Жыраулар поэзиясы

А?т?бе облысы, Ыр?ыз ауданы Нар?ызыл негізгі мектебі ?аза? тілі мен ?дебиеті п?ніні? м??алімі Назарова Люда Орынбасар?ызы Саба?ты? та?ырыбы: Жыраулар поэзиясы. Ма?саты:Білімділік: Эпосты? а?ыздарды? тарихи ма?ызы ж?не Х?-Х?ІІІ ?асырда?ы а?ын-жазушыларды? шы?армалары, ерекшеліктері, ма?ызы ж?нінде о?ушылар?а т?сінік беру; Дамытушылы?: О?ушыларды ?з бетімен ж?мыс істеуге да?дыландырып, салыстырмалы талдау жасай білуге баулу; Т?рбиелік: О?ушыларды еліне, жеріне, ту?ан хал?ыны? д?ст?ріне деген с?йіспеншілікке, е?бектене білуге, намыс?ойлы??а, ерж?ректілікке т?рбиелеу. Адамгершілік т?рбиесін оларды? санасына сі?іру. Саба? т?рі: кіріктірілген саба?ы Саба? ?діс-т?сілдері: топты? ж?мыс, ізденіс, баяндау, с?ра?-жауап Саба?ты? к?рнекілігі: жыраулар суреттері, кітаптар к?рмесі, К?тілетін н?тиже: О?ушылар эпосты? а?ыздарды? тарихи ма?ызын ашып, Х?-Х?ІІІ ?? ?мір с?рген а?ын-жырауларды? ?мір жолы мен шы?армашылы?ын ажырата біледі С А Б А ? Т Ы ? Б А Р Ы С Ы: ?йымдастыру б?лімі О?ушылармен амандасу, сынып ?жымыны? назарын саба??а аудару ?ызы?ушылы?ты ояту ?мір туралы - ??йры?ы жо?, жалы жо? ??лан ?айтіп к?н к?рер, Ая?ы жо?, ?олы жо? жылан ?айтіп к?н к?рер!? Шыбын шы?са жаз болып, таздар ?айтіп к?н к?рер. Жала? ая? балапан ?аздар ?айтіп к?н к?рер!? - деп жырла?ан Асан ?ай?ы атанып кеткен Хасан С?бит?лы тарихымызды? ауыр кезе?дерін, халы?ты? ?ткені мен ерте?і туралы тол?аныс, жылжы?ан сайын –талассыз а?и?ат екеніне то?талып кеткен. - Енді, балалар, болжап к?рейікші, б?гінгі саба?ымыз ?андай та?ырыпты ?оз?ама?? - И?, д?рыс айтасыздар, б?гінгі саба?ымыз а?ын-жыраулар ?мірі мен шы?армашылы?ына арналады. Ма?ынаны тану Саба?ты? та?ырыбы: Жыраулар поэзиясы Саба?ты? ма?саты: Эпосты? а?ыздарды? тарихи ма?ызын ашып, Х?-Х?ІІІ ?? ?мір с?рген а?ын-жырауларды? ?мір жолы мен шы?армашылы?ымен танысу, бір- бірінен ажырата білу ? Х?-Х?І ?асырларда?ы а?ын-жыраулар (Сыпыра, Асан ?ай?ы, ?одан тайшы, ?азту?ан С?йініш?лы Доспамбет, Шалкиіз) ? Х?ІІ-Х?ІІІ ?асырларда?ы ?аза? жыраулары (Жиембет Борто?аш?лы, Мар?ас?а жырау, А?тамберді Сары?лы Т?ті?ара а?ын, ?мбетей жырау, Б??ар жырау ?ал?аман?лы) Саба?ты? барысы: Ж?зеге асырылатын ?рекеттер: 1. О?улы?та?ы м?тінді талдау 2. Кезе?дері: o М?ліметтерді жина?тау – 5 минут o Топ ішінде тал?ылау – 5 минут Негізгі о?и?алар Х?-Х?І ?асырларда?ы а?ын-жыраулар Сыпыра жырау(ХІ??) – ?аза?станны? батысында ?мір с?рген т?ркі тілдес ру-тайпалардан шы??ан жырау ?аза? пен но?ай?а орта? т?л?а. Ел ?амын жеген ?ам?оршы а?са?ал ретінде «Ер Тар?ын», «Едіге»жырларында кездеседі. ХІІІ-Х??? ?мір с?рген жыраулар – Асан ?ай?ы, ?одан тайшы, Кетб??а Асан ?ай?ы – Жер?йы?ты іздеуші. Ш.У?лиханов «?аза?-но?ай хал?ыны? философы» ?одан тайшы – Дайыр?ожа биді? ?кесі ?азту?ан С?йініш?лы – 1420ж Астраханьда?ы ?ызылжар деген жерде д?улетті отбасында д?