Илим предмети (физика)

Сабактын планы 7-класс Физика: Тема: Нерселердин өз ара аракеттешүүсү. Күч, күчтүн бирдиги 1. Сабактын максаты:

• Билим берүүчүлүк: Окуучулар нерселердин өз ара аракеттешүүсү, күч түшүнүгү жана анын Ньютондогу бирдиги жөнүндө билим алышат.

• Өнүктүрүүчүлүк: Күчтү ченөө, багытын аныктоо көндүмдөрүн өнүктүрүшөт; алынган билимдерди практикалык мисалдар менен байланыштыра алышат.

• Тарбия берүүчүлүк: Айлана-чөйрөдөгү кубулуштарга байкоо жүргүзүүгө, логикалык ой жүгүртүүгө көнүгүшөт.

2. Күтүлүүчү натыйжалар (Компетенттүүлүктөр)

Компетенттүүлүк	Көрсөткүч
Маалыматтык	Окуучу күчтүн аныктамасын жана бирдигин айтып бере алат.
Социалдык-коммуникативдик	Топто же жупта иштеп, физикалык түшүнүктөрдү талкуулай алат.
Өзүн-өзү уюштуруу жана көйгөйлөрдү чечүү	Берилген маселелерди жана тесттерди өз алдынча чыгарып, түшүндүрүп бере алат.

💡 Мисалдар (Оозеки жана талкуу үчүн)

1. Жердин тартуусу: Колдо кармап турган топту коё берсек, ал эмне үчүн ылдый түшөт? (Жооп: Жердин тартуу күчү таасир этет).

2. Деформация: Пластилинди колубуз менен басканда, анын формасы эмне үчүн өзгөрөт? (Жооп: Колдун пластилинге тийгизген күчү таасир этет, бул серпилгичтик күчү эмес, басым күчү).

3. Күчтүн багыты: Велосипедди тормоздогондо, сүрүлүү күчү кайсы багытта аракеттенет? (Жооп: Кыймылдын багытына карама-каршы).

3. 3С+1Е Ыкмасы боюнча сабактын жүрүшү 1-С: Сабактын Стандарттарын Жеткирүү (Уюштуруу, Актуалдаштыруу)

Убакыт	Этап	Мугалимдин иш-аракети	Окуучунун иш-аракети
5 мүнөт	Уюштуруу жана үй тапшырмасын текшерүү	Саламдашуу. Үй тапшырмасын (мурунку тема) оозеки же кыска тест аркылуу суроо.	Саламдашат. Үй тапшырмасынын жоопторун айтышат.
5 мүнөт	Жаңы темага кирүү	"Эмне үчүн тоголонуп бараткан топ токтоп калат?" же "Эмне үчүн магнит темирди тартат?" деген сыяктуу суроолорду берүү.	Суроолорго жооп берип, жаңы теманын мазмунун божомолдошот.

2-С: Суроо-Жооп (Жаңы материалды түшүндүрүү)

Убакыт	Этап	Мугалимдин иш-аракети	Окуучунун иш-аракети
15 мүнөт	Теманы түшүндүрүү	1. Нерселердин өз ара аракеттешүүсү: - Аракеттешүү ар дайым эки тараптуу экенин баса белгилөө (Мисалы: Жер жана алма, магнит жана темир). - Аракеттешүүнүн натыйжасы: ылдамдыктын өзгөрүшү же форманын өзгөрүшү. 2. Күч: - Аныктама: Нерселердин өз ара аракеттешүүсүн мүнөздөөчү вектордук физикалык чоңдук. - Белгилениши: F - Бирдиги: Ньютон (1 Н). m{ кг} массалуу нерсенин ылдамдыгы-м/сөзгөртүүчү күч. - Күчтүн мүнөздөмөлөрү: чоңдугу, багыты, колдонулган чекити. 3. Мисалдар: Жердин тартуу күчү, серпилгичтик күчү, сүрүлүү күчү (оозеки мисалдар).	Түшүнүктөрдү жазып алышат. Суроолорду беришет. Динамометрдин сүрөтүн карашат (эгер бар болсо).

3-С: Сабактын Жүрүшү (Бышыктоо жана Колдонуу)

Убакыт	Этап	Мугалимдин иш-аракети	Окуучунун иш-аракети
15 мүнөт	Практикалык иш жана маселе чыгаруу	Мисалдарды жана Маселелерди чыгарууга багыттоо. (Төмөндөгү бөлүмдү караңыз)	Топтордо же жекече иштеп, маселелерди чыгарышат, мисалдарды талдашат.

