Кыргыздын ак калпагы

Сабактын темасы:Кыргыздын ак калпагы. Тарбиялык саат

Сабактын жабдылышы:кыргыздын ак калпагынын турлору тустуу суроттор иллюстрациялар макеттер китептер

Сабактын журушу:Уюштуруу .Саламатсынарбы окуучулар жана бизде мейман болгон мугалимдер жана коруучу окуучулар.

“Кыргызымдын жигиттери” ыры жанырат.жалпыкатышуучулардын коштоосунда ак калпакчан жигиттер чыгып келип тизилишет.

Кыргызымдын жигиттери

Ала качып ала качып

Аргымактар арыш керет.

Азанатып азанатып

Азаматтар намыска бек.

Шамдай жанып алышып

Шамал менен жарышып

Жузун суртуп булутка

Журогу-от каны ысык

Ала-тоону бел кылып

Ата-журтту дем кылып

Абалтадан шок болот

Алоологон от болот

Аболбосо жок болот

Кыгызымдын жигиттери

Дунгуротуп, дунгуротуп,

Жердин устун тулпар келет.

Дунгуротуп,дунгуротуп.

Дуйно жузун шумкар келет.

Кымындашат кыргыздар,.Жымындашат жылдыздар,

Ал анткени алардын,

Арасында Чынгыз бар.

Аалам кезет жомоктой,

Ак калпагын жоготпой.

Акыл-эсин камчылап,Аккууладай алкынат.

Ай-жылдызга талпынат,Кыргызымдын жигиттери.

Алып баруучу:Саламатсыздарбы агай-эжекелер кымбаттуу окуучулар!Белгилуу кино режиссор Рысбек Жабировдун инициативасы менен 5-март Калпак куну деп жарыяланды.менимче бул эн сонун жоролго.мына ушул улуу кун=жалпы кыргыз элинин майрамы.баарыныздарды улуу кун-АК КАЛПАК куну менен куттуктайбыз. Акын агайыбыз байдылда Сарногоевдин ыр саптары менен созумду баштамакмын.

Улутчул дешет билбеген,

Улутун кимдер суйбогон.

Кызыл эт кезден торолтуп,

Кыялым кокко куулогон.

Кыргыз деп келгем дуйного,

Кыргыз деп отом дуйнолон

Ооба биз Кыргыз деген улуу элдин урпактарыбыз!Улуу МАНАС баатырдын тукумубу!Биз КЫРГЫЗ болгондугубуз менен сыймыктанабыз.Бугунку кечебизде ата-бабаларыбыздан бери келк жаткан улуу мурас АК КАЛПАК, анын тарыхы, кыргыз калпагынын символикасы,калпак жасоо ыкмасы,калпак тууралуу уламыштар жана макал-лакаптар тууралуу соз кылабыз.Анда эмесе жигиттер кезек силерде.

1-жигит:Кыргыз калпагы жашоо тиричиликке ынгайлуу,ысыкта кундон сактаган, суукта ызгаардан коргогон. Жылуу десе жылуу,женил жана жарашыктуу баш кийим.калпактын актыгы анын аруулугун,тазалыгын символдоштуруу менен акылдын тунуктугун сезд

Бирок баарыбыз эле калпактын тарыхын биле бербейбиз.Калпак тарыхы-кыргыз тарыхы.Бул боюнча мамлекетке эмгек синирген белгилуу ишкер Бекбай Алыкулов томонкулорду айтат.Сагымбай манасчынын бир эскеруусундо Манас баатыр мындайча сыпатталат”Манастын кийген кийими-башында ак кийиз калпак,устундо боз тоо чепкен”

2-жигит:Ал эми тарых барактарын барактап корсок ак калпак тууралуу оголе коп маалыматтарды учуратабыз. Бир экоосуно токтоло кетели.Атактуу синолог Иакинф Бичуриндин кытай жазма булактарынан алган тарыхый даректеринде кыргыздар тууралуу толгон токой маалыматтар берилген. Ошолордун биринде””Кыргыздардын мамлекет башчысынын АЖО деп аташат Ал кышында башына кундуз тебетей, жайында жээктери алтын менен кыюуланган, тобосу шоншогой,асты кайрылган кийиз ак калпак киет.”-деп айткан.

3-жигит:Откон кылымдардын70-жылдарынын башында археология илиминде чон сенсация болгон.ал Иле дарыясынын бир куймасы Ыссык озонунун боюнан “Алтын жоокердин” табылганы элеАнын тулку уч мин алтын жасалга менен шокоттолгон экен.Илимпоздорду баарынан кызыктырганы-анын баш кийими болгон.Тобосу 65сантиметрче шокшойгон кадимки кыргыз калпагына 150 алтын буюм-аркардын,канаттуу аттын, илбирстин миниатюралыкстатуэткалары,андан башкакоптогон кооз жасалгалар кадалыптыр.Архиология илиминде бул байыркы сак жоокеридеп далилденип журот.

4-жигит:Сактардын аты гана,башындагы калпагы гана калып, оздору азыр жок.Алар кайда кетти?”Дуйнодо эч нерсе жоголбойт,биринен экинчисине гана отуп турат.”-деген оксиомага таянсак, ошол байыркы сактардын урпактары бугунку кыргыздар. Алтайлыктар энесайлыктар.

