Башҡорт халыҡ аш - һыуҙары

Башҡорт аштары.

Милли аш-һыу башҡорттарҙа малсылыҡ хужалығы нигеҙендә барлыҡҡа килә. Туҡланыуҙа һөт һәм һөттән яһалған төрлө ризыҡтар мөһим а ҙ ы ҡ булған . Һөттө айыртып , ҡ аймаҡ , ҡ аймаҡтан май яһа ғ андар . Ҡ ышҡылыҡка сейә майлағандар . Уны күп итеп йыйып ҡайнатып , ҡорот эшләгәндәр . Ҡатыҡтан йәй көндәрендә айран яһап эскәндәр.Ул һыуһынды ҡандыра .

Башҡорттарҙың милли аш - һыуында итле ризыҡтар зур урын тотҡан . Иттән тултырма , ҡаҙы эшләгәндәр , бишбармаҡ , һалма бешергәндәр . Итле аштан һуң ҡоротлап һурпа эскәндәр .

Борон - борондан башҡорттарҙың көндәлек ризығында иген аҙыҡтары урын алған . Ҡурмас , талҡан эшләгәндәр , бауырһаҡ , ҡоймаҡ , күмәс һәм башҡа ризыҡтар бешергәндәр .

• Милли аш-һыу башҡорттарҙа малсылыҡ хужалығы нигеҙендә барлыҡҡа килә. Туҡланыуҙа һөт һәм һөттән яһалған төрлө ризыҡтар мөһим а ҙ ы ҡ булған . Һөттө айыртып , ҡ аймаҡ , ҡ аймаҡтан май яһа ғ андар . Ҡ ышҡылыҡка сейә майлағандар . Уны күп итеп йыйып ҡайнатып , ҡорот эшләгәндәр . Ҡатыҡтан йәй көндәрендә айран яһап эскәндәр.Ул һыуһынды ҡандыра . Башҡорттарҙың милли аш - һыуында итле ризыҡтар зур урын тотҡан . Иттән тултырма , ҡаҙы эшләгәндәр , бишбармаҡ , һалма бешергәндәр . Итле аштан һуң ҡоротлап һурпа эскәндәр . Борон - борондан башҡорттарҙың көндәлек ризығында иген аҙыҡтары урын алған . Ҡурмас , талҡан эшләгәндәр , бауырһаҡ , ҡоймаҡ , күмәс һәм башҡа ризыҡтар бешергәндәр .
• Милли аш-һыу башҡорттарҙа малсылыҡ хужалығы нигеҙендә барлыҡҡа килә. Туҡланыуҙа һөт һәм һөттән яһалған төрлө ризыҡтар мөһим а ҙ ы ҡ булған . Һөттө айыртып , ҡ аймаҡ , ҡ аймаҡтан май яһа ғ андар . Ҡ ышҡылыҡка сейә майлағандар . Уны күп итеп йыйып ҡайнатып , ҡорот эшләгәндәр . Ҡатыҡтан йәй көндәрендә айран яһап эскәндәр.Ул һыуһынды ҡандыра . Башҡорттарҙың милли аш - һыуында итле ризыҡтар зур урын тотҡан . Иттән тултырма , ҡаҙы эшләгәндәр , бишбармаҡ , һалма бешергәндәр . Итле аштан һуң ҡоротлап һурпа эскәндәр . Борон - борондан башҡорттарҙың көндәлек ризығында иген аҙыҡтары урын алған . Ҡурмас , талҡан эшләгәндәр , бауырһаҡ , ҡоймаҡ , күмәс һәм башҡа ризыҡтар бешергәндәр .

Ҡурмас

Көньяҡ башҡорттарҙа йәнә  "ҡурмас һыйы"  йәки "ҡурмас ҡурыу" йолаһы булған. Көзөн, игендәр урып- һуғылғас, күмәкләшеп ҡырға сыҡҡандар. Ьәр кем яңы ашлыҡтан (башлыса бойҙайҙан) өлөш килтергән. Уны зур ҡаҙандарҙа майза йәки ҡоролай ҡыҙҙырғандар. Бында ла төрлө теләктәр әйтелгән, уйындар ойошторолған. Ҡурмастан барыһы ла ауыз иткән, ҡоштарға ла өлөш сығарғандар. "Ҡурмас һыйы", шулай итеп, үҙенсәлекле көзгө уңыш байрамына әүерелгән.

Ҡурмас бигерәк тә балаларҙың яратҡан ризығы. Ул элегерәк һәр йортта тигәндәй әҙерләнгән. Уның популярлығы тураһында үткән быуат тикшеренеүсеһе А.Игнатович бына нимә тип язып ҡалдырған: "Есть еще у башкир любимое кушанье - это курмач, но он делается только осенью по той причине, что курмач приготовляется из ячменя, поспевающего уже осенью. Сначала ячмень обжарят на обломке железного листа, вместо сковороды ... далее очищают от шелухи и толкут, а потом смешивают с конопляным жареным семенем, прибавляя по вкусу и достатку хозяина коровьего масла .. "

Башҡорт балы

Башҡорт балы донъя  кимәлендә лә ҙур  урын биләй.

