Разработка урока, 5 класс

Хэшээлэй сэдэб: Мэдүүлэлэй шухала гэшүүд

Зорилгонууд: 

Һургалгын:Мэдүүлэлэй шухала гэшүүд тухай мэдэсыень үргэдхэхэ; өөрынгөө һанал бодолые хэлэжэ һургаха, хэшээлдээ хэр зэргэ ойлгоһоноо сэгнэжэ шадаха, саашадаа ойлгоогүй юумэеэ дабтан ойлгохо шадабаритай болгохо; шэнэ юумээр һонирхожо, эдэбхитэй һураха шадал, бүлэг соо һурагшадаараа суг хүдэлхэ шадабари дээшэлүүлхэ.

Хүгжөөлгын: аман ба бэшэмэл хэлэлгэ хүгжөөлгэ, бодолнуудаа дамжуулха, хүн зоной урда дуугарха, бүлэг соо хүдэлхэ дадалаа хүгжөөхэ.

Хүмүүжүүлгын: буряад арадай хубсаhан тухай мэдэхэ болгохо, гоё hайханииень сэгнэжэ, үмдэжэ ябаха хүсэл түрүүлхэ.

Хэшээлэй хэрэгсэл:буряад сахим hураха бэшэг, проектор, экран, таблица, карточканууд, презентацинууд, зурагууд, толинууд.

Хэшээлэйябаса:

1. Эмхидхэлэйүе.

2. Һэдэлгэ (мотиваци)

3. Шэнэ темэ гаралга.

4. Амаралга.

5. Бэхижүүлгэ

6. Хэшээлэй дүн гаргалга.

7. Рефлекси. Сэгнэлтэнүүдые табилга.

8. Гэрэй даабари.

I.Эмхидхэлэйүе

Һурагшадаараа мэндэшэлгэ

Багшын оролто үгэ

Хэшээлэй зорилгонуудтай танилсалга.

II. Һэдэлгэ (мотиваци)

Багша: Стол дээрэ уруугаа хараад хэбтэhэн 3 саарhанууд. Тэрэ саарhан дээрэ дүрбэн үгэнүүд: гурбаниинь бэе бэедээ хамаатай, нэгэниинь үлүү (Бүлэг бүхэнhөө нэгэ hурагша гарана)

1. Нэрлүүлэгшэ, хэлэгшэ, грамматическа hуури, элирхэйлэгшэ

2. Энгэр, хамсы, дэгэл, гутал

3. Хөөрэһэн, асууһан, идхаһан, холбуулал.

Багша: Экранда анхаралаа хандуулая. Анаграмма үгтэнхэй, эдэ үзэгүүдые хэрэглэн,үгэнүүдые бии болгохо ёhотойбди (шэлэглүүнэр, гэшэхэл).

Зүб, нэрлүүлэгшэ, хэлэгшэ. Эдэ угэнуудые ондоогоор юун гэжэ хэлэхээр бэ? (Мэдүүлэлэй шухала гэшүүд, грамматическаһуури)

Мүнөөдэрэймнай хэшээлэй сэдэб «Мэдүүлэлэй шухала гэшүүд». Мүнөө монгол туургата арадуудай ямар һайндэр үргэнөөр тэмдэглээбибди, угтаабибди ? (Сагаалган). Энэ хэшээлдээ бидэ буряад дэгэлнүүд тухай хөөрэлдөө үнгэргэн мэдүүлэлэй шухала гэшүүд тухай мэдэсэеэ үргэдхэхэбди.

III. Шэнэ темэ гаралга.

Мүнөө үедэ манай бүмбэрсэг дэлхэй дээрэ 5 миллиардһаа үлүү зон ажаһууна. Эдэ бүхы хүнүүд хэдэн зуугаад арадууд боложо хубаардаг. Нэгэ арадые нүгөө арадһаа илгадаг онсо шэнжэнүүд гэхэдэ, тэдэнэй хэлэ бэшэг, түүхэ, соёл, ёһо заншалнууд гэхэ мэтэ болоно. Тэдэ шэнжэнүүдэй нэгэниинь хадаа тус арадай үмдэдэг хубсаһа хунар болоно.

Бүхы буряад хубсаһан хадаа эрэшүүлэй, эхэнэрнүүдэй, үхибүүдэй гэһэн гурбан бүлэгтэ хубаардаг.

Бүлэгөөр ажал

1. «Эрэ хүнэй дэгэл» 

 1. Эрэшүүлэй гадар хубсаһанда даха, дэгэл, тэрлиг гэхэ мэтэ ороно. 2. Эрэ хүнэй дэгэл эхэнэрнүүдэйхидэ орходоо ондоогоор эсхэгдэдэг.3. Эрэ хүнэй дэгэлэй энгэр гурбан үнгөөр оёдог.4. Дээдэ захань ногоон үнгэтэй байха, энэнь hалбаран сэсэглэhэн газар гээшэ. 4. Дундахинь хара үнгэтэй байдаг. 5. Энэ үнгэ газарай хүрьhэ тэмдэглэнэ.

