Рабочая программа по Родной литературе 10 кл

1. үөрэх предметин өйдөбүлэ

Уус – уран литература оскуолаҕа оҕону кыра сааһыттан ийэ тыл эйгэтигэр киллэрэр, уран тылга уьуйар, иитэр – үөрэтэр сүрүн хайысха. Умсугуйан туран төрөөбүт тылын үөрэтэр оҕо өйө – санаата сайдыылаах, билиилээх – көрүүлээх, олох бүгүҥҥүтүн эрэ буолбакка, бэҕэһээҥҥитин ырыҥалыыр, сарсыҥҥытыгар эрэллээх буолар.

Уус – уран литература сүрүнэ – киһи, эргиччи киһи (суруйааччы, учуутал, уус – уран уобарас, үөрэнээччи), кини өйө – санаата, иэйиитэ, уйулҕата, олоҕун мөккүөрэ. Литература уруогун сурун кыһалҕата – киһи, кини олоххо дьулуурдаах, тулуурдаах, ыраас, сырдык, көҥүл өйдөөх – санаалаах буолуутугар күнтэн күн сылайбакка, салгыбакка туруулаһыы.

2. Кылааhа

Рабочай программа уопсай үөрэхтээhин тэрилтэлэригэр 10 кылаас оҕолоругар аналлаах.

3. ФГОС

ФГОС ирдэбилигэр эппиэттиир «Примерный учебный план для общеобразовательных организаций Республики Саха (Якутия) с обучением на языке саха» 2011 г. Саҥа көлүөнэ Үө.С туһунан билиҥҥи уруоктары чинчийэр автор М.М.Поташник “ Как помочь учителю в освоенинн ФГОС “ диэн үлэтигэр маннык ирдэбиллэри киллэрэр:

1. Учуутал үөрэтэр оҕотун киһи личность быһыытынан үчүгэйдик билиэхтээх, ол билбитин туһаныахтаах. Оҕо ситиһиилээх буоларыгар көмөлөһөр сыаллаах эбэтэр кини саҥа таһымҥа тахсарыгар, а.э. кыайбатаҕын кыайарыгар, сатаабатаҕын сатыырыгар, итэҕэстэрин көннөрөрүгэр туһуланыахтаах.

2. Уруок матырыйаала оҕо тус олоҕор наадатын, тус сатабыла сайдыытыгар хайа өттүнэн туох туһалааҕын бэйэтэ арыйарыгар учуутал көмөлөһүөхтээх.

3. Үөрэтиллэр матырыйаал ис хоһоонун ытык өйдөбүллэрин иҥэрэр төрүттэрин сыаннастарын толкуйдааһын, ону уруокка киллэрии.

4. Саҥаны билбити олоххо туттарга туһулаан айар хабааннаах сорудахтары эбэтэр айар үлэни толкуйдаһын. Маннык оҥор диэн халыыпка киллэрбэккэ, билбити туох да уларытыыта суох хаттаан хатылаппакка, дьиҥнээхтик оҕону саҥа быһыыга-майгыга киллэрии.

5. Оҕо бэйэтин иитинэригэр, сайыннарарыгар учуутал бастыҥ холобур буоларга дьулуһуохтаах.

4. Норм. докумуоннар

Саха тылыгар, литературатыгар үөрэтэр Рабочай программа маннык сүрүн нормативнай докумуоннарга оло5урда:

• Федеральный закон от 29 декабря 2012 г. № 273-ФЗ «Об образовании в Российской Федерации» (с изм. и доп. от 02.03.2016 г. № 46-ФЗ);

• Закон Республики Саха (Якутия) «Об образовании в Республике Саха (Якутия)», принят Государственным Собранием (Ил Тумэн) РС (Я) 15.12.2014 1401-З №359-V;

• Федеральный государственный образовательный стандарт

• школе «Примерный учебный план для общеобразовательных организаций Республики Саха (Якутия) с обучением на языке саха» 2011 г.

• Примерная основная образовательная программа общего образования (одобрена решением федерального учебно - методического объединения по общему образованию протокол от 08. 04. 2015 года №1/15).

• Устав муниципального бюджетного общеобразовательного учреждения «Тылгынинская средняя общеобразовательная школа им.И.Н.Ханды» с. Тербяс муниципального района «Вилюйский улус (район)» Республики Саха (Якутия)

• Программа основного общего образования Тылгынинской СОШ;

• Учебный план МБОУ Тылгынинской СОШ на 2021-2022 уч.год.

5.Сыала-соруга

«Саха литературатын» предметин 10 кылааска үөрэтии сүрүн сыалынан-соругунан буолар:

Уопсай үорэхтээһин үөрэнээччи оскуолаттан сиэр – майгы бастыҥ хаачыстыбаларын – киһи аймах ытык өйдөбүллэрин (духуобунай сыаннастарын) иҥэриммит Россия гражданинын иитэн – үөрэтэн таһаарыыга туһуланар.

Киһи уопсастыбатын сайдан кэлбит историятыгар үтүө уонна мөкү, чиэс уонна сиэрэ суох быһыы, суобас уонна чиэһинэйэ суох буолуу, о.д.а. сиэр – майгы нуормалара тэҥҥэ олохсуйан кэллилэр. Ол, эрэн хайа ба5арар норуокка киһилии сиэрдээх быһыы ытык өйдөбүллэрэ биһирэнэр, кэрэхсэнэр.

2009 с. ылыныллыбыт «Россия гражданинын личноьын сиэрин – майгытын сайыннарыы уонна иитии концепцията» федеральнай государственнай үөрэх стандартарын методологическай төрүтүнэн буолла.

Концепция Россия гражданинын личноһын иитиигэ, сайыннарыыга 10 сүрүн национальнай ытык өйдөбүлү ыйар.

Онно киирэллэр:

• Ийэ дойдуга таптал, бэриниилээх буолуу.

• Биир санааланыы, кырдьыктаах быһыы, аһыныгас, амарах сурэхтэнии.

• Ийэ дойдуга сулууспалааһын, сокуону тутуһуу, бэрээдэктээх буолуу.

• Дьиэ кэргэццэ бэриниилээх буолуу. Доруобуйа уйгулаах олох.

• үлэ, дьарык. Тулуур, дьаныар.

• Билиини сыаналааһын.

• Итэҕэл, духуобунас өйдөбүллэрэ.

• Төрөөбүт литература – барҕа баай.

• Айылҕаҕа харыстабыл.

• Сир үрдүгэр эйэ.

Онон бу ытык ойдобуллэри «Саха литературатын» предметин ис хоһоонугар уус – уран айымньыга сөҥөн сылдьар норуот историятын, култууратын, олоҕун төрүт үгэһин, сиэрин – майгытын нөҥүө киллэрии көрүллэр.

• Оҕо санаатын толору уус – уран тылынан саҥарар.

• Тургэнник толкуйдуур дьоҕура сайдар.

• Айар дьоҕура сайдар, литератураны өйдүү, сэҥээрэ улаатар.

• Бэйэтин омугунан киэн туттар. Ийэ дойдутун таптыыр тыыҥҥа уhуйуллар.

• Олоххо көхтөнөр, бэйэтигэр эппиэтинэстээх буоларга иитиллэр.

• Ийэ өйө олохсуйар, толкуйа сайдар.

Сиэрдээх майгыга, кэрэ сигилигэ олохсуйар.

6. Бырагыраамма үөрэтэр сүрүн ураты суолтата.

• Литература уруогар үөрэтиллэр айымньылар нөҥүө сиэр – майгы олуктарын үөрэтэр, онно олоҕуран буола турар быьыыны – майгыны уонна бэйэ дьайыытын тэҥнээн көрөр.

• Литература олуктарыттан дьоҥҥо, сиэргэ, майгыга – сигилигэ сыһыаннаах сыанабылы оцорору сатыыр.

• Литература уруогар олоҕуран, төрөөбүт алаһа дьиэ, дьиэ кэргэн, уруу – аймах, төрөөбүт дойду, төрөөбүт тыл, киһи аймах, аан дойду өйдөбүллэрин чопчулуур.

• Сиэр – майгы олуктарыгар олоҕуран, оҕолору (ол иьигэр атын омук) кытта сатаан алтыһар, ханнык баҕарар тугэҥҥэ сөптөөх суолу – ииһи көрдүүр.

• Литератураны үөрэтэргэ сыалы туруорар, ааҕары былаанныыр.

Ис хоһоонун сабаҕалыыр.

• Аахпытын, уорэппитин сыаналыыр.

• Аахпыты ырытар, толкуйдуур.

• Литература уруогуттан улахан айымньылартан быһа тардыыны ааҕар, кыаҕын, дьулуурун түмэр.

7. Үөрэх предметин сүрүн ис хоhооно

10 -11 кылаастар үөрэнээччилэрэ үөрэх сүрүн оскуолатын түмүктүүр дьоһун кирбиигэ киирэллэр. Бу сылларга кинилэр кэнэҕэски олохторугар тирэх буолар өй-санаа, сиэр-майгы күүһүн ылыныахтара. Ол курдук саха дьоно буоларбыт быһыытынан омукпут үйэлэргэ өрө туппут, туохха да тэҥнэммэт улуу кылаатын. тылынан уус-уран айыы чыпчаалынан буолбут айымньылары ааҕыахтара, ырытыахтара. Ону тэҥэ үөрэх кинигэтигэр саха норуотун дьылҕатын кэрэһиттэринэн буолбут , саха тыллаах баарын тухары кэскилин салайсар үтүмэн үрдүк өй, уостубат таптал тыынынан айыллыбыт айымньылары ааҕыахтара үтүө көлүөнэ буола үүнүөхтэрэ.

