек: АД ?  k;

3/ перпендикулярды? k т?зуінен кейінгі созындыда Д н?ктесінен бастап  ?зынды?ы АД-?а те? ДА₁ кесіндісін салу керек. Сонда k  т?зуіне ?атысты А н?ктесіне симметриялы А₁ н?ктесі салынады.

3. Берілген т?зуге ?атысты берілген кесіндіге симметриялы кесіндіні салуды ?йренейік.

Ол ?шін кесіндіні? ?штарынан берілген т?зуге перпендикуляр т?зулер ж?ргіземіз. Кесінді ?шы мен т?зуге дейінгі ара?ашы?ты?ты т?зуді? созындысында ?лшеп саламыз. Сонда кесінді ?штарына симметриялы н?ктелер шы?ады.

Т?зуге ?атысты симметрияда ара ?ашы?ты? са?талады, кесінді кесіндіге бейнеленеді.

Егер т?зу бойымен б?ктегенде жазы?ты?та?ы екі фигура бір-бірімен беттесетін болса, ондай фигуралар т?зуге ?атысты симметриялы фигуралар деп аталады.

жазы?ты?та?ы А фигурасы В фигурасына k  т?зуіне ?атысты симметриялы

 4. Симметриялы фигуралар ?зара те? болады.

Егер т?зу фигураны симметриялы екі б?лікке б?лсе, онда ондай фигура осьтік симметриялы фигура деп аталады, ал т?зу сол фигураны? симметрия осі деп аталады.

Екі симметрия осі бар                           т?рт симметрия осі бар

Ше?берді? симметрия осьтері шексіз к?п.

Осьтік симметрия ?аза?ты? ?лтты? ою-?рнектерде де кесдеседі. Мысалы оны?  т?рлері мен аттары: ?ош?арм?йіз, ?осм?йіз, г?л ою, т.б.

• Ж?лдыз ?рнегі – аспанда?ы ж?лдыз к?рінісіне ??сайды.

    Ол к?бінесе кілемдерде жиі ?олданылады.

• ?ош?арм?йіз – ?ош?арды? екі шекесіне иіріліп кеткен ?ос м?йізіне ??сайды. Ол ?лтты? киімдерде ж?не текемет, сырма?, ая??ап, т. б. киіз б?йымдарында кездеседі.
• Жалауша – атына сай жалау?а ??сас немесе баспа “Г” ?рпі т?різдес ?рнек. Кестеде жиі кездестіруге болады.

5. Б?рыш – осьтік симметриялы фигура.

Б?рышты? симметрия осі бойында?ы б?рышты? т?бесінен басталатын с?улені биссектриса деп атайды.

6.Жа?а саба?ты бекіту тапсырмалары.

 Берілген  суреттерде симметрия осін ж?ргізуге бола ма? ?анша симметрия осін ж?ргізуге болады?

О?ушылар берілген фигураларды? симметрия осьтерін сызып к?рсетеді.

Де?гейлік тапсырмалар

А. 1169.Берілген фигуралардан осьтік симметриялы фигураларды та?дап алы?дар.

В. 1173.Координаталы? жазы?ты?та?ы А(2;6) н?ктесіне:

1. Ординаталар осіне ?атысты симметриялы н?ктені тауып, координаталарымен жазы?дар;
2. Абсциссалар осіне ?атысты симметриялы н?ктені тауып, координаталарымен жазы?дар.

С. 1188. АВС те? б?йірлі ?шб?рышты? В т?бесі ар?ылы ?тетін  k т?зуі – оны?   

симметрия осі. А т?бесіні? симметрия осінен ?ашы?ты?ы 3,5 см. ВС

?абыр?асыны? ?зынды?ы 9 см. АВС ?шб?рышыны? периметрін  табы?дар.

7. Саба?ты ?орытындылау 

Міне,біз б?гін осьтік симметрия жайлы танысты?. Симметрияны біз к?нделікті ?мірде,таби?атта,т?рмыста,?аза?ты? ою-?рнектерінде ай?ын к?руге болатынды?ын к?рдік.

Енді мына ?ле? жолдарын ?здері?е арнаймын.

Білім деген биік шы?,

Ба?ыт?а сені жеткізер.

Білім деген а?ылшы?,

?иынды?тан ?ткізер,-деп ?рі ?арай ?немі білімдері?ді жетілдіріп,?те жа?сы деген ба?а?а о?улары?ыз?а тілектеспін.

1. Осьтік  симметрияны ?алай т?сіндік?

2. Осьтік симметрияны? материалдары

3. Симметрияны? ?ажеттілігі.

8. ?йге тапсырма:      №1173, №1174, №1175.