1-Е: Баалоо/Көнүгүү (Жыйынтыктоо)

Убакыт	Этап	Мугалимдин иш-аракети	Окуучунун иш-аракети
3 мүнөт	Тест жана Баалоо	Тесттик суроолорду берүү (Төмөндөгү бөлүмдү караңыз). Сабакка активдүү катышкан окуучуларды баалоо.	Тесттерге жооп беришет. Жоопторун текшеришет.
2 мүнөт	Үй тапшырмасы	Окуу китебиндеги тиешелүү параграфты окуу. Төмөндөгү маселени чыгаруу (кошумча).	Үй тапшырмасын жазып алышат.

Маселе (Чыгаруу үчүн)

Маселе:

Эгерде 2кг массалуу нерсеге таасир эткен күч F{ Н}-го барабар болсо, ал нерсе кандай ылдамдануу алат?

Чыгарылышы:

Берилди:	Табылат:	Формула:	Эсептөө:
m = 2кг F = 10Н	a = ?	F = ma a = F/m	a=10/2кг = 5м/с

Жообу: Нерсе 5м/с ылдамдануу алат.

❓ Тесттик суроолор

№	Суроо	Жооптор
1.	Нерселердин өз ара аракеттешүүсүн мүнөздөөчү вектордук физикалык чоңдук эмне деп аталат?	а) Масса; б) Күч; в) Көлөм; г) Тыгыздык.
2.	Күч кандай тамга менен белгиленет?	а) m; б) v; в) F; г) a.
3.	Күчтүн эл аралык бирдиги кандай?	а) Килограмм (кг); б) Ньютон (Н); в) Паскаль (Па); г) Метр (м).
4.	Күчтү ченөөчү курал кандай аталат?	а) Мензурка; б) Динамометр; в) Термометр; г) Барометр.
5.	Нерсенин формасын же кыймылынын ылдамдыгын өзгөртүүгө алып келген нерсе эмне?	а) Температура; б) Күч; в) Убакыт; г) Энергия.
	1 Н канча жүккө бар?	1 Н = 100 г жүккө барабар

Суроо жооп

1. Эшик ачуу / жабуу

- Себеби: Эшик кыймылга келиши үчүн сырткы күч талап кылынат.

- Далили: Эгер эшикке эч кандай күч берилбесе (тартуу же түртүү), ал ордунда калат. Бул механикалык өз ара аракеттенүүнүн мисалы.

2. Сумка көтөрүү

- Себеби: Жердин тартылуу күчүнө каршы багытта аракет кылып, сумканы көтөрүү керек.

- Далили: Сумканы көтөргөндө булчуңдар чыңалат, жана динамометр менен көтөрүү күчүн өлчөөгө болот (мисалы, 5 Н).

3. Аркан тартышуу

- Себеби: Ар бир команда өз багытына күч колдонуп, башка тарапты өзүнө тартууга аракет кылат.

- Далили: Күчтөрдүн багыты жана чоңдугу бирдей болбосо, күчтүүрөөк тарап жеңет. Бул Ньютондун 3-эрежеси менен түшүндүрүлөт.

4. Машинаны түртүү

- Себеби: Машинанын массасы чоң болгондуктан, кыймылга келтирүү үчүн чоң күч керек.

- Далили: Жеңил унааны бир адам түртсө болот, оор жүк ташуучу унааны бир нече адам күч менен жылдырат.

5. Велосипед тебүү

- Себеби: Педалга бут менен күч берилип, айлануучу кыймыл ишке ашат.

- Далили: Велосипед тебилбесе — токтойт. Демек, кыймылды сактоо үчүн үзгүлтүксүз күч керек.

6. Бөтөлкө капкагын ачуу

Себеби: Капкактын резьбасын бошотуу үчүн айлануучу күч (момент) колдонулат. - Далили: Капкак тыгыз жабылганда чоңураак күч керек болот.

Жыйынтык: Бул мисалдар Ньютон мыйзамдарынын жана өз ара аракеттенүү принцибинин турмуштагы ачык көрүнүштөрү. Ар биринде күч болбосо, кыймыл да, өзгөрүү да болбойт. Күч — материалдык дүйнөдөгү өзгөрүүлөрдүн негизги себеби.

Үй тапшырмасы (Кошумча маселе)

Жүк ташуучу унаа 500Н күч менен сүйрөлүп баратса, бул күчтүн массасы 100кг болгон жеңил унаага тийгизген күчүнүн чоңдугу кандай болот?

Жообу (Окуучу өзү талдайт):

Ньютондун үчүнчү законуна ылайык (өз ара аракеттешүү), жүк ташуучу унаа жеңил унаага канча күч менен таасир этсе, жеңил унаа да ошончо күч менен (бирок карама-каршы багытта) таасир этет. Демек, жеңил унаага да 500Н күч таасир этет.