Билигин оҕо бэйэтин бэйэтэ үөрэтинэригэр учуутал усулуобуйа тэрийиэхтээх. Ол үөрэх дьарыга (учебная деятельность) диэн аатырар. Россия үөрэҕин Академиятын академига Н. Ф. Виноградова этэринэн «учебная деятельность не равна учению. Ее структура такова: потребность – задача – мотив – действия – операции – контроль – оценка». Тоҕо үөрэх дьарыга диэн аатырда? Тоҕо диэтэххэ, саҥа тиэмэни, ол аата саҥа өйдөбүлү өйдүүргэ, бэйэҕэ «арыйарга» учуутал оҕолуун тэҥнэ бииртэн биир ыйытыыга эппиэт булан эбэтэр бииртэн биир сорудаҕы толорон түмүк өйдөбүлгэ тиийэн кэлэллэр. Ол суола, а.э. ыйытыыларын, сорудахтарын тиһилигэ үөрэх дьарыга буолар. Ол сүрүн ирдэбилэ:

- оҕону бэйэтин ( самостоятельно) толкуйдатар ис хоһоонноох сорудахтар, ыйытыылар, ыйыылар-кэрдиилэр (инструкция) бэриллиэхтээхтэр

- бэйэ-бэйэтиттэн ситимнээх буолуохтаахтар,

- оҕо иһийэн олорон бэйэтэ үлэлиир гына биир кэлимник бэриллиэхтээх, эбэтэр оҕо тугу толкуйдуурунан сирдэтэн тутатына оҥоһуллан тахсыахтаах,

- түһүмэхтэринэн тус-туһунан буоларын хаачыйыллыахтаах,

-хас биирдии оҕоҕо эбэтэр паараҕа, бөлөххө таһымнара тус–туһунан буолуохтаах.

Литератураҕа үөрэнэр дьарык холобурдарын билигин туттулла сылдьар хрестоматиялар сайыннарыылаах үөрэх сүрун санаатыгар сөп түбэһиннэрэн оҥоһуллубуттарыгар тирэҕириэххэ сөп. Уратылара: сорудахтара кэлимнэр, оҕо биирдиилээн, хардарыта, бөлөҕунэн бэйэлэрэ үлэлииллэригэр анаан оҥоһуллаллар. Учуутал бэйэтин оҕолоругар сөп түбэһэр гына онорон биэриэхтээх.

10 кылааска саха литературатын үөрэтии маннык ис хоһоонноох буолар:

Санарыы уонна ааҕыы улэтин көрүҥнэрэ туора саҥаны истэргэ, ылынарга; истибит айымньы туhунан ыйытыыга сатаан хоруйдуурга, буолбуту сааhылаан быhаарарга; истибит үөрэх, научнай-биллэрэр, уус-уран айымньы туhунан ыйытыы биэрэргэ үөрэтэр. Таска сүhүөхтээн ааҕыыттан сыыйа бүтүн тылынан ааҕыыга көhөрүгэр, ааҕыы тэтимин түргэтэтэригэр, орфоэпияны, интонацияны, сурук бэлиэтин тутуhа, тиэкистэр ис номохторун өйдүү, ааҕыы көрүҥүн быhаара үөрэнэригэр билиини биэрэр. 

Араас тиэкиhи кытта үлэ тиэкис өйдөбүлүн, уус-уран тиэкис тиэмэтин, сүрүн санаатын, тутулун, кэрчиктэргэ арааран кыра тиэмэлэри быhаарарга, аат биэрэргэ; үөрэх, научнай-популярнай тиэкис диэн араарарга үөрэтэр; уопсай ырытыыга кыттан, ыйытыыга хоруйдуурга, тыл этэргэ, атын оҕо этэрин сатаан истэ үөрэнэргэ олук уурар; уус-уран ньыманы туhанан айымньы геройун ойуулуурга, кэпсээhин араас көрүҥүн (сиhилии, талан, кылгатан) баhылыырга төрүт уурар. 
Библиографическай култуура кинигэ искусство биир көрүҥэ, билии төрдө буоларын, көрүҥүн, тутулун, тииптэрин (ыйынньык-кинигэ, үөрэх кинигэтэ, уус-уран кинигэ) туhунан биллэрэр. 
Саҥарыы диалог, монолог диэн сан,а араас көрүҥэ буоларын биллэрэр, былааннаан сан,арар, уус-уран ньыманы туттар, айымньыны салҕаан, өйтөн этэр дьоҕуру, кэпсэтии этикетин тутуhар култуураны олохсутар. 
Сурук суругунан сан,а литературнай нуорматын, ис хоhоон уонна тиэкис аата сөп тубэсиhиилэригэр (тиэмэ, кэпсэнэр сир, герой быhыыта-майгыта), тэттик өйтөн суруйууга (ойуулааhын, сэhэргээhин, толкуйдааhын) уус-уран ньыманы (синоним, антоним, тэн,нээhин) туhанарга, бэриллэр тиэмэҕэ кэпсээн, сыанабыл он,орорго үөрэтэр.

Оҕо ааҕар эйгэтэ норуот тылынан айымньытын, Саха сирин, Россия уонна тас дойдулар оҕо литературатыгар классическай айымньыларын, оҕо ааҕар тиэмэлэрин быhаарар. 
Литературнай өйдөбүллэринэн үлэ тиэкистэн уус-уран ньыма көрүҥнэрин булууга; литература өйдөбүллэринэн (уус-уран айымньы, уус-уран уобарас, тылынан искусство, кэпсээччи, сюжет, тиэмэ) сирдэтинэргэ; айымньы геройын (мэтириэтэ, тыла-оhо, дьайыыта, ойо-санаата) быhаарарга үөрэтэр; ааптар геройга сыhыанын; кэпсээн уонна хоhоон тылын уратытын, айымньы көрүҥүн (жанр) туhунан биллэрэр. 
Үөрэнээччи айар үлэтэ оруолунан ааҕарга, тылынан ойуулуурга, бэриллибит тиэмэҕэ өйтөн суруйарга, тиэкиhи инсценировкалыырга, айар үлэтинэн араас тэрээhиҥҥэ кыттарга, тыл этэргэ олук уурар. 
Yөрэтии түмүгэр салгыы үөрэнэргэ бэлэм буолууну кэрэhэлиир сайдыы таhыма:

–         тулалыыр эйгэни билиигэ уус-уран литератураны ааҕыы суолтатын өйдүүр;

–         уус-уран литература киhи-аймах ытык өйдөбүллэрин билиhиннэрэр суолтатын инэринэр;

–         айымньы көрүҥун быhаарыыга, геройу ойуулааhынҥҥа ырытыыны, тэн,нээhини туттары сатыыр;

–         араас тиэкистэн туhааннаах информацияны ылар;

–         ыйынньыгынан, энциклопедиянан о.д.а. матырыйаалларынан сатаан үлэлиир.
Саха литературатын орто оскуолаҕа үөрэтэр программаны онорорго маннык сүрүн туhаайыылары тутустум: 

1. Норуот тылынан уус – уран айымньыта сахалыы уус- уран литература силиhэ, төрдө буоларын аахсан, уус- уран литератураны, фольклору кытта ситимнээн үөрэтии. 

2. 
   Айымньыны идейнэй тосхолунан эрэ буолбакка, уус- уран ситиhиитин, үөрэнээччигэ сайдыыны, литературнай үөрэҕириини төhө биэрэр кыахтааҕын сыаналаан талыы уонна таҥыы. 

3. 
   Уус- уран айымньыны айар ньыма арааhын, литература теориятын өйдөбүллэрин түмэн, бөлөхтөөн биэрии. Ону үөрэнээччи болҕойоро, бэйэтэ туттарга эрчиллэрэ. 

4. 
   Талан үөрэтии уонна талан ааҕыы хайысхатын тутуhуу. Оҕону баҕаран туран үөрэнэргэ, бэйэни сайыннарарга, бэйэ санаатын, сатабылын, дьоҕурун сыаналыырга уhуйуу. 

5. 
   Үөрэнээччигэ айарга үөрэнэр, холонор кыаҕы биэрии, тэрийии, сөптөөх үөруйэҕи, сатабылы инэрии, дьо5ура сайдарыгар ирдэбил туруоруу. 

Суругунан үлэлэрэ өйтөн суруйуу көрүҥүнэн ыытыллар. Экзамеҥҥа бэлэмнэнии тест көмөтүнэн ыытыллар.

