Зат есімні? септелуі

?АЗА? ТІЛІ

Саба?ты? та?ырыбы : Зат есімні? септелуі

Білімділік : Зат есімні? септелуі туралы т?сінік беру. Септік

жал?ауларымен таныстырып, оларды? с?ра?тарын

ме?герту.

Дамытушылы? : О?ушыларды? топпен ж?мыс істеу, ойлау, есте

са?тау, зерделеу ?абілеттерін дамыту.

Т?рбиелік : Сауаттылы??а, д?рыс м?дениетті с?йлей білуге,

жылдамды??а, ??ыпты таза жазу?а т?рбиелеу.

Саба?ты? т?рі : Жа?а саба?

Саба?ты? типі : Жа?а білімді ме?герту.

Саба?ты? ?діс – т?сілдері : Топпен ж?мыс, с?ра? – жауап, ой ?оз?ау.

Саба?ты? к?рнекіліктері : Септіктер кестесі, суреттер, «Жетіген» музыкалы?

аспабы.

П?наралы? байланыс : ?н - ?уен, математика, сурет, ана тілі

Саба?ты? барысы :

І. ?йымдастыру кезе?і.

А) С?лемдесу, о?ушыларды т?гелдеп, саба??а назарларын аудару.

?) Топ?а б?лу.

ІІ. ?й тапсырмасын с?рау.

«Орнын тап» ойыны

Кесте толтыру

Керекті с?здер : Терезе, ?ара?ат, т?лкі, м??алім, жел, орынды?, ?рік, барыс,

зергер, дауыл, д?птер, б?лдірген, арыстан, тігінші, жа?быр.

• Балалар, осы кестені? ?рбір б?лігіндегі с?здерге с?ра? ?ойып к?рейік.
• Не бай?ады?дар?
• ?андай ?орытынды жасау?а болады?

ІІІ. Жа?а саба?.

К?бейту кестесі

Б?гінгі ?тетін та?ырыбымыз : Зат есімні? септелуі.

• Олай болса, мына суретке назар аударайы?.
• Б?л шертіп ойналатын к?не ?лтты? аспап - Жетіген.

Жетіген жеті ішекті, жеті тиекті, б?рауы жо?. Сонды?тан оны? ??ла? к?йі жеті асы?ты ілгері – кейінді орналастыру ар?ылы келтіріледі. Дыбыс ішектерді сауса?тармен іліп – ?а?у ар?ылы шы?ады. Шана?ы т?тас а?аштан ойылып жасалады. Ішектері атты? ?ылынан та?ылады. Осы аспап ар?ылы ?нерпаздар ?з м??ын халы??а жеткізген. ?азір мен сендерге осы аспапты? шы?уы туралы бір ертегі айтпа?пын.

Ерте, ерте, ертеде, ешкі ж?ні б?ртеде, зат есімні? жерінде ?аза? тілі елінде, «Септік» деген шал болыпты. Оны? жеті ?лы болыпты. Елде ж?т болып, ашаршылы? жайлапты. Б?л ашаршылы? Септік шалды? ?йіне де келіп жетіпті де, ол ?лдарынан айырыла бастапты.

- Атау атты ?лы ?айтыс бол?анда, шал а?аш?а атты? ?ылын ішек орнына керіп, та?ыпты да ?нсіз егіліпті.

- Ай ?ткен со? Ілік деген ?лы ?лгенде та?ы бір ішек та?ып, «Нені? зияны, кімні? к?зі тиді екен» деп егіледі. Арада та?ы ай ?теді. Барыс атты ?лы д?ниеден кетеді. Сонда шал та?ы да ?шінші ішек та?ып «Кімге айтып жылайын, неге ?ана ?лді екен» деп жо?тайды.

- Табыс атты ?лы ?лгенде «Нені айтып, кімді ?ана ?ай?ырайын» - дейді.

- Жатыс атты ашты?тан ?лгенде «Кімде кетті обалы?, неде жатып к?з ж?мды?» - деп бесінші ішекті та?ып егіледі.

- Шы?ыс ?лы ?айтыс болады. Алтыншы ішек та?ылып «Неден ?айтыс болды?, кімнен сені с?райын» - деп егіледі.