ниеге келген. ?ш жыры жеткен, ?йгілісі - «Ала? да ала?, ала? ж?рт» Доспамбет – 1490жылы Дон ?зеніні? т?менгі а?ысында?ы Азов ?аласында ?скери билеуші шонжар т??ымынан шы??ан. Жырлары: «Айнала б?ла? басы жо?», «То?ай, то?ай, то?ай су», «Азау, Азау дегені?», «Ар?ыма??а о? тиді», «Айналайын А? Жайы?» Шалкиіз(1465-1560жж) – Жайы? ?зеніні? шы?ыс жа?алауында д?ниеге келген. Но?айлыны? ?міршісі Темір биді? жанында бол?ан. Х?ІІ-Х?ІІІ ?асырларда?ы ?аза? жыраулары Жиембет – алшын руын ертеден билеп келе жат?ан ата?ты рубасыларды? ?улетінен шы??ан. Есім ханны? ?скербасы ?ызметінде ж?не ке?есшілеріні? бірі бол?ан. 1620ж Есімханны? ойраттарды же?уге ?зіні? ?лесін ?ос?ан. «?мірі? ?атты Есім хан» жырыны? авторы. Мар?ас?а жырау – Есім ханны? е? жа?ын жоры? жырауы бол?ан. «Е?сегей бойлы ер Есім» атты жеті мы? жолды? тарихи жыры белгілі. А?тамберді Сары?лы(1675-1768ж) – О?т?стік ?аза?станда?ы ?аратау бойында, д?улетті отбасында д?ниеге келген. 93 жасында Семей ??іріндегі Ж?ректі деген жерде ?айтыс бол?ан. Ж?рекжота деген т?бені? ?стінде жартылай б?зыл?ан к?мбезі к?ні б?гінге дейін са?тал?ан. Т?ті?ара а?ын – ?останай аума?ында?ы Сарык?л ма?ында туып-?скен. Абылай ханны? ?асында бол?ан. Бір ерекшелігі – ол ?зіні? жырларында ?аза? батырларыны? ?ай ру-тайпадан екендігін хабарлап отыр?ан. ?мбетей жырау(1706-1778ж) – ?азіргі А?мола облысы, Ерейментау ауданы жерінде ?мір с?рген. «Ей, А?тамберді, ?абанбай», «Бекболат биге», «Б?генбай ?ліміне» жырларыны? авторы. Б??ар жырау ?ал?аман?лы(1693-1787ж) – Баянауыл ауданыны? далба тауыны? етегінде жерленген. Абылай ханны? а?ылшы, ке?есшісі бол?ан. Ойтол?аныс А?ын-жыраулар ?ле?інен ?зінділер жасырылады «?дебиет айнасы» 1. «Ерді? ??ны болса да, ?ол ?усырып бар?ан со?, аса кеш те ?оя бер, б?рын?ыны ?уыспа» - деген тіркестер кімні? шы?армасынан алын?ан? Асан ?ай?ы 2. Дулат Бабатай?лыны? «Еспембет» поэмасында батыр кейпінде бейнеленген жырау? А?тамберді 3. «Керей, ?айда барасы??» кімні? шы?армасы? Б??ар жырау 4. «Жырауларды? с?зі ма?сатсыз айтылмайды. Не айтса да, к?пті? м??ы, к?пті? жайы туралы айтылады.» - деген кім еді? М?хтар ?УЕЗОВ - Тарихи с?ра?тар ?ойылады. «Тарих беттерінен. » 1. Абылайды? керемет ?асиеттерін жырлап, Орта Ж?здегі о?и?алар?а белсене ?атыс?ан, шы?армаларына батырлар ерлігін ар?ау еткен XVIIІ ?асырды? IІ жартысында?ы танымал а?ын? Т?ті?ара 2. XVIIІ ?асырда?ы ?аза? ?дебиетіні? ?кілі, ?лы т?л?аларды? бірі, Абылайды? ке?есшісі бол?ан жырау? Б??ар 3. 1490 жылы Азов ?аласында д?ниеге келген жырау? Доспамбет (2010ж 23 н?с?а 5 с?ра?) (2008ж 12 н?с?а 24 с?ра?) 4. Есім ханны? Кіші ж?здегі ел бас?арушы, биі бол?ан жырау? Жиембет (2011ж 7 н?с?а 14 с?ра?) 2. «Е?сегей бойлы Ер Есім» тарихи жырыны? авторы? Мар?ас?а («Шы?») Ба?алау ?йге тапсырма беру: о?у, ?осымша деректерді пайдаланып, а?ын- жыраулар ж?нінде м?лімет, баяндама дайындау А?