8. Программа тутула

Уус-уран литература айымньылара

9. Түмүгү ситиhэргэ ирдэбиллэр

Үөрэх дэгиттэр үөрүйэхтэрэ; тыыннаах тыл, айар, чинчийэр дьоҕур:

Айымньыны аа5ыыга,ырытыыга үорэнээччи үорэх дэгиттэр үорүйэхтэрин,дьайыыларын ылынар,ицэринэр толору кыахтаах. Уус-уран айымньыны аа5ыы,ырытыы усталаах-туоратыгар үорэх үорэх дэгиттэр үорүйэхтэрин о5о тиэкиhи аа5ыыттан са5алаан сыыйа ицэринэр.Бу соругу ситэргэ ордук суолталаах үорэнээччилэр санааларын сааhылаан суруйар,чинчийэр,айымньылаахтык үлэлиир эйгэлэрин анаан үоскэтэр сорук турар. Оччо5уна эрэ уус — уран айымньы муцура суох дирицин,санааттан санааны са5ар,толкуйу тобулар,ойү үрдэтэр,киhини айымньылаах үлэ5э,чинчийэр таhымца таhаарар кыахтаа5ын о5о итэ5эйэр. Санаа тиийимтиэ буолуутун ситиhэр инниттэн үлэлэр корүцнэринэн наардаан,ньымалары сырдатыы суолун тутустубут. Суругунан үлэлэр,чинчийэр үлэлэр,айымньылаах айар үлэлэр,хоhоонноохтук аа5ыы,ойтон айар суруйуулар,айымньыттан айымньы.

10. үөрэх предметин үөрэтии формата

Үөрэнээччилэри уруокка интэриэстэрин көбүтэн араас технологиялары туhанан уруогу ыытыахха сөп.: интегрированнай уруоктары ыытыы,,айымньылаах аа5ыы, уус-уран айымньыны ырытыы,анаан дьүүллэhии, оҕо бэйэтин бэрэбиэркэлэнэрин ситиhии.

11. Түмүк

10 кылааска саха литературатыгар үөрэтии түмүк ситиһиитэ. Үөрэх стандарда үс бөлөх түмүгү ситиһиэхтээхпитин ыйарын учуоттуурга : тустаах үөрэх биридимиэтин атын биридимиэттэри кытта алтыһыыга үөскүүр сатабыллар сайдыыларын, оҕо сиэр-майгы быһыытынан сайдыытын уонна ытык өйдөбүллэр тиһиктэрин баһылааһын (личностные, метапредметные, предметные резульататы). Түөрт сүрүн сатабылы иҥэрэн сайыннаран үс түмүгү ситиһиэххэ сөп:

1.Тус санааны, сыһыаны сайыннарар үөрүйэх (личностные УУД) │ тустаах үөрэх биридимиэтин,

2. Бэйэни салайынар-дьаһанар үөрүйэх (регулятивные УУД) │ атын биридимиэттэри кытта алтыһыыга үөскүүр сатабыллар,

3. Билэр-көрөр үөрүйэх (познавательные УУД) оҕо сиэр-майгы быһыытынан сайдыытын уонна ытык өйдөбүллэр

4.Бодоруһар үөрүйэх (коммуникативные УУД) │ тиһиктэрин баһылааһын,

Ытык өйдөбүллэри үөрэнээччигэ иҥэрии түмүгэ:

• Киһи сайдыылаах уонна ситиһиилээх буоларыгар төрөөбүт тылынан ааҕыы суолтатын өйдүүр; уус — уран литератураны тылынан искусство ураты көрүҥүн быһыытынан сыаналыыр;

• тулалыыр эйгэ туһунан билии — көрүү, ааҕыы көмөтүнэн кэҥиирин — дириҥиирин өйдүүр;

• норуот айымньыта уонна уус — уран литература саха төрүт олоҕун — дьаһаҕын, историятын, тылын — өһүн, култууратын көстүүтэ буоларын өйдүүр, сыаналыыр;

• Саха сирин, Россия уонна аан дойду норуоттарын чулуу айымньыларын ааҕан, атын норуот култууратын, литературатын ытыктыыр;

• Үтүөнү — мөкүнү, сырдыгы — хараны арааран, сиэри тутуһуу, амарах, аһыныгас, дьонно кыһамньылаах майгы үчүгэйгэ тиэрдэрин өйдүүр.

• Сайыннарыы түмүгэ:

ааҕыы улэтин араас көрүҥэр сыал-сорук туруорунар, былаанныыр, түмүгүн сабаҕалыыр;үлэтин хонтуруолланар,сыаналана үөрэнэр;

• уруокка, уруок таһынан үлэҕэ бэриллибит сорудаҕынан араас информационнай эйгэ кыаҕын талар, туһанар;

• уус—уран айымньыга мөккүөр төрүөтүн, сайдыытын быһаарар, үөскээбит көстүүлэри, дьон сыһыанын ырытан дакаастыыр;

• уус—уран айымньы сүрүн ис хоһоонун, дьоруойдар араас сыһыаннарын, сүрүн сюжет сайдыытын ырытан, анал бэлиэнэн быһаара үөрэнэр;

• аахпытыгар олоҕуран, тэҥниир уонна ойуулуур, учебнигынан үлэлиир;

• бэриллибит темаҕа санаатын сааһылаан айан кэпсиир, суруйар.

Үөрэтии түмүгэ

• ааҕыы сүрүн үөруйэхтэрин баһылыыр;

• айымньы араас көрүҥүн болҕойон истэр;

• сааһыгар сөптөөх араас көрүҥнээх тиэкиһи үчүгэйдик өйдүүр, ырытар, туһанар;

• сөбүлээн аахпыт айымньытын туһунан уһуктубут иэйиитин үллэстэн санаатын суруйар;

• айымньы тылын араас дэгэт суолтатын өйдүүр, эпитети, өс хоһоонун, уус — уран ньыма арааһын кэпсииригэр туһанар;

• айымньы ис хоһоонун толору кэпсиир, ырытар дьоҕурун баһылыыр; чопчу тиэмэҕэ араас көрүҥнээх суругунан айар үлэни толорор.

12.үөрэх предметин үөрэтии торума

Үөрэх былаанынан орто сүһүөх оскуолаҕа саха литературатын уруогун үөрэтиигэ барыта 340 чаас коруллэр. Ол иьигэр:

10 кылааска - 103 чаас. Нэдиэлэҕэ 3 чаас.

№

Үөрэх бырагырааматынан

бэриллибит тиэмэлэр

Күнэ-дьыла

Үөрэнээччи дэгиттэр сатабыла, үөрүйэхтэрэ.

Дь/с

Хос быьаарыы

Уруок тиэмэлэрэ

Буо

лара

Буол

бута

Билиини-көрүүнү ылар үөрэнэр үөрүйэх.

Бэйэни салайынар-дьаһанар

Киһитийии сиэрин иҥэрэр үөрүйэхтэр

1.

С.А.Зверев – Кыыл Уола.

02.09

САЗ ССРС суруй-н Сойууһун чилиэнэ, Саха АССР искус-стволарын үтүөлээх деятелэ, РСФСР культуратын үтүө-лээх үлэһитэ, норуот ырыаһыта буоларын билэр, киэн туттар.

Үөрэҕэ суох норуот ырыаһыта, саха былыргы идэлэрин баһ-н, төрүт үгэс-тэрин билэр-н тэҥ-нээҕин булбатах номоххо киирбит САЗ туһунан чин-чийэн айар үлэҕэ матыр-л хомуйар.

Сэһ/түһ: Уус-уран самодеятельность ансаамбылларын тэрийэн үлэлэппи-тэ, тойук, ырыа, үҥкүү, хомус, ча-бырҕах, сиэр-туом толор-н, саха нор-н трад-й искус-н көр-н дьарык-а.

2

«Айхал эйиэхэ, Аар тайҕа»

03.09

Бу айымньыта-Саха омуга чөл туругун ыһыктыб-ка, ураты тыынын уларыпп-ка тиийдин, айар күү-һүн өссө тупса-ран,туругурдун диэн амалыйбыт аман өһө.

Айымньыны ааҕар, былаанныыр, үлэ-тин түмүгүн саба-ҕалыыр; үлэтин хонтуруолланар, сэһэргэһиигэ бэйэ-тин санаатын этэ үөрэнэр.

Сэһ/түһ: Бу олоҥ-хо-поэматын түм-р түһ-р кэлэр кэн-чээри ыччакка кэ-риэс-хомуруос гы-нан этэн-тыынан хаал-т мэҥэ тыл-а ханныктарый?

3

П.А.Ойуунускай-олонхоьут суруйааччы

05.09

4

П.А. Ойуунускай.«Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхоттон быһа тардыылар. 1 часть

09.09

Саха сов-й лит-н төрүт-и, бэйиэт, про-заик, драматург, тыл үөрэх-э, общ. диэйэ-тэл, саха норуотун ньургун уола-н биир-дэстэрэ ПАОйуунус-кай кимин билэр.

Олоҥхо сүрүн иде-ятын, Нь.Б. бары охсуһуута абааһыт-тан атаҕастаммыт айыы дьонун көмүскүүргэ, быы-һыырга туһулан-н быһаарар.

Сэһ/түһ: Ньургун охсуһуута барыта күн сирин көмүс-кэлигэр ананар буолан, бу олоҥхо Ийэ дойдуга таптал тыыныгар иитэрин дакаастааҥ.

5

П.А. Ойуунускай.«Дьулуруйар Ньургун Боотур» 2 часть

10.09

6

П.А. Ойуунускай.«Дьулуруйар Ньургун Боотур». 3 часть

12.09

7

Олоҥхо темата сүрүн идеята. Айыы дьонун уобарастара

16.09

П.А.О «Нь.Б», биир бастыҥ айымньынан сыаналаан, араас ва-рианнарын түмэн, чочуйан 36 тыһ-ча стр-х сүдү олоҥхону айан хаалл-н билэр.

