Кыргыз республикасынын тарыхы

СЫРДУУ ТАМГАЛАР

КААДА САЛТ

1.Тушоо кесүү

ҮРП АДАТ

У

2.Чачыла чачуу

ЫРЫМ ЖЫРЫМ

3.Кыз узатуу

А

Ө

4.Аластоо

У

С

К

Б

Т

И

5.Бешик той

6.Баланын кыркын чыгаруу

Р

Е

М

7.Конокторго жилик берип узатуу

Р

С

Н

О

К

Ф

А

М

З

8.Баланы сүннөткө отургузуу

Л

9.Кыздын чачын өрүү

К

10.Кызга сөйкө салуу

Е

11.Баланын кыркын чыгаруу

Ц

Ө

К

12.Балага азан чакырып ат коюу

Т

Г

В

С

Е

Д

Ф

У

Ц

КЕП ҮЛГҮЛӨРҮ:

• Усун деген аталыш.........
• Усундар Кытай империясы менен мамилеси.......
• Усундардын чарбасы ............. болушу мүмкүн.
• Диний ишенимдери ........

Силер бүгүнкү сабакта эмнени билүүнү каалайсыңар?

Көп убакыт өтпөй чыгыштан хундар менен батыштан кангүйлөр,туштүктөн Фергана жана Чыгыш Түркстан менен чектешкен жаңы мамлекет түзулгөн.

• Б.з.ч. III- II к. Усундар Ысык-Көлдөн Балхашка чейинки аймакты ээлеген.Бул жерлерде усундардын отурукташкан кыштактары болгон.

Усун мамлекетинин борбору – Чигу деген шаар болгон. Чигу-кызыл өрөөндөгү шаар дегенди билдирген

• Окумуштуулардын изилдөөлөрү боюнча бул шаар Ысык-Көл облусунун Жети-Өгуз районунун борбору Кызыл-Суу айылынын этегинде жайгашкан.
• Чигу шаары Түп суусу Ысык-Көлгө куйган жерде жайгашкан деген да божомолдор бар .Шаардын жашоочулары дыйканчылык жана кол өнөрчүлүк менен кесиптенишкен.Кийин көлдүн деңгээли көтөрүлүп, шаардын негизги бөлүгү суу алдында калган.

Чигу шаарынын калдыктары

Усундардын падышасы- Күнбаг ( күн бий) деп аталган.

• Күнбаг аксакалдар кеңешине таянып,иш жүргүзгөн.Б.з.ч 117-жылы Усун өлкөсүнө келген Кытайдын элчиси Чжан Цяндын маалыматы боюнча бул мамлекетте 120 миң үй-бүлө,630 миң адам жашаган.Жети –Суудагы сактар, юэчжилер, кытайлар жана ошол мезгилдеги Борбордук Азияга үстөмдүк кылган хунндар усундар менен мамиле түзүүгө аракет жасаган.

Усундардын Кытай империясы менен мамилеси

• Б.з.ч. II к.аягында Кытайдын Хан империясынын алдында эки маанилүү милдет турган. Биринчиси, эзелки душманы болгон Хунндарды усундардын жардамы менен талкалоо. Экинчиси ,Улуу Жибек жолуна көзөмөл жүргүзүү эле.
• Б.з.ч 71-жылы усундардын 50 миң аскери кытайлардын 160 миң жоокерлерден тузүлгөн армиясы менен бирдикте хунндарды басып кирген.Хунндарды талкалагандан кийин усундар Кангүй жана Дабан мамлекети менен тышкы саясий мамилелерди түзүшкөн.

Усундардын чарбасы

• Алар арпа,буудай, ошондой эле жер-жемиштерди өстүрүшкөн.Сугат иштери жүргүзүлгөн.Кол өнөрчүлүк темирден жана жыгачтан ар түрдүү чарба буюмдарын, чоподон карапа идиштерди,алтындан жана күмүштөн асем буюмдарды жасашкан.

Усундар жарым-жартылай көчмөндүү болуп,мал багышкан.Ошол эле мезгилде Чүй өрөөнүнүн жана Ысык-Көлдүн жээгинде жашаган эл отурукташып, дыйканчылык менен алектенишкен.

Диний ишенимдери

Топко тапшырмалар

• 1-топко: ”Адашкан сөздөр

парады”

• 2-топко: Дал келтирүү

1- топ “Адашкан сөздөр парады”

“ Усун”

тушүндүрөт

Дегенди

“ он урук эл ”

аталышы

“ күчтүү”

эле

Ошондой

“ келбетүү”

“ Узун бойлуу”

Маанисин да

билдирет

2-топ Дал келтирүү

1.Усундардын жети-Сууга жана Теңир-Тоого көчүп келиши.

А) Б.з.ч 71-жыл

2.Усундар менен кытайлардын бириккен армиясы хунндарды талкалаган.

Б) Б.з.ч. 160-жыл

3.Усун мамлекети пайда болгон мезгил

В)б.з.ч II к.

1

2

3

ПРЕЗЕНТАЦИЯ

• 1-ТОП: Усун мамлекетинин борбору кандай жана кайсы аймакта жайгашкан?Усундардын чарбасы.
• 2-топ: Эмне үчүн кытайлар усундар менен жакшы мамиле түзгөн? Диний ишенимдери.

Уйгө тапшырма:

• Теманы окуп түшүнүп,тест түзүп келебиз.
• Сөздөрдүн маанисин тушүндүргүлө: Усун,кунбаг,Чигу шаары.