  Башҡорт балы- күп һанлы йәрминкәләр һәм күргәҙмәләр еңеүсеһе.

  Беренсе тапҡыр башҡорт балы 1900 йылда Францияла   Бөтә Донъя Париж йәрминкәһендә алтын миҙал менән бүләкләнә.

-   1961 йылда Эрфурт ҡалаһында ( Германия) – алтын миҙал;

- 1965 йылда Бухарест ҡалаһында( Румыния) XX Халыҡ- ара Апимондия  конгресында  көмөш миҙал;

- 1971  йылда Мәскәү ҡалаһында XXIII Халыҡ-ара Апимондия конгресында алтын миҙал;

-2002 йылда   Берлинда « Йәшел аҙна» күргәҙмәһендә юғары награда;

-2001-2004  йылда Санкт-Петербургта  «Рәсәй фермеры» -« Агрогусь»

күргәҙмә-йәрминкәһендә юғары награда яулай.

-2009  йылда  Башҡортостандың  Ете мөғжизәһенең береһе булды.

Ҡымыҙ

Ҡымыҙ  — бейә һөтөнән әсетеп әҙерләнгән күпереп торған аҡ төҫтәге эсемлек. Ҡымыҙҙы иң беренсе күсмә халыҡтар эшләргә өйрәнгәндәр һәм уңы эшләү ысулын быуаттар буйына сер итеп һаҡлағандар.

Рәсәйҙә ҡымыҙ менән дауалау учреждениеһы тәүге тапҡыр  1890  йылда С. Аксаковтың ейәнсәре О. Аксакова тарафынан төҙөлә.1892 йылда Шафран тимер юл станцияһы тирәләй санаторийҙар селтәре барлыҡҡа килә.  1898  йылда Андреевский санаторийы асыла. Бөгөн Башҡортостан ҡымыҙ менән дауалау үҙәге булып тора. «Шафран», «Йоматау», «Алкино», «Глуховская», «Чехов», «Аксаков» исемендәге шифаханалар һәм башка ойошмалар бар. Шәхси эшҡыуарҙарҙа ҡымыҙ етештереү эшенә ҡушала.

Бу ҙа

Буҙа башҡорт халҡының яратҡан эсемлектәре араһында айырым урын биләй. Ул һыуһын ҡандырыуы, иҫ киткес туҡлыҡлы һәм организм өсөн бик шифалы булыуы менән ҡиммәт. Буҙаны, ғәҙәттә, март-апрель айҙарында — организм төрлө витаминдарға ҡытлыҡ кисерә башлаған осорҙа — ҡойоп эскәндәр. Буҙа ҡойоу өсөн таҙа һоло, он (2-се сорт), кәзәнең (йәки һыйырҙың) эс майы кәрәк. Уны түбәндәгесә әҙерләйҙәр: һолоно төрлө сүп-сарҙан таҙартҡас, тандыр мейес эсендә яҡшылап киптерәләр, һуңынан ҡул тирмәнендә (йәки ит үткәргестә бер нисә тапҡыр) тарталар һәм өс өлөш тартылған һолоно бер өлөш он менән (3:1) яҡшылап бутайҙар. Буҙа ҡойоу өсөн иң ҡулайлы һауыт — 3-4 күнәк һыйҙырышлы ағас мискә. Һоло менән он өҫтөнә йылымыс һыу ҡойоп, бер төйөр ҙә ҡалдырмайынса иҙмә яһағас, уның өҫтөнә һауыт тулғансы ҡайнар һыу һәм бер туҫтаҡ иретелгән эс майы һалып һәйбәтләп болғағандан һуң, мискәне томалап, йылы урынға ҡуялар. 10-12 сәғәттән һуң, бешеп сыҡҡан буҙаны икенсе һауытҡа бушатып алалар ҙа, мискә өҫтөнә иләк беркетеп, әлеге иҙмәне һөҙәләр. Буҙа һәйбәт булһын тиһәгеҙ, һөҙгән саҡта иләктәге шыйыҡсанан ҡылсыҡ ҡына тороп ҡалғанға тиклем ҡул менән яҡшылап һар­ҡытырға кәрәк. Һөҙөп алынған буҙаны ябып, тағы ла йылыға ултыртып ҡуялар. Күпереп сыҡҡас та эсә башларға мөмкин. Ҡабарып сыҡҡас, уны һалҡынса урынға ултырталар. Эсер алдынан күпереп торһон өсөн шәкәр өҫтәйҙәр.

Талҡан

Талҡан – башҡорттарҙың борондан килгән милли аҙығы. Уны әҙерләү өсөн бойҙай орлоғон ҙур табала йә ҡаҙанда утта ҡыҙҙырып алалар. (Ҡыҙҙырылған бойҙайҙы ҡурмас тип тә атайҙар). Унан ҡул тирмәнендә он итеп тарталар. Ҡурмас онона һары май, һөт йә бал ҡушып ашайҙар. Хәҙерге ваҡытта бойҙай орлоғон шыттырып алыу ысулы менән эшләйҙәр. Ундай талҡан файҙалыраҡ та, В, Е витаминдарына һәм төрлө минералдарға байыраҡ та була.