Ааҕыы сүрүн кө-рүҥнэрин (хоһоон-ноохтук, айымньы-лаахтык ааҕыы) баһылыахтааҕын өйдүүр;

Сэһ/түһ: Айыы дьоно бары биһи-х герой быһыы-н бу олоҥхоҕо кил-лэ-р. Кинилэр кимнээ-ҕий, үрдүк аналла-ра тугуй?наардааҥ.

8

Айыы дьонун уобарастара Утары турар күүстэр. Абааһылар

17.09

Нь Б. анаммыт үр-дүк аналын өйдүүр. Ол туһугар хайа да ынырык өстөөхтүүн киирсэргэ өрүү бэлэмин билэр, холобур оҥостор.

Олоҥхоттон сөбү-лээн, кэрэхсээн аахпыт олуктарын туһунан уһуктубут иэйиитин үллэстэн санаатын суруйар, айар;

Сэһ/түһ:Айыы ай-маҕын сүрүн өст-ө - аллараа дойдуга олох-х абааһ-р «күн улууһун күө-мчүлүүр»санаалара,сиэр-майгы өттү-нэн хайд-н ырыт-ҥ

9

А.Я.Уваровскай «Ахтыыларын» сүрүн ис хоһооно

19.09

Уус-уран тыл ураты-тын, күүһүн туһунан бастааҥҥы тирэх өй-дөбүллэри иҥэринэр, хоһоон-р сүрүн этэр санааларын, тиэмэлэ-рин билэр.

АЯУваровскай саха норуотун истиҥник таптыырын туоһу-луур тыллары, этиилэри булар. Ааптар норуокка тапталлаах сыһыа-нын быһаарар.

Сэһ/ түһ:

Айымньы ураты тыла-өһө, этиилэрин тутула, истиилэ.- тула ааҕан,чинчийэн көрүҥ.

10

«Ахтыылар» ыйытыктар, сорудахтар

23.09

“Саха дойдута мин төрүөбүт сирим. Саха тыла мин төрүөбүт тылым... бу гэннэ эн үтүө туһалаах үлэҕэр мин көмөлөһүмнэ киэр диэм баар дуо? АЯУ

ОНБ-ҥэ суругун билэр.

“Үтүө сүрэҕэ күлү-гэ суох көстөр”(АЯУсаха киһитин тас көрүҥүн майгытын -сигилитин ойуу-лааһыннарынан) Уваровскай ахтыыларынан өйтөн суруйуу.

Сэһ/түһүл- АЯУ “Ахтыылара”- са-халыы маҥнайгы уус-уран айымньы. Уус-уран айымньы кэриҥэр киирэр бэлиэлэрин анаан, холобурдарга оло-ҕуран ырытыы.

11

А.Е.Кулаковскай - Өксөкүлээх Өлөксөй оло5о, айар улэтэ.

24.09

Өксөкүлээх Өлөксөй туһ-н А.И.Софронов: «АЕКулаковкай 13 саастааҕар айар үлэтин саҕалаа-быта»- диэн суруй-бутун билэр, айар дьоҕурун сөҕөр.

Аахпыт айымьы-тын анаан ырытар толкуйдуур, суру-йар, айар, дьоҕу-рун,сатабылын са-йыннарар,үөрүйэҕибаһылыыр.

Сэһ/түһ: Саха лит. төрүт-т, чинч-бит, өтө көрөн сүбэ-т улуу киhибит А.Е. К нэhилиэстибэтэ – бу биhиэхэ барам-мат-хороммот баай буолар.

12

«Ойуун түүлэ»

26.09

Өксөкүлээх Өлөксөй экология уонна айылҕа харыстабы-лыгар аналлаах айымньылара дьон-сэргэ биһирэбилин ылбыттарын, биһиэ-хэ ытык өйдөбүл буолалларын билэр.

Сааһыгар сөптөөх араас көрүҥнээх айым-ы үчүгэйдик өйдүүр, ырытар, болҕойон истэр, айар уус-уран хомоҕой тылын чинчийэр

Сэһ/түһ: Ойуун “И-йэ сири мин эрэ иилиэ-саҕалыа эти-м”диэн ньиэмэс омугу ойуулаан сур-чы фаш-й өй-санаа үөскээн эрэ-рин таба тай-т диэ-ххэ сөп дуо? ырыт

13

Ойуун түүлэ»

30.09

14

«Саха интеллигенциятыгар сурук»

01.10

03.10

ӨӨ айым-н ааҕан бүтүн киһи аймах сайдыытыгар улахан иитэр-үөрэтэр, сэрэ-тэр суолталара күнү-дьылы билиммэккэ улааттар улаатан иһэллэрин билэр.

Кытайдар туста-рынан: “Кини кэк-кэлэһэ сытар Сиби-ирин, бүтүннүүтүн да буолбатар, Илин өттүн бас билэргэ сананнын?» диэн эппитин таба быһаарар.

Сэһ/түһ: ӨӨ аан дойду бары нору-оттарын кэлэр дьы-лҕаларын түстүүр ханнык улахан боппуруостары көтөхпүтэй? Аччык-н,сэрии...

АЕКулаковскай 1912 с суруйбут «Саха интеллиген-циятыгар сурук» үлэтин сүрүн санаалара «Ойуун түүлэ»поэмаҕа хайдах алтыһарын билэргэ холонор.

Сурукка бэриллэр төрөөбүт норуот тыынынан тыынна-ныы, дьылҕатынан дьылҕаланыы диэни хайдах өйдүүрүн быһаарар.

Сэһ/түһ:ӨӨ этэри-нэн, дьон – сэргэ бүттүүн үөрэҕи ба-hылыахтаах, кини-гэни элбэхтик ааҕыы саха дьонун дух-й культу-ратын сайы-х диэн.

15

В.В.Никифоров-Күлүмнүүр оло5о, айар улэтэ

Саха дьоно тумус туттар, олохпут суолун тускулаһар биир үтүөкэн киһибит В.В.Ни-кифоров-Күлүмнүүр буоларын билэр, киэн туттар.

«Киһиэхэ көҥүл баар буолуохтаах» диэн санааны Манчаарынан си-рэйдээн норуоту-гар эппитин таба быһаарар, өйдүүр.

Сэһ/түһ: Б.М. Са-хабыт сирин нац-й геройа. Кини аата баайдар баттал-н утары охс-пут маҥ-ы сыр-н норуот ном-р киир-э.Чинч-н быр-р үл-э тэр-ҥ.

16

Манчаары»

07.10

Суругунан уус-уран айымньыны, чуолаан КүлүмнүүрМанчаары туһунан суруйуу-ларын ааҕыыга тардыстар, дуоһу-йууну ылар кэриҥ-нэрин иҥэринэр, учебниг-н үлэлиир;

Дьонум-сэргэм ту-һа диэн соҕотох киһи охсуһуутун норуот тоҕо өйдөөбөтүн, тоҕо күүс-көмө буолба-тын быһаарарга холонор.

М.54 сааһ-р хаай-н тахсар.29 с. Дьок-й хаай-р уо. хаатыр-гаҕа сылдьыбыт.» П.Петров. М. хаай-т сирин хаартатын оҥоруҥ.бөлөҕүнэн үлэҕэ дьүүллэ-гэ кыттыҥ.

17

Манчаары»

08.10

К.д-ҕа М-ы аатыттан бэйэм тус санаабын, ырабын, олоххо көр-үүбүн этиттим диэн билиниитэ ону туоһ-р. Айымньы саха лит-р бастакы ды-раама буол-н билэр.

Драмаҕа олоххо дьулуур, дьолго тардыһыы күүһүн арыйар өйтөн суруйууну,иһитиннэриини толкуйдуур, суруйар.

Сэһ/түһүлгэтигэр Бөлөҕүнэн үлэҕэ бэриллибит сору-дахтарынан үл-лэстэн, чинчийэр үлэлэри тэрийэн кыттыы;сабаҕалаан көрүҥ, кэпсэтиһиҥ

18

И.М.Гоголев – Кындыл оло5о, айар улэтэ

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

10.10

Суруйааччы ИМГ олоҕун, айар үлэтин сүрүн олуктарын билии, ааптар туһунан эбии өйдөбүлү ылыы, кини ытык аатыгар сүгүрүйүү.

Аахпыт айымньы-тын ис хоһоонун кылгатан кэпсээһи-ни табатык туһа-нан кэпсиир, ыйы-тыыларга эппиэт-р, тус бэйэтин сыанабылын сур-р

Сэһ/түһ: Манч-ы үөрэтии, норуоту, ыччаты патриоттуу өйгө-санааҕа иит-эргэ, саха култуу-рата тирэх-х буол-р сүдү суолталаах. санаа үлл-ии.

19

Манчаары» быһа тардыылар

14.10

Кындыл олоҕун, айар үлэтин эбии матырыйаалы булан билиини кэҥэтэр, чинчийэр үлэни оҥорор, ааҕар; элбэх айымньыны айбытын билэр.

Манчаары саха норуотун нац. геройа буоларын чинчийэн быһаар-ар, суругунан айар үлэтигэр сырдатар, кини аатынан киэн туттар.

Сэһ/түһ: Манч-ы саха норуота бэ-йэтэ уостан уоска бэриллэр номох оҥост-а. Саха лит-н төрүттээбит дьон бары кини уобар-аһын туһаммыт-а.