6. Доодо талань улаан үнгэтэй байдаг. 7.Энэнь гал гээшэ. 8. Туруунуудынь хара үнгэтэй хилэн бүдөөр оёгдонхой. 9.Мориной туруунда адли. 10.Энэнь мориие хүндэлhэн удхатай. 11. Буряад эрэ хүн гээшэ дэгэл дээгүүрээ бүһэ бүһэлдэг.

Даабари:  2,3,5 мэдүүлэлнүүдэй шухала гэшүүдые олоод, дэбтэр соогоо бэшэхэ, доогуурнь зураха. (hурагшад саарhан дээрээ тэмдэглэхэ,экран дээрэhээ шалгаха).

2. «Эхэнэр хүнэй дэгэл» (Самбарта хүдэлмэри)

1.Эхэнэрнүүдэй гадар хубсаһанай тоодо уужа, дэгэл, тэрлиг ороно. 2.Эхэнэр хүнэй дэгэлнүүд басаган дэгэл, һамган дэгэл гэжэ илгардаг. 3.Басагад арба гаран наһанһаа эхилжэ, хадамда ошотороо, басаган дэгэл ___________ (үмдэдэг). 4. Хадамда гараһан эхэнэр­нүүд дэгэл дээрээ дабхар­луулан уужа үмдэдэг байгаа.5. _______ (уужа) хоёр янзын һэн: богони ба хормойтой.

Даабари: Точконуудай орондо таараха шухала гэшүүдые табижа, дэбтэр соогоо буулган бэшэхэ (3 мэдүүлэл соо хэлэгшэ табигдаба; 4 мэдүүлэл соо нэрлүүлэгшэ).

3.Словарна хүдэлмэри:

Хилэн бүд- бархатная ткань

Туруун – копыто

Хүрьһэн- почва

Энгэр- борта (у одежды)

Уужа-короткая безрукавка

Тэрлиг- летний халат

Хүбөө-край,кромка

IV. Амаралга

Бидэ хамта бодое!

Баруун тээшээ найгая!

Зүүлжээ тиигээд найгая!

Эндэ тэндэ гэшхэлэе!

Альгаа шангаар ташая,

Амар бэрхээр хүдэлэе!

1. Удаадахи даабари, творческо хүдэлмэри: зурагай удхаар багахан найруулга зохёохо (бүлэг бүхэндэ зураг үгтэнэ). Найруулгаяа хамгаалга, мэдүүлэлэй шухала гэшүүдые нэрлэхэ.

V. Бэхижүүлгэ

Филворд таалга.

Буряад хэлэнэй сахим hураха номоор ажал, тест: Синтаксис - Мэдуулэл-Мэдуулэлнуудэй байгуулгаараа илгарал – Дасхал (туруушын 5 асуудал)

VI. Хэшээлэй дүн гаргалга

Багшын тобшолол: hаяын жэлнүүдтэ буряад арад зомнай үндэhэн буряад хубсаhаяа сэгнэдэг боложо байна. hайндэрнүүдтэ, найр нааданда, түрэ хуримада, обоо тахилганда, баяр ёhололой хэмжээ ябуулгада ехэ дуратайгаар үмдэжэ ябадаг болонхой. Энэнь ехэ hайшаалтай, арадайнгаа ёhо заншал сахижа, хэрэглэжэ ябахадаа, буряад зоной хии морин хододоо дээгүүр хиидэхэ.

Мэдүүлэлэй шухала гэшүүд тухай юу мэдэхэ болообибди?

• Нэрлүүлэгшэ хэлэгшэ хоёр мэдүүлэлэй шухала гэшүүд болоно

• Шухала гэшүүдые мэдүүлэлэй грамматическа hуури гэдэг

• Нэрлүүлэгшэ мэдүүлэл соо хэлэгдэhэн юумэ тэмдэглээд, хэн? юун? гэhэн асуудалнуудта харюусадаг

• Хэлэгшэ нэрлүүлэгшэ тухай юу хэлэгдэhые тэмдэглээд, юу хэнэб? яанаб? гэhэн асуудалнуудта харюусадаг

VΙΙI. Рефлекси. Өөрыгөө сэгнэ.

Һурагшад сэгнэлтын хуудаhануудаа тушаана. Бэе бэедээ сэгнэлтэ табина.

VΙI. Гэрэй даабари: Бидэ мүнөөдэр хэшээлдээ эрэшүүлэй, эхэнэрнүүдэй буряад хубсаhа тухай хөөрэлдөөбди, таанад гэртээ энэ ажалаа үргэлжэлүүлхэт, үхибүүдэй буряад дэгэл тухай мэдээсэл бэлдэхэ.