т?бе облысы, Ыр?ыз ауданы Нар?ызыл негізгі мектебі ?аза? тілі мен ?дебиеті п?ніні? м??алімі Назарова Люда Орынбасар?ызы Саба?ты? та?ырыбы: Жыраулар поэзиясы. Ма?саты:Білімділік: Эпосты? а?ыздарды? тарихи ма?ызы ж?не Х?-Х?ІІІ ?асырда?ы а?ын-жазушыларды? шы?армалары, ерекшеліктері, ма?ызы ж?нінде о?ушылар?а т?сінік беру; Дамытушылы?: О?ушыларды ?з бетімен ж?мыс істеуге да?дыландырып, салыстырмалы талдау жасай білуге баулу; Т?рбиелік: О?ушыларды еліне, жеріне, ту?ан хал?ыны? д?ст?ріне деген с?йіспеншілікке, е?бектене білуге, намыс?ойлы??а, ерж?ректілікке т?рбиелеу. Адамгершілік т?рбиесін оларды? санасына сі?іру. Саба? т?рі: кіріктірілген саба?ы Саба? ?діс-т?сілдері: топты? ж?мыс, ізденіс, баяндау, с?ра?-жауап Саба?ты? к?рнекілігі: жыраулар суреттері, кітаптар к?рмесі, К?тілетін н?тиже: О?ушылар эпосты? а?ыздарды? тарихи ма?ызын ашып, Х?-Х?ІІІ ?? ?мір с?рген а?ын-жырауларды? ?мір жолы мен шы?армашылы?ын ажырата біледі С А Б А ? Т Ы ? Б А Р Ы С Ы: ?йымдастыру б?лімі О?ушылармен амандасу, сынып ?жымыны? назарын саба??а аудару ?ызы?ушылы?ты ояту ?мір туралы - ??йры?ы жо?, жалы жо? ??лан ?айтіп к?н к?рер, Ая?ы жо?, ?олы жо? жылан ?айтіп к?н к?рер!? Шыбын шы?са жаз болып, таздар ?айтіп к?н к?рер. Жала? ая? балапан ?аздар ?айтіп к?н к?рер!? - деп жырла?ан Асан ?ай?ы атанып кеткен Хасан С?бит?лы тарихымызды? ауыр кезе?дерін, халы?ты? ?ткені мен ерте?і туралы тол?аныс, жылжы?ан сайын –талассыз а?и?ат екеніне то?талып кеткен. - Енді, балалар, болжап к?рейікші, б?гінгі саба?ымыз ?андай та?ырыпты ?оз?ама?? - И?, д?рыс айтасыздар, б?гінгі саба?ымыз а?ын-жыраулар ?мірі мен шы?армашылы?ына арналады. Ма?ынаны тану Саба?ты? та?ырыбы: Жыраулар поэзиясы Саба?ты? ма?саты: Эпосты? а?ыздарды? тарихи ма?ызын ашып, Х?-Х?ІІІ ?? ?мір с?рген а?ын-жырауларды? ?мір жолы мен шы?армашылы?ымен танысу, бір- бірінен ажырата білу ? Х?-Х?І ?асырларда?ы а?ын-жыраулар (Сыпыра, Асан ?ай?ы, ?одан тайшы, ?азту?ан С?йініш?лы Доспамбет, Шалкиіз) ? Х?ІІ-Х?ІІІ ?асырларда?ы ?аза? жыраулары (Жиембет Борто?аш?лы, Мар?ас?а жырау, А?тамберді Сары?лы Т?ті?ара а?ын, ?мбетей жырау, Б??ар жырау ?ал?аман?лы) Саба?ты? барысы: Ж?зеге асырылатын ?рекеттер: 1. О?улы?та?ы м?тінді талдау 2. Кезе?дері: o М?ліметтерді жина?тау – 5 минут o Топ ішінде тал?ылау – 5 минут Негізгі о?и?алар Х?-Х?І ?асырларда?ы а?ын-жыраулар Сыпыра жырау(ХІ??) – ?аза?станны? батысында ?мір с?рген т?ркі тілдес ру-тайпалардан шы??ан жырау ?аза? пен но?ай?а орта? т?л?а. Ел ?амын жеген ?ам?оршы а?са?ал ретінде «Ер Тар?ын», «Едіге»жырларында кездеседі. ХІІІ-Х??? ?мір с?рген жыраулар – Асан ?ай?ы, ?одан тайшы, Кетб??а Асан ?ай?ы – Жер?йы?ты іздеуші. Ш.У?лиханов «?аза?-но?ай хал?ыны? философы» ?одан тайшы – Дайыр?ожа биді? ?кесі ?азту?ан С?йініш?лы – 1420ж Астраханьда?ы ?ызылжар деген жерде д?улетті отбасында д?ниеге келген. ?