20

Аахпыттан суруйуу

15.10

21

А.И.Софронов-Алампа оло5о, айар улэтэ

17.10

Саха омук исто-р, искус-р, культур-р дириҥ суолу хаалларбыт, саха уус-уран литерат-н төрүттэспит суруй-т А.И. Софронов буоларын билэр.

1914-1915 «Дь Дь» диэн бастакы клас-й драм-р Мэхээлэ оруолун М. Аммо-сов, Николай оруо-лун П. Ойуунускай толортообуттарын билэр.

Сэһ/түһ Орто дойду олоҕун бө-лүһүөктүү анаарар айым-р оҕо тол-куйдуур, айан су-руйар өйдүүр дьо-ҕура сайда-р улахан көмөлөөх-р.

22

Олох оонньуура

21.10

23

Олох оонньуура

22.10

24

Хатылыыр сорудахтар

24.10

Уус-уран айымньы олоҕу хоһуйар искусство көрүңэ, ааспыт, билиңңи кэлэр кэмнээҕи олох уус-уран кэрэһитэ, туоһута буоларын өйдүүр.

Айымньы тылыгар-өһүгэр тирэҕирэн сүрүн герой майгытын, тас көрүҥүн, дьоҥҥо сыһыанын арыйар.

Тугу сатаабытын, ситэ сатаабатаҕын ырытынар, сыана-ланар хайдах гы-нан ону көннөрө-рүн толкуйдуур

25

Тумуктуур сорудахтаах тургутук

28.10

Суруйааччы олоҕун, айар үлэтин сүрүн олуктарын билии, ааптар туһунан эбии өйдөбүлү ылыы.

Сааһыгар сөптөөх араас көрүҥнээх айым-ы үчүгэйдик өйдүүр, ырытар, болҕойон истэр;

Бөлөҕүнэн үлэҕэ ойуун уобараһын ылан кылааска ток-шоу ньыматынан дьүүллэһиигэ кыттыҥ.

26

«Дьадаҥы Дьаакып»

29.10

“Дьадаҥы Дьаакып” киэҥ кэриҥнээх айымньыны хоһоон-ноохтук ааҕыы ньымаларын баһы-лыыр, ааҕарын сөбүлүүр.

Драма проблемати-катын уонна сүрүн дьоруойдарын ту-һунан туох сыана-был этиллибитин быһаарар, ыстат-ы булан ааҕар.

Сэһ/түһ: “Аҕа көлүөнэ уонна ыччат ситимин арыйыы” диэн бөлөҕүнэн үлэҕэ ырытыы оҥорон кыттыы.

31.10

27

«Дьадаҥы Дьаакып»

2 чиэппэр

Саха лит-р драм-й жанры төрүттээч-т, классикпыт Анемпо-дист Софронов 12 драматическай ай-ымньыны суруйб-н ааҕан билэр.

Суруйааччы уоба-раһы арыйар ньы-ма-н булар, ньы-маларын таба туһанан кэпс-р дьо-ҕуру баһ-га дьул-р.

Сэһ/түһ:”Хайдах өйд-х-сүрэх-х киһи дьоллоох буолуой, сору-муҥу кыай-ыай,үчүгэйгэ-кэс-килгэ тард-й?”- санаа атас-а.

28

Чиҥэтэр, хатылыыр, түмүктүүр

11.11

Олуннь-ы революция кыайбытын кэн-н «Дь.Дь»аһаҕ-к туру-орул-а. Спек-ы Е.М.-Ярославскай аспыта. Режисс-н Софронов бэйэтэ үлэлэспитин өйдүүр, билэр.

Айымньы ис хоһо-онун былаанныыр, үлэтин түмүгүн сабаҕалыыр; үлэт-ин хонтуруолланар, сэһэргэһиигэ бэйэ-тин санаатын этэ үөрэнэр.

Саха чулуу суру-йааччылара Алам-па, Кындыл, Кү-лүмнүүр, Өксөкү-лээх о.д.а айым-ньыларын ааҕар, ааттарыгар сү-гүрүйэ улаатар.

29

Н.Д.Неустроев оло5о, айар улэтэ

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

12.11

Саха уус-уран лит-н төрүтт-тэн биирдэс-тэрэ, комедия жан-рын төрүттээбит Николай Денисович Неустроев буоларын билэр, ааҕар, к/тут-р.

Николай Неустроев төрөөбүт дойдуту-гар таптала муҥура суоҕун, үгүс саха киһитин үөрдэр айым-н санаатын, иэйии-н уһугунн-р.

Сэһ/түһ.

”Бу комедияҕа биһирэмнээх сирэй баар дуо, ол кимий?” анаан дьүүллэһиигэ кыттар;

30

«Куһаҕан тыын»

14.11

Геройдары икки бөлөххө араарар (патриархальнай олох уонна саңа өтөн киирэн эрэр капиталистическай олох)

Суруйааччы уоба-раһы арыйар ньы-ма-н булар, оон-ньуу бүтэр төгү-лүгэр Куонааны тоҕо саҥардыбат-ҕын быһаарар;

Сэһ/түһ:”Дьоллоох олох диэн баай-ду-ол дуо? ”Комедия сирэйдэрэ олох-дьол туһугар охсу-һар ньымаларын тэҥнээн көрүҥ.

31

«Куһаҕан тыын»

18.11

32

Түмүктүүр ситимнээх саҥаны сайыннарар суругунан үлэ.

19.11

Саха литературатын төрүттээччилэр айымньыларыгар «муммут дьону» көрдөрүү элбэх. Бу айымньыттан муммут дьону булар.

Айымньы ойуу-р-дьүһүннүүр ньыма-ларын таба туһа-нан, айымньы ис хоһ. кэпсиир дьоҕурга сыстар, суолтатын өйдүүр.

Сэһ/түһ: «Уоруу, уоруйах, баай, дьол, олох» диэн төһө дьүөрэлэһэр тылларый? Уоруу олоҕу алдьатар төрүтэ тугуй?

33

П.А.Ойуунускай оло5о, айар улэтэ

21.11

ПАО суруй-р союз-н түмп-н, литература сайдар хайысхатын торумнаа-н, саха театрын сүһүөҕэр тур-н, 1922 сыл муус устар 27 күн-р Саха Авт-й респ-н төрүттээ-н билэр.

Олоҥхо тойугу ааҕан тылын сайыннарар, сыа-лы-соругу таба туруорунар, сатаан былаан-р, түмүгүн сылыктыыр,ырытаркэпсиир дьоҕу-н сайын-рар.

Сэһ./түһ. Кыһыл Ойуун ойууннууруттан аккаастанар уонна мөккүһэр илбиһи «хааннаах дьаргыл бадаайы быһахха» иҥэрэр. Тоҕо? Ырытыҥ.

34

«Кыһыл ойуун»

25.11

35

«Кыһыл ойуун»

26.11

28.11

А.Е.Кулаковскай «Өй, Сүрэх икки мөккүөрүгэр» ойуу-луур өйүн П.А.-Ойуунускай «Өрөгөй төлөннөөх өйүн» кытта тэҥнээн көрөр.

Айымньы тылыгар-өһүгэр тирэҕирэн сүрүн дьоруой Кыһыл Ойуун майгытын, тас көрүҥүн, дьоҥҥо сыһыанын арыйар.

Сэһ./түһ. Өрөгөй төлөннөөх өйгүнэн өлүмэ!”, «Өйүнэн өлбөт буолуу» диэ-ни хайдах өйдүү-гүт? Кэпсэтиһиҥ

П.А.Ойуунускай олоҕун, айар үлэтин сүрүн олуктарын билиини кэҥэтэр, ааптар туһунан эбии өйдөбүлү ыларга информ-я хомуйар, учебнигы-н үлэлиир.

Айымньы геройун (мэтириэтэ, тыла-өhө, дьайыыта, өйө-санаата) быhаарар-га үөрэнэр, ыйы-тыыга хоруйдуур, ырытарга холонор.

Сэһ./түһ. «Кыһыл Ойуун» олоҥхо-тойукка эргэ уонна саҥа, үтүө уонна мөкү күрэстэһиитэ.

Санаа атастаһыыта.

36

«Кыһыл ойуун»

37

Алексей Андреевич Иванов Күндэ оло5о, айар улэтэ

02.12

Күндэ оскуолаҕа бэйэтин саастыы-лаахтарын ортоло-ругар Пушкин, Некрасов хоһоонно-рун үчүгэйдик би-лэринэн уратылана-рын билэр,холобур оҥостор.

Саха поэзиятын туһунан эбии өйдөбүлү ылар, ааҕан тылын са-йыннарар, сыалы-соругу таба туруорунар, сатаан был-р, түм-н сыл-р.

Сэһ./түһ.Күндэ хо-һоонноро төрөөб-үт айылҕа кэрэтин, норуот олоҕун-дьаһ-н кэп-р. Кини поэзията олус на-рын, истиҥ.Кинини туох диэн буруй-й?Эбии инф хом-р

38

«Төрөөбүт сир»

«Сааскы дьылбыт»,

03.12

39

«Солооһун»

05.12

Хоһооннору ааҕан ситимнээх саҥаны сайыннарарга саҥа-ны, тылы-өһү билэ-рин уруоктан уруок-ка тупсаран, сайын-наран иһэр.