- Ал жетінші К?мектес те сол ашаршылы?тан ?айтыс бол?анда «Кіммен ?мір с?рмекпін, енді немен ш??ылданамын» - деп жетінші ішекті та?ып, шал ?ай?ырып жо?тау айтады.

- Міне, осылай жеті ішек, жеті тиек та?ыл?ан а?аштан «Жетіген аспабы» пайда болыпты.

І?. Ой ?оз?ау.

- Атау ?айтыс бол?анда кім ?нсіз егілді? – Септік шал

- Ілік ?айтыс бол?анда шал не деді? – нены? зияны, кімні? к?зі тиді екен деді.

- Барыс ?айтыс бол?анда шал не деді? – кімге айтып жылайын, неге ?ана ?лді екен? – деді.

- Табыс ?лгенде не деді? – нені айтып, кімді ?ана ?ар?айын деді.

- Жатыс ?лы ?лгенде не деді? – кімде кетті обалы?, неде жатып к?з ж?мды?? – деді.

- Шы?ыс ?айтыс бол?анда не деді? – неден ?айтыс болды?, кімнен сені с?райын? – деді.

- К?мектес ?лы ?айтыс бол?анда шаш не деді? – кіммен ?мір с?рмекпін, енді немен ш??ылданамын? - деді.

?. С?ра?тар сыры. ?нші, жетіген.

Не ? - Жетіген

Нені? ? - жетігенні?

Неге ? - жетігенге

Нені ? - жетігенді

Неде ? - жетігенде

Неден ? - жетігеннен

Немен ? – жетігенмен

Септік аттарыны? ?зі я?ни, атау, ілік, барыс, табыс, жатыс, шы?ыс, к?мектес - ?здеріні? аттарын ашады. Б?л ?аза? тіліндегі жеті септік. Оларды? с?ра?тары ж?не септік жал?аулары болады.

Ілік септігі – с?здерді? бір – бірімен іліктестігін к?рсетеді.

Мысалы, кімні? кітабы? Асанны? кітабы.

Барыс септігі – бару деген ма?ынаны білдіреді.

Мысалы, кімге барды?? Асан?а бардым.

Табыс септігі – табу деген ??ымды білдіреді.

Мысалы, кімді к?рді?? Асанды к?рдім.

Жатыс септігі – орын, мекен дегенді білдіреді.

Мысалы, ?айда болды?? Мектепте болдым.

Шы?ыс септігі – шы?у деген ма?ынаны білдіреді.

Мысалы, неден о?ыды?? Кітаптан о?ыдым.

К?мектес септігі – ж?рдемдесу, к?мек ету деген ??ымды білдіреді.

Мысалы, кіммен танысты?? Асанмен таныстым.

Зат есімні? септік жал?аулары

?І. О?улы?пен ж?мыс.

281 - жатты?у.

?арлы?аш, ?арлы?ашты?, ?арлы?аш?а, ?арлы?ашты.

Тапсырма :

1. С?здерге с?ра? ?ой.
2. Оларды? ?ай септікте т?р?анын айт.

282 – жатты?у.

1 – топ 2 - топ

О?ушы Ауыл

?здік кім? ?айдан келді?

Кімді к?рді? Нені? жанында к?л бар?

Кімге берді? Демалыста ?айда барамын?

Кімнен с?рады? Мен нені ?натамын?

Тапсырма :

1. Берілген с?ра?тар бойынша с?здерді ?згертіп жаз.
2. Зат есімні? жал?ауларыны? астын сыз.

Сергіту жатты?уы.

283 – жатты?у.

1 – топ 2 – топ

Суретші ?айы?

Тапсырма :

С?здерді септеп жаз.

285 – жатты?у.

Тар ше?берді айналып,

Т?р ?азы?та байланып.

?а?а берер та?дайды

?детінен танбайды.

Тапсырма :

1. ?арамен жазыл?ан с?здерді с?з ??рамына талда.
2. Олар?а ?ай септікті? жал?ауы жал?анып т?р.

?ІІ. ?орытынды.

Г?лдер ойыны

Г?л тоста?аншалары 7 о?ушы?а беріледі. О?ушылар септік ретімен г?л тоста?андаларын орналастырады. С?йтіп, г?л шо?ы пайда болады.

?ІІІ. Ба?алау.

ІХ. ?йге тапсырма.

1. 285- жатты?у
2. Зат есімні? септелуі (ереже)