ш жыры жеткен, ?йгілісі - «Ала? да ала?, ала? ж?рт» Доспамбет – 1490жылы Дон ?зеніні? т?менгі а?ысында?ы Азов ?аласында ?скери билеуші шонжар т??ымынан шы??ан. Жырлары: «Айнала б?ла? басы жо?», «То?ай, то?ай, то?ай су», «Азау, Азау дегені?», «Ар?ыма??а о? тиді», «Айналайын А? Жайы?» Шалкиіз(1465-1560жж) – Жайы? ?зеніні? шы?ыс жа?алауында д?ниеге келген. Но?айлыны? ?міршісі Темір биді? жанында бол?ан. Х?ІІ-Х?ІІІ ?асырларда?ы ?аза? жыраулары Жиембет – алшын руын ертеден билеп келе жат?ан ата?ты рубасыларды? ?улетінен шы??ан. Есім ханны? ?скербасы ?ызметінде ж?не ке?есшілеріні? бірі бол?ан. 1620ж Есімханны? ойраттарды же?уге ?зіні? ?лесін ?ос?ан. «?мірі? ?атты Есім хан» жырыны? авторы. Мар?ас?а жырау – Есім ханны? е? жа?ын жоры? жырауы бол?ан. «Е?сегей бойлы ер Есім» атты жеті мы? жолды? тарихи жыры белгілі. А?тамберді Сары?лы(1675-1768ж) – О?т?стік ?аза?станда?ы ?аратау бойында, д?улетті отбасында д?ниеге келген. 93 жасында Семей ??іріндегі Ж?ректі деген жерде ?айтыс бол?ан. Ж?рекжота деген т?бені? ?стінде жартылай б?зыл?ан к?мбезі к?ні б?гінге дейін са?тал?ан. Т?ті?ара а?ын – ?останай аума?ында?ы Сарык?л ма?ында туып-?скен. Абылай ханны? ?асында бол?ан. Бір ерекшелігі – ол ?зіні? жырларында ?аза? батырларыны? ?ай ру-тайпадан екендігін хабарлап отыр?ан. ?мбетей жырау(1706-1778ж) – ?азіргі А?мола облысы, Ерейментау ауданы жерінде ?мір с?рген. «Ей, А?тамберді, ?абанбай», «Бекболат биге», «Б?генбай ?ліміне» жырларыны? авторы. Б??ар жырау ?ал?аман?лы(1693-1787ж) – Баянауыл ауданыны? далба тауыны? етегінде жерленген. Абылай ханны? а?ылшы, ке?есшісі бол?ан. Ойтол?аныс А?ын-жыраулар ?ле?інен ?зінділер жасырылады «?дебиет айнасы» 1. «Ерді? ??ны болса да, ?ол ?усырып бар?ан со?, аса кеш те ?оя бер, б?рын?ыны ?уыспа» - деген тіркестер кімні? шы?армасынан алын?ан? Асан ?ай?ы 2. Дулат Бабатай?лыны? «Еспембет» поэмасында батыр кейпінде бейнеленген жырау? А?тамберді 3. «Керей, ?айда барасы??» кімні? шы?армасы? Б??ар жырау 4. «Жырауларды? с?зі ма?сатсыз айтылмайды. Не айтса да, к?пті? м??ы, к?пті? жайы туралы айтылады.» - деген кім еді? М?хтар ?УЕЗОВ - Тарихи с?ра?тар ?ойылады. «Тарих беттерінен. » 1. Абылайды? керемет ?асиеттерін жырлап, Орта Ж?здегі о?и?алар?а белсене ?атыс?ан, шы?армаларына батырлар ерлігін ар?ау еткен XVIIІ ?асырды? IІ жартысында?ы танымал а?ын? Т?ті?ара 2. XVIIІ ?асырда?ы ?аза? ?дебиетіні? ?кілі, ?лы т?л?аларды? бірі, Абылайды? ке?есшісі бол?ан жырау? Б??ар 3. 1490 жылы Азов ?аласында д?ниеге келген жырау? Доспамбет (2010ж 23 н?с?а 5 с?ра?) (2008ж 12 н?с?а 24 с?ра?) 4. Есім ханны? Кіші ж?здегі ел бас?арушы, биі бол?ан жырау? Жиембет (2011ж 7 н?с?а 14 с?ра?) 2. «Е?сегей бойлы Ер Есім» тарихи жырыны? авторы? Мар?ас?а («Шы?») Ба?алау ?йге тапсырма беру: о?у, ?осымша деректерді пайдаланып, а?ын- жыраулар ж?нінде м?лімет, баяндама дайындау