Лирическэй дьо-руой дууһатын хамсааһынын, ула-рыйыытын чинчи-йэн, тэҥнээн ырытар, тургутук-тарынан чиҥэтэр.

Сэһ/түһүл: “Күндэ айымньыларыгар төрөөбүт дойдутун уобараһа” – сэһэр-гэһии; суругунан үлэ толоруу;

40

Кузьма Осиповтч Гаврилов – Тыа оҕото

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

09.12

К.О.Г - сахаттан бас-такы кэпэрээтэр, оло-

ҕун, айар үлэтин сүрүн олук-н би-лиини кэҥэтии, аап-тар туһунан эбии өйдөбүлү ылар.

Айымньы ис хоһоо-нун толору кэп-сиир, ырытар, тол-куйдуур дьоҕурун сайыннарар, үөрү-йэхтэри баһылыыр.

Өйдөөбөтөх түгэҥ-ҥэ, эбии билэ-көрө сатыыр, атын киһи-ни тургутуон ба-ҕардаҕына, чопчу-тук ыйы-га дьул-р.

41

Кэччэгэйтэн кэлтэгэй хамыйахтаах басыһар»,

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

10.12

Төрөөбүт дойдутун ааспыт устуоруйатын сырдатар айымньы-ы ааҕыыга тардыс-тар, дуоһуйууну ы-лар кэриҥ-н иҥэр-р;учебниг-н үлэлиир.

Бэриллибит ыйы-тыылары, сорудах---ы толорор. Сүрүн геройу харак-н, тэ-ҥ-н, герой-ы тү-мэн ута-а тутан ырыт-р.

Сэһ/түһ: “Аап-р 22с-х этэ оччо эдэр киһи саха олоҕун бары мындырын билэ охсубутун, сөҕөн эрэ кэбиһэ-ҕин” Вас.Протод.

42

«Оҕолоох ыалтан уот иччитэ үөрэр»

12.12

43

С.С.Яковлев-Эрилик Эристиин оло5о, айар улэтэ.

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

16.12

Чурапчы ул-н Чакыр «Саха Островск-айынан» аатырбыт сур-ы Э.Э. гр-й сэрии кыһыл барт-а олох утар-х улары-н орто-н аасп. билэр.

Ромаҥҥа киһи-ай-мах устуоруйатын ханнык суостаах чахчылара ойуула-налларын быһаа-рарга холонор.

Бөлөҕүнэн үлэҕэ бэриллибит сорудахтары үл-лэстэн, бөлүһүөк-тэр мөккүөрдэрин тэрийии.

44

«Маарыкчаан ыччаттара»

17.12

С.Я. гр-й сэриигэ бааһ-та дьайан, ыар ыарыыга ылларан, хараҕынан көрбөт буолан сытан, 1942 с «Маарыкчаан ыччат-тара» романын бү-тэрбитин билэр.

Айымньыны ааҕан былаанныыр, үлэ-тин түмүгүн саба-ҕалыыр; үлэтин хонтур-р, сэһэргэ-һиигэ бэйэтин сана-атын этэ үөрэнэр.

Сэһ/түһ: Э.Э айар үлэнэн 14 эрэ сыл устата дьарык-а диэтэххэ, киһи сөҕө көрөр үлэтин үл-э.«М.ы» ром-н саха лит-н аатын-суо-н өрө көтөх-тэ.

45

«Маарыкчаан ыччаттара»

19.12

ССЯ- Эрилик Эрис-тиин олоҕун, айар үлэтин сүрүн олук-тарын эбии кэҥэтэн билэр, ааптар туһунан өйдөбүлү инф байытар.

Роман проблемати-катын уонна сүрүн дьоруойдарын ту-һунан туох сыана-был этиллибитин быһаарар, ыстат-ы булан ааҕар.

Уус-уран литерату-ра нөҥүө олоҕу билгэлээһин, үтүө олоххо дьулуур-даах буолуу тыынын иҥэринии.

46

«Маарыкчаан ыччаттара»

23.12

47

Тумуктуур сорудахтаах тургутук

24.12

Суруйааччы олоҕун, айар үлэтин сүрүн олуктарын билии, ааптар туһунан эбии өйдөбүлү ылыы.

Сааһыгар сөптөөх араас көрүҥнээх айым-ы үчүгэйдик өйдүүр, ырытар, болҕойон истэр;

Бөлөҕүнэн үлэҕэ ойуун уобараһын ылан кылааска ток-шоу ньыматынан дьүүллэһиигэ кыттыҥ.

26.12

48

Гавриил .В.Баишев-Алтан Сарын оло5о, айар улэтэ.

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

3 чиэппэр

Алтан Сарын диэн тыл үөрэхтээҕэ, су-руйааччы. С.А.Нов-городов алпаабытын түүр алп-р көһөрбүтүн, сахалыы тиэрминнэри олохт-ообутун билэр, иэн туттар.

Айымньы ойулуур-дьүһүннүүр ньыма-ларын таба туһа-нан, ис хоһоон-н кэпсиир дьоҕурга сыстар, инверсия-ны туһанарын, рифманан дьүөр-рин, эпитет-н киэр-н баһаарар.

Сэһ/түһ:”Пекарскай тылдьытыгар хас биирдии тыл түүр, монгол тыллар-н тэҥнэбиллэрдээх, кылгас научнай быһаарыылаах...” бу ырытыы туһ-н тугу билэргитин сэһэргэһиҥ

49

Кыhыл өрт»

13.01

ГВБаишев олоҕун, айар үлэтин сүрүн олуктарын билиини кэҥэтэр, аахпытыгар олоҕуран, тэҥниир уонна ойуулуур, учебнигынан үлэлиир;

Айымньыга баар өйгө-санааҕа, төр-өөбүт дойдуга, айылҕа көстүүлэ-ригэр сүгүрүйэр, тус бэйэ өйдүүрүн быһааран суруйар.

Сэһ/ түһ: 20-с с с/т чинч-гэ, лит-н истор-р биллэр миэстэни ыла сылдь-т А.С сэб. кэмҥэ үтүө аата сиргэ-буорга тэпс-н сылдь-н кэпс-ҥ.

50

Ейтен суруйуу

14.01

51

Н.Е.Мординов-Амма Аччыгыйа оло5о, айар улэтэ

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

16.01

«Ск» роман норуот уонна киһи рев-ҕа дьылҕатын түмэн көр-р, киэҥ кэри-х, араас өрүт-х соц –ист ис хоһ-х, мындыр психол-й ойуулааһ-х эпопейнай роман аап-а НЕМ-АА б-р.

Сур-чы революция иннинээҕи саха үлэһит дьонун бүт-түүнүн типичнэй хартыы-н биэрбит. Дьадаҥы Лэглээр-р, Эрдэлиирдэр дьада-ҥы олохторун быһаарар,холоб-р.

Сэһ/түһ: Роман тоҕо “Ск” дэн ааттаммытый? Бу аат кэҥэтиллибит суолтатын олохт-оохтук быһаарарга санаа атастаһыыта тэрийиҥ, эбии информ-н кэҥэтиҥ.

52

«Сааскы кэм»

20.01

А.А айар үлэтигэр норуот тыл. уус-уран айымньы сабыдыала күүс-ҕин көрөр, айымь сүрүн санаа-н билэр.

Айымньыны ааҕыы кэнниттэн ыйы-тыыларга, сэһэр-гэһиигэ, ырытыыга бэйэтин санаатын этэ үөрэнэр.

Сэһ/түһ:Дьадаҥылар уонна баайдар ыккардыларыгар атааннаһыы ром-аҥҥа ордук туох-тан сытыырхайа-й?

53

«Сааскы кэм»

21.01

“С к» роман - ист-я кирбии кэмигэр но-руот үүнэр-сайдар дьылҕатын, киэҥник арыйан көрд-т дириҥ соц. ис хоһ-х айымн буоларын билэр.

Роман сүрүн геройа Микиитэ Лэглээрин уобараһын сайдыы-тыгар былаан оҥорор, ол быһыытынан кэпс бэлэмнэнэр.

Сэһ/түһ:.Өстөөхтөр,баайдар уобарас-тарыттан ордук кимнээхтэри өй-дөөн хааллыгыт? Санаа атастаһыы.

54

«Сааскы кэм»

23.01

55

«П.А.Ойуунускай» кэпсээн

27.01

56

Хатылыыр, түмүктүүр сорудахтаах үлэ

28.01

А.А улуу Горькайтан айымньылаахтык үөрэниитин чопчу-луур холобурдарын булар. Роман туһунан эбии инф-ны хомуйар.

Сөдүөччүйэ уоба-раһын Ниловнаны, Даарыйа эм-и Але-ша Пешков эбэтин кытта тэҥ-н ыры-н, кин-р маарын-р уо урат-р өрүт-н ыр-р.

Сэһ/ түһ: “Сааскы кэм” ромаҥҥа саха дьадаҥылара уһук-тууларын көрдө-рүү”диэн тиэмэҕэ өйтөн суруйуута суруйуҥ.

57

Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон оло5о, айар улэтэ

30.01

Соц.Үлэ Геройа, са-ха нар. суру-а, саха сэб. сур-н бастакы көл-н ХХI – с үйэҕэ тиийсибит аарыма, ытык кырдьаҕаһа СО буоларын билэр.

