Ньютонны? 3 за?ы

Сабактыу т?рі: Жа?а та?ырыб ?ту.

Сабактын максаты: Денелерді? ?зара ?серлесу кезінде ?сер алатын к?штерін аны?тау.

Білім: а) Динамометрді? ?зара?серлесуі ар?ылы пайда бол?ан к?штерді? ?зара те? екенін к?рсету;

б) арбашаларды? ?серлесуін к?рсетіп ?сер алатын к?штеріні? те? екенін к?рсету

в) Т?жірибелерді? н?тижесіне ж?гініп Ньютонны? ІІІ за?ыны? т?жырымдау.

Дамыту: Т?жірибелік фактілерді анализдеу ар?ылы о?ушыларды? ойлау ?абілетін дамыту. ?жымды? ?зара байланысты дамыту

Т?рбиелік: ??ыптылы?ты, ?жым алдында жауапкершілікті, м?дениеттілікті т?рбиелеу.

К?рнекіліктер: Місrosoft Word-та дайында?ан ??жаттар .

OPEN PHІSІCS компьютерлік ба?дарламасы.

Пайдаланатын аспаптар: Динамометрлер.

Дидактикалы? кезе?дер:

Сабактын журісі

I. С?леметсіздерме! Б?гін біз сіздермен Ньютонны? ІІІ-ші за?ын ?арастырамыз. Алдында айтыл?андай Ньютонны? за?дары ?зара байланыс?ан, сонжы?тан жа?а та?ырыпты ?тералдында оны? І ж?не ІІ за?дарын ?айталап ?тейік.

II. С?ра?тар

1 топ: 1. Ньютонны? І-ші за?ыны? т?жырымдамасын айтып бер. Мысал келтер.

2. Ньютонны? ІІ-шіза?ы ?андай сана? ж?йелерде орындалады

3. Массасы 2 кг денеге 5Н к?ш ?сер еткенде оны? алатын ?деуін аны?та.

2 топ: 1. Ньютонны? ІІ-ші за?ыны? т?жырымдамасын айтып бер. Мысал келтер.

2. ?андай сана? ж?йелер инерциялы? сана? ж?йелер деп аталады.

4. Массасы 5 кг дене 3 м/с² ?деумен ?оз?алады. Денеге ?сер етіп т?р?ан к?шті аны?та.

3 топ: 1. Ньютонны? ІІ-ші за?ын ?олданылып денені? массасын ?алай аны?тау?а болады?

2. Егер денеге бір к?ш емес бірнеше к?ш ?сер етсе ж?не ол к?штерді? м?ндері ?₁, ?₂, ?₃, ?₄,F. ?_n, болса, онда денені? алатын ?деуі ?алай есептеледі.

3. Денеге 10Н к?ш ?сер еткенде ол 0,2 м/с² ?деумен ?оз?алады. Денені? массасын аны?та.

III. а)Балалар, жа?а ?айталап ?ткенде І за?ында былай делінді: денеге еш?андай к?ш ?сер етпегенде ол салыстырмалы тынышты?та немесе бір?алыпты т?зусызы?ты к?з?алысьаболады. ІІ за?ында денеге белгілі бір к?ш ?сер етсе оны? алатын ?деуі т?сірілген к?шке т?ра прапорцианал ж?не оны? массасына кері прапорцианал болады делінген. Біра?б?л екі за?ны? екеуінде де ?сер беріп т?р?ан дене т?ралы еш н?рсе делінбеген.

?алай ойлайсы?дар екінщі денемен ?андай ?згерістер болады? (топтады? жауаптары)

б) Б?л проблеманы шешу ?шін ?азір бір т?жірибе жасап к?рейік.

1 т?жірибені ?ткізу ?шін компьютерлеріндегі OPEN PHІSІCS ба?дарламасын ашы?дар.

?серлесіп т?р?ан екі арбашаларды? массаларын ?згертіп оларды? алатын жылдамды?тарын салыстырып к?рі?дер.

?орытынды: ?серлесіп т?р?ан денелерді? жа?дайларына ?арай оларды? жылдамды?тары ?здеріні? массаларына сай ?згереді.

в) Денелер ?зара ?серлескенде оларды? жылдамды?тары ?згереді дегенбіз. Ал жылдамд?ты? ?згерісіні? себепшісі ?сер етіп т?р?ан к?ш емес пе? Ендеше ?серлесіп т?р?анденелерді? к?штерін салыстырып к?рейік?

2-ші т?жірибе. Екі динамометрді бір-біріне жал?ап ?арама-?арсы жа??а тартып оларды? к?рсетулерін салыстыру.

?орытынды: Т?жірибе к?рсеткендей екі динамометрді? к?рсетулері брдей, я?ни ол к?штерді? модулдері те?. Ал оларды ?рама-?арсы жа??а тарт?анды?тан б?лк?штерді? ба?ыттарыда ?арам-?арсы болады.

Ендеше бірінші динамометрді? к?шін ?₁, ал екінші динамометрді? к?шін ?₂ деп белгілесек, онда ?лгі ?орытынды мына т?рде жазу?а болады:

?₁ =- ?₂

“-“ та?басы к?штерді? ?арама-?арсы жа??а ?арай ба?ытал?ан білдіреді.

г) 3 т?жірибе. Арбашаларды? ?зара ?серлескенде жылдамды?-тарыны? ?згерісін ?арастырып оларды? ал?ан ?деулерін салыстыру.

m₁=m₂ a₁=-a₂ ma₁=ma₂ F₁=-F₂

m₁=2m₂ 2a₁=-a₂ F₁= m₁a₁ F₂=m₂a₂ F₂=(m₁ /2) (a₁2) F₂=m₁a₁

F₁ =- F₂

IV. ?арастырыл?ан т?жірибелер бойынша ?андай ?орытынды жасау?а болады? (Топтарды? жауаптары)

?зара ?серлес?ші денелерді? бір-біріне ?сер ететін к?штері бір т?зуді? бойымен ба?ыталады да модулі жа?ынан те?, ал б?ыттары ?арама-?арсы болады.

V. Есеп шы?ару

Берілгені: шешуі:

m₁=250 кг S₁=a₁t²/2 S₂=a₂t²/2

m₁=200 кг a₁=F₁/ m₁ a₂=F₂/ m₂

t=10 c ?₁ = ?₂=F

S₁,S₂-? S₁=Ft²/2 m₁ S₂= Ft²/2 m₂

VI. Ал енді балалар біз Ньютонны? ІІІ за?ымен де танысты?.

Таби?атта?ы барлы? к?штер еш ?ашан жал?ызынан пайда болмайды, олар парымен пайда болады деген ?й?арым жасау?а болады. Ендеше мынадай с?ра??а жауап бері?дерші:Адамдарды? ?арым-?атынасы кезінде Ньютонны? ІІІ за?ы орындала ма? (Топтарды? жауаптары)

?орытынды: ?лкендерді? с?зі бар емеспе: “Жаманды? ?ылма, ?зі?е оралады”, “?зі?е нені ойласа?, бас?а?а да соны жаса”- деген с?здерді? ма?анасын т?сінсе?дерНьютонны? ІІІ за?ыны? адамдарды? ?арым-?атынасы кезінде орындалатынына к?з жеткізуге болады.