Matematika 5nji synp

Dersi: Matematika Senesi: Synpy: 5 “ ”

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak:

b) mysallar arkaly bilimleri barlamak.

3. Geçilen temany jemlemek: berlen jogaplara seljerme bermek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Natural sanlaryň 3-e bölünijilik nyşanyny öwretmek

2. Natural sanlaryň 9-a bölünijilik nyşanyny öwretmek

3. Natural sanlaryň bölünijilik nyşanyny öwretmek

Haýsy sanlar 9-a bölünýär? Ilki bilen diňe 9 sifr bilen ýazylan ähli

sanlaryň 9-a bölünýändigini belläliň, ýagny 9; 99; 999; 9 999 we ş.m.

sanlar 9-a bölünýärler.

10; 100; 1 000 we ş.m. sanlar 9-a bölünende, ga lyndyda 1 alynýar.

Meselem, 10 = 9 · 1 + 1, 100 = 9 · 11 + 1, 1000 = 9 · 111 + 1.

Muny göz öňünde tutup, aşakdaky meselä garalyň.

Mesele. Bölmegi ýerine ýetirmezden, 918 almany 9 sebede deň

paýlap ýerleşdirip boljakdygyny ýa-da bolmajakdygyny anyklamaly.

Çözül işi . 918 sanda 9 ýüzlük 1 onluk we 8 birlik bar. 9 ýüzlügiň

her birini bir sebede salmaly. 18 alma galar. Olary dokuza bölsek, her

sebede 2 almadan ýetýär. Diýmek, 918 almany 9 sebede deň paýlap

ýerleşdirip bolýar.

Eger natural sanyň sifrleriniň jemi 9-a bölünýän bolsa, onda

ol san 9-a bölünýär. Eger sanyň sifrleriniň jemi 9-a bölünmeýän

bolsa, onda ol san 9-a bölünmeýär.

1-nji mysal. 647 532 san 9-a bölünýär, çünki onuň sifrleriniň jemi

bolýan 27 (6 + 4 + 7 + 5 + 3 + 2 = 27) san 9-a bölünýär: 27 : 9 = 3.

2-nji mysal. 8 245 san 9-a bölünmeýär, çünki onuň sifrleriniň jemi

bolýan 19 (8 + 2 + 4 + 5 = 19) san 9-a bölünmeýär.

3-e bölünijilik nyşany hem edil şonuň ýaly düşündirilýär.

Eger natural sanyň sifrleriniň jemi 3-e bölünýän bolsa, onda

ol san hem 3-e bölünýär. Eger-de sanyň sifrleriniň jemi 3-e bölün-

meýän bolsa, onda ol san 3-e bölünmeýär.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- Natural sanlaryň 3-e bölünijilik nyşanyny bilmeli

- Natural sanlaryň 9-a bölünijilik nyşanyny bilmeli

- Natural sanlaryň bölünijilik nyşanyny bilmeli

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- Natural sanlaryň 3-e bölünýändigini hasaplamagy başarmaly

- Natural sanlaryň 9-a bölünýändigini hasaplamagy başarmaly

- Natural sanlaryň bölünýändigini hasaplamagy başarmaly

5. Täze temany berkitmek:

Eger natural sanlaryň sifrleriniň jemi 9-a bölünýän bolsa, onda ol 3-e we 9-a bölünýändir. Eger sanyň sifrleriniň jemi 3-e bölünýän bolsa, onda ol san 3-e bölünýändir.

895-nji gönükme.

5+6+4+1+2=18; 18:3=6 Şoňa görä-de 56412 san hem 3-e galyndysyz bölünýändir. Galanlaryny hem edil şular ýaly barlamaly.

896-njy gönükme.

333; 3+3+3=9, 9:9=1

603; 6+3+0=9; 9:9=1

909; 9+0+9=18; 18:9=2

897-nji gönükme.

1)12; 21;

2)666; 666666; 666666666

6. Öý işini tabşyrmak: Okuwçylaryň köp gezek gaýtalaýan ýalnyşlyklarynyň üstünde mysallar arkaly durup geçmek.Şu günki sapakdaky temany okap, öwrenip gelmegi we 896-898-899-nji gönükmeleri tabşyrmaly.

7. Sapagy jemlemek, umumylaşdyrmak, okuwçylary bahalandyrmak:

Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym:

Bellik:_______________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______