Айым. ырытыыга бэйэ санаатын, сыа-набылын суруйар, уус-уран ньымала-ры булан наар-дыыр, чинчийэр.

Олох сүрүн сыан-настарын иҥэринэн төрөөбүт литера-та сайдарыгар бэри-ниилээх, эппиэти-нэстээх буолар;

58

«Сайсары»

03.02

«Сайсары», драма хас биирдии уобар-а –кыра-н улах-р тиийэ дьиҥ-х олоҕу кэрэ-һилээн көрдө-э теа-тр-й өртүнэн чочул-лан, көрөөч-р тиийэ, сөҕөл-рүн билэр.

С.О драм-та Саха норуотун олоҕун историятын уус-уран лит-а форма-н көрдөрбүт историк-драматург быһы-н сыаналанарын дакаастыыр.

Сэһ/ түһ: Ханнык олох ыардарын тулуйан Сайсары уонна кини оҕолоро өлөн-сүтэн хаалар дьылҕаттан быыһаналларый?

59

«Сайсары»

04.02

“С”драма саха драм-р дириҥ, социальнай ис номохтоох киэҥ историческай хартыынаны аан маҥнай арыйбыт суруйуу буоларын билэр, эбии матырыйаалы булар.

СО пьесалара саха театр-й иску-н сай-дыытын историят-р көмүс буукубала-рынан суруллан театр сценатыттан түһэ иликтэрин билэр, быһаарар.

Сэһ. түһ: Сайсары Москубаҕа эмтэ-н, көрөр буолан кэлбитэ – бу драмаҕа идейнэй аналлаах. Бу манан ааптар гугу көрдөрөрөй?.

60

В.М.Новиков-Куннук Уурастыырап оло5о, айар улэтэ

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

06.02

«Ы уо Н» поэмаҕа Ымыы – бу нарын чыычаах аатынан ааттаммыт кэрэ саха кыыһа. Сэб. былаас Саха сиригэр олохт-н икки үйэ дьонун туһ-н суруйуу б/б

Айымньыны быһа тардан өйгө үөрэп-пити литература ханнык көрүңэ буо-ларын өйдөөн, хо-һоонноохтук, уус-ураннык ааҕар.

Лит-ра уруогар олоҕуран, төр-т алаһа дьиэ, дь.кэрг, уруу – аймах, төр-т дойду, тыл, киһи аймах, аан дойду өйд-н чопчулуур.

61

Ымыы уонна Налбыһах»

10.02

Бу поэмаҕа саҥа, эргэ үйэ дьоннорун олохторо-дьаһахтара охсуһуулара - поэма сүрүн тиэмэтэ буоларын ааҕан билэр.

Айымньы ойуу-р-дьүһүннүүр ньыма-ларын таба туһа-нан, ис хоһоонунан кэпсиир дьоҕурун сайыннарар.

Сэһ/ түһ: хоһоон тылын-өһүн туттан кэпсииргэ дьулу-һар, төр. дойдуга тапталы иитии, ты-лы билии, байытыы.

62

Ымыы уонна Налбыһах»

11.02

63

Ситимнээх саҥаны сайыннарар

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

13.02

Күннүк Уураст-п, айар үлэтин сүрүн олуктарын эбии билэр ааптар айар үлэтин туһунан өйдөбүлү сиһилии үөрэтэр.

Күннүк айар улэтин характерис-тикалаан, олоҕун кылгас кэпсээнин эбэтэр биир тугэнин бэйэ чин-н түмүгүнэн суруйар.

Айымньы уус-уран уратытын, суолта-тын быһаарар бырайыактыыр үлэ-ни толорор, бэйэни хонтуруолланар, бэрэбиэркэлэнэр.

64

Аахпыттан суруйуу

17.02

65

Серафим Романович Кулачиков –Эллэй

оло5о, айар улэтэ

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

18.02

Эллэй – Аҕа дойду сэриитин кыттыы-лааҕа. Эллэй поэзията саха лит-р сотуллубат суолу хаалларбытын, үгүс үтүө сабыдыалы оҥорбутун билэр.

Өйгө оҥорон көрөр кыаҕа аһыллар, өй ууһа айымньылаах, айан кэпсээһин төрүтүн уурар, уус-уран ньымаларын булан суруйар.

Сэһ/түһ. Киһи сайды-х уо сити-лээх буоларыгар төрөөбүт тылын саха ырыатын-тойугун үөрэтии, ааҕыы суолтатын өйдүүр;

66

«Бырастыылаһыы»

20.02

Эллэй саха киһитин кутун-сүрүн, норуот быһыытынан олоҕу көрүүтүн уус-ураннык арыйарын сэргиир,ааҕар, билэр.

Аахпыт айымньы-тын ис хоһоонун талан кэпсээһини кэпсиир дьоҕурун сайыннарар, ааптар геройга сыhыанын быһаарар.

Сэһ/түһ:Хоһооҥҥо өстөөхтөрү кыта-ры өлөрсүүгэ хан-нык кэс тыл этил-лэрий? Хоһоон по-литич-й, идейнэй ураты күүһэ тугуй?

67

«:Өкүлүүн»

24.02

68

Ситимнээх саҥаны сайыннарар

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

25.02

Киһи өйө-санаата, тыла - өһө сайд-гар төрөөбүт тыл омугу сомоҕолуур тыл буоларын өйдүүр, ааҕан,сиһилээн билэр

Суруйааччы олоххо аналын туһунан өйдөбүл поэт айар үлэтигэр хайдах тиэрдиллэрин билэр, быһаарар.

Сэһ/түһ: С.Р.К-Эллэй поэзията саха литератураты-гар туох сонун сүүрээни киллэр-битин быһаарарга холонуҥ

69

Илья Дорофеевич Винокуров – Чаҕылҕан оло5о, айар улэтэ.

27.02

Бил-х поэт, тылб-т Россия суруй-н сойууһун чилиэнэ, Россия журнал-н чилиэнэ Винокуров И.Д нуучча улуу суруй-н тыл-н билэр.

Айымньыны ыры-тыыга бэйэ санаа-тын, сыанабылын суруйар, уус-уран ньымалары булан наард-р, чинчийэр,ураты уобарастары тэҥнээн ырытар.

Сэһ/түһ:”6 ый тү-рмэҕэ сытан си-лиэстийэ сорун-муҥун көрсөр, тулуур-х, кытаанах харак-х киһи буо-лан, кырдьыга дак-аастанан хаайыы-н тахсар”. Сэһэр-ҥ.

70

“Москватааҕы хоһооннор”,

03.03

И.Д.В-Чаҕылҕан нууччалыыттан тылб-т айымньыла-рын ааҕан куһа-ҕантан кэлэйэргэ, үчүгэйтэн үөрэргэ үөрэнэр.

Айымньыны ыры-тыыга өйгө оҥорон көрөр кыаҕа аһыл-лар, өй ууһа айым-ньылаах, айан кэп-сээн төрүт-н уур-р.

Сэһ/түһ: “Хоһоон тылын-өһүн ыры-тан эһиги элбэххэ үөрэ-хит, төрөөбүт дойдуга таптал туһунан санаалар олоҕуруохтара”

71

“Герой туһунан ырыа”

04.03

72

Николай Максимович Заболоцкай – Чысхаан оло5о, айар улэтэ

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

06.03

Саха биир билл-х прозаига уонна лит-й критигэ Н.М.З.- Чыс-хаан АЕК, АИС, НДН, ПАО туст-н истиҥ ахтыылары суруйбутун билэр.

Айымньыны ыры-тыыга бэйэ санаа-тын, сыанабылын суруйар, уус-уран ньымалары булан наард-р, чинчийэр.

Сэһ.түһ: Кинигэҕэ бэриллибит сору-дахтартан талан тылын-өһүн, ойуу-р-дьүһүннүүр ньымаларын ырытарга холонуҥ.

73

«Экзамен иннигэр»

10.03

Кини псих-й ойуу-н уонна юмор биир мындыр маастара. Кини псих-й ойуу-а тардыһар суруй-ы буолара «Сайылык-ка» диэн кэпсээн-р, «Экзамен иннигэр» диэн сэһэн-р да ойуулуурун билэр.

Уус-уран тиэкис тиэмэтин, сүрүн са-наатын, тутулун, кэрчиктэргэ араа-ран кыра тиэмэлэри быhаарар; сөптөөх үөруйэҕи, сатабылы инэринэргэ, дьоҕура сайдарыгар ирдэбил туруорунар. 

Сэһ.түһ: НМЗ айымньылартан уус-уран ньыманы туhанан айымньы геройун ойуул-а, кэпсээhин араас көрүҥүн туттан ханныгы ордук сөбүл-н кэпстиһиҥ.

74

Түмүктүүр ситимнээх саҥаны сайыннарар суругунан үлэ.

11.04

Саха литературатын төрүттээччилэр айымньыларыгар «муммут дьону» көрдөрүү элбэх. Бу айымньыттан муммут дьону булар.

Айымньы ойуу-р-дьүһүннүүр ньыма-ларын таба туһа-нан, айымньы ис хоһ. кэпсиир дьоҕурга сыстар, суолтатын өйдүүр.

Сэһ/түһ: «Уоруу, уоруйах, баай, дьол, олох» диэн төһө дьүөрэлэһэр тылларый? Уоруу олоҕу алдьатар төрүтэ тугуй?