Нарын дарыясынын боюнда “тобосу бийик ак кийиз калпактуу сактардын”доорунан бери коптогон окуялардын болгону да жарандык тарыхта,болмуш-санжыралардажазылып, аныз болуп айтылып калган.Алардын бири мындай6Токтогул суу сактагычы жайгашкан чолкомдо, мурда Кетмен-Тобо,эн байыркы атыХайлому ороонундо кадимки сактардын урпактары – ак калпакчан давандыктар кытай тарыхчысысыма-Сыяндын замандашы, императорУ-Динин башчылык жортуулуна каршы салгылашта Ата Мекенин эрдик менен коргоп калган.Арадан жыйырма эки кылым отуп . ошол эзелки элибиз бугун эгемендуу мамлекет болгондо,дуйно жузу бул жолу да аны ак калпагы менен тааныды.Ак калпагын башынан тушурбогон айкол Манастын урпактары катары ,байыркы кыргыз боз уйдо жашап кымыз ичкен. Шокшойгон кийиз калпакчан сактардын тузмо-туз урпактары катары

Демек кыргыз кыргыз болгондон бери ак калпагы башынан тушпоптур.

5-жигит:Калпак –кыргыздын улуттук эркектердин баш кийими.Кобунчо ак кийизден жасалгандыктан ак калпак деп аталат.Мурдагы калпактар азыркыга караганда бир аз жонокой болгон .ал эми азыркы калпактар оюмдар менен кооздолуп формалары да оркундотулуп оркундотулуп жатат.Калпак –бул кыргыздын кийим кечектеринин ичинен эн ыйыгы.калпак-кыргыздын улуттук корком доолотторунун коронгосу.ата бабалардан кастарланып келе жаткан мулк.Кыргыз эли эл болуп тузулгондон бери жашоонун., улуулуктун.тазалыктын. улуу кундун символу,ыйык белгиси катары кастарлап маанилуу шан- салттарга кийип жургонубуз дуйно элине белгилуу.

6-жигит:калпак жонундо элдик макалдар:

_Калпакчанды олтурууго болбойт.

-Калпакты жерге койбо.

-Калпагынды жоготсон.башынды жоготосун.

-Калпагынды сатсан, акылынды сатасын

-калпакчан журсон оорубайсын: калпак кышкысын жылуу да ,жайкысын салкын.

7-жигит:Калпак жасоо ыкмасы.

Калпакты ак кийизден жасайт.

8-жигит6кыргыз калпагынын символикалары:-калпактын тобосундогу кайчы сызык

1Кундун аян белгиси.2омурдун тиричиликтин,жалпы жашоонун символу.

3.тобосундогу топ чачы:1-Тукумдун.тамыры теренге жайылуунун аян белгиси.2-тынчтыктын.жаркын турмуштун.токпейил жашоонун символу.3-кулгун жаштыктын,оттуу курактынаян белгиси.

9-жигит:Калпакты иликтеген айрымдардын пикириндекыргыздар уул-баласы бала катка жеткенде чейин,ага кыюусу жашыл калпак кийгизишкен.

10-жигит:Качан бала балакат жашына келгенде ,анын ордун кыюусу кызыл менен бастырылган калпак алмаштырылган.тактап айтканда айыл эли куйоо баланы тандап алуу укугуна ээ болушкан.

11-жигит6Ал эми жигит уйлонгондон кийин кыз тарап куйоо баштык даярдап келип кыюусу кара болгон калпак кийгизишкен.калпактын мындай туру мырзанын уй жайы бар экендигин анын турмушу ак-карасы аралаш пендечиликке откондугун сырттагы башкаларга сездирип турган.

12-жигит:Эгер адамдын кадыр баркы жогору болсо эл башкарууга кудурети жетсе ага аппак калпак кийгизишкен да аны торго откоруп сыйлашкан.

13 Ал эмиуруу башчылары бийлик ээлери карапайым калктан айырмаланып азыркы кездеги Бакай калпак деген калпакты кийишкен.

14-жигит: Кыргыз эли баш кийими болгон калпагын бут жагына эмес баш жагына коюп кастарлап келишкен.

Алып баруучу:Рахмат достор силердин маалыматынардан коп нерсени билип алдык.

Калпактан откон кооз кийим жок.ак калпак жонундо улуу манасчы жусуп мамайата ото жакшы тушундургон Каныкей энебизге чейин кыргыздар кара калпак кийип жургон экен Манаста айтылат эмеспи-тармал ирик жыктырдым таза жерге кырктырдым.кыздарга кылын тердирдим деп калпактын жасалуусу жакшы баяндалат.Канекей энебиз тартуулаган ак калпагыбыз эми кыяматкайымга чейин кыргыздар кийип журот.

Кыргыздын жигиттери

(байдылда Сарногоев)

Толкун болот дениздин кучтуу жери.

Толкундай бол., кыргыздын жигиттери!

Токсон тогуз онордун ээси бол деп,

Тоолук эне торогон сени мени.

Бар бол кыргыз элим!Бар болгула кыргызымдын жигиттери!Башынардан ак калпагынар тушпосун.