75

Ситимнээх саҥаны сайыннарар

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

13.03

Суруйааччы айар үлэтин сүрүн олуктарын эбии билэр ааптар айар үлэтин туһунан өйдөбүлү сиһилии үөрэтэр.

Суруйааччылар айар улэлэрин характерис-тикалаан, олоҕун кылгас кэпсээнин эбэтэр биир тугэнин бэйэ чин-н түмүгүнэн суруйар.

Айымньы уус-уран уратытын, суолта-тын быһаарар бырайыактыыр үлэ-ни толорор, бэйэни хонтуруолланар, бэрэбиэркэлэнэр.

76

«Кыыс үөрүүтэ.»

17.03

Пушкинтан «Капи-тан-кыыһын», «Бел-кин сэһэн-н», «Дуб-ровскайы», А.Чехов кэпс-н, П.Павленко «Дьол» диэн рома-нын тылб-н билэр.

Ай-ы ырытыыга бэйэ санаатын, сыанабылын суру-йар, ыйыт-га эпп-иэттиир, уус-уран ньымалары булан наард-р, чинчийэр

Сэһ. түһ: Айымньы лиэксикэтигэр, уобарастарыгар, болҕомтоҕутун ууруҥ, иһийэн олорон ааҕан баран ырытыҥ.

77

Ефрем Степанович Сивцев – Талан Бүрэ оло5о, айар улэтэ

18.03

Баай фант-х, дьикти истииллээх поэзията саха лит-р биир таабыр-х көс-түү буолар Т.Б. дьоһ-х айымньы“Уо.Эрилик” поэма б/б.

Үөрэппит хоһоон-норун сиһилии ааҕар, ис хоһоонун сиһилээн өйдөбүлү иҥэринэн ырытыы-га бэлэмнэнэр

Олох сүрүн сыан-настарын иҥэринэн төрөөбүт литера-та сайдарыгар бэри-ниилээх, эппиэти-нэстээх буолар;

78

«Уолан Эрилик»

20.03

“Уо.Э” диэн былыр-гы олохтон ылыл-лыбыт романт-й поэма буолар. Саҥа эбии билиини арыйарга оҕо тус бэйэтин билиитигэр тирэҕирэригэр үөр-р.

Эбии матырыйаалы булан билиини кэ-ҥэтэр, чинчийэр үлэни оҥорор. ис хоһоонун билэр; бэйэ санаатын, сыа-набылын суруйар,

Сэһ/түһ: Бэйиэт хо-һооннорун тылын-өһүн, ойуул-р-дьүһүннүүр ньыма-ларын ырытарга холонуҥ,кэпс-ҥ.

быһаарсыҥ, сэһэргэһиҥ.

24.03

79

Улахан Туймаада хочотугар (стр 199)

1-кы, 2-с ырыа

4 чиэппэр

07.04

“Уо.Э” диэн былыр-гы олохтон ылыл-лыбыт романт-й поэма буолар. Саҥа эбии билиини арыйарга оҕо тус бэйэтин билиитигэр тирэҕирэригэр үөр-р.

.

Эбии матырыйаалы булан билиини кэ-ҥэтэр, чинчийэр үлэни оҥорор. ис хоһоонун билэр; бэйэ санаатын, сыа-набылын суруйар,

Сэһ/түһ: Бэйиэт хо-һооннорун тылын-өһүн, ойуул-р-дьүһүннүүр ньыма-ларын ырытарга холонуҥ,кэпс-ҥ.

быһаарсыҥ, сэһэргэһиҥ.

80

Улахан Туймаада хочотугар

3-, 4-с, 5-с ырыа

81

И.Е.Слепцов-Арбита оло5о, айар улэтэ

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

08.04

Арбита «Долгуннар» поэмата 30-40 сс норуокка биллибитэ, ордук ыччат биһир-н ылбыта, ыччат өйтөн ааҕара диэн дьон билигин да кэпсээн оҥосторун ахтыы-лартан билэр.

Арбита хоһоон-норун үөрэтэргэ сыалы – соругу туруорар. Айым-ньыны ырытыыга бэйэ санаатын, сыанабылын суруйар.

Лит-ра уруогар олоҕуран, төр-т алаһа дьиэ, дь.кэрг, уруу – аймах, төр-т дойду, тыл, киһи аймах, аан дойду өйдөбүлүн чопчу-луур.

82

«Долгуннар»

10.04

Арбита «Долгун-нар”-поэмата тойук ньыматынан айыл-лыбытын билэр, туох санааттан ханнык иэйииттэн бу айым-ньыны айбытын быһаарарга холонор.

Хоһоону үөрэтэргэ сыалы туруорар, былаанныыр, уоба-растааһыны булар, сүрүн тыына, тиэмэтэ туохха анам-н быһаарар.

Сэһ/түһ: Санааҕытын, олох-хо сыһыаҥҥытын түмэн, Арбита оло-ҕор айар үлэтигэр сыанабыл ырытыы оҥоруҥ,сэһэргэһиҥ

83

Айымньыны ырытар, чиҥэтэр, түмүктүүр сорудахтар

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

14.04

Арбита олоҕун ,айар үлэтин ырытарга сыанабыл оҥорорго 1993 с тахсыбыт икки кинигэтин („Көмүс күрүлгэн“, „Муҥурданыы“) билсиһэр, ырытарга бэлэмнэнэр.

Уус-уран тиэкис тиэмэтин, сүрүн са-наатын, тутулун, кэрчиктэргэ араа-р; сөптөөх үөруйэҕи, сатабылы инэри-нэргэ, дьоҕура сайдарыгар ирдэбил туруорунар. 

Сиэр – майгы олук-тарыгар олоҕуран, оҕолору кытта са-таан алтыһар, хан-нык баҕарар тугэҥ-ҥэ сөптөөх суолу – ииһи көрдүүр, үлэтин түмүктүүр.

84

Ейтен суруйуу

15.04

85

Хотугу норуоттар литературалара

17.04

Семен Николаевич Курилов тыйыс тыыннаах төр-т кы-раайын үтүөтүн таба көрөн, айбыт айым-ньыларын ааҕар би-һигини соргулаах суолга сирд-н билэр.

Уус-уран айымньы тиэмэтэ, проблема-та, идиэйэтэ, тутула диэн өйдөбүллэри билэр, тургутук-тарынан билиитин чиҥэтэр.

Сэһ/ түһ: СНК айымньытыгар баар сорудахтарынан мөк-күөр төрүөтүн, сайдыытын быһа-га, үөскээбит көстүү-и, дьон сыһыанын ырытан дакаас-тыырга бэлэмнэнии;

86

Семен Николаевич Курилов оло5о, айар улэтэ

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

21.04

87

«Ханидуо уонна Халерхаа»

22.04

Уус—уран айымньы сүрүн ис хоһоонун, дьоруойдар араас сыһыаннарын, сүрүн сюжет сайдыытын ырытан, анал бэлиэнэн быһаара үөрэнэр;

Айымньылар нө-ҥүө сиэр – майгы олуктарын үөрэтэр, онно олоҕуран буола турар бы-һыыны – майгыны уонна бэйэ дьа-йыы-н тэҥ-н көрөр.

Үлэтин түмүгүн, үлэ кэмигэр оҥо-рор, оҥорбут дьа-йыытын атын оҕо-лор киэннэрин кытта тэҥнээн көрөр.

88

«Ханидуо уонна Халерхаа»

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

24.04

Үкээгир норуотун суруй-а С.Н.Курилов олоҕун, айар үлэтин сүрүн олуктарын билиини кэҥэтэр, ааптар туһунан эбии өйдөбүлү ылар.

Айымньыны ааҕан уус-уран ньыманы туhанан айымньы геройун ойуулуурга, кэпсээhин араас көрүҥүн (сиhилии, талан, кылгатан) баhылыырга холонор

Бииргэ үөрэнэр оҕолорун кытта тэҥҥэ үөрэнэр. Атын дьон санаатын истэн сөпкө ылынар-ытыктыыр;

89

Айымньыны ырытар, чиҥэтэр, түмүктүүр сорудахтар

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

28.04

Бу бөдөҥ уус-уран айымньы хотугу норуоттар олох-н – дьаһах-н, үгэстэрин кэпсиир. Айымньы английскай тылга тиийэ тылб-н аан дойду ааҕ-ар тарҕ-а.

Уус-уран тыл ура-тытын, күүһүн туһунан тирэх өй-дөбүллэри иҥэри-нэр. Сорудаҕы тус бэйэ иэйиитинэн ылынан толорор.

Саха сирин чулуу суруйааччылара

С.Н.Курилов, Ар-бита,Таллан Бүрэ айымньыларын билэн-көрөн аат-тарыгар сүгүрүйэ улаатар.

90

Ситимнээх саҥаны сайыннарар суругунан үлэлэр

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

29.04

СНК норуота дьолун көрдүүр суолун көр-дөрөр сүрүн сыалы туруорарын туһунан билиини сааһы-лыыр, эбии өйдөбүлү ылар.

Суруйааччы айар үлэтин характерис-тикалаан айымньы көтөҕөр проблема-тын, тылын-өһүн ырытар, быһаарар.

Суруг-н уус-уран лит-а бастыҥ хол-а (үтүө-мөкү эргии-рэ) киһилии сиэргэ үөрэтии-иитии тускулара буол-р.

91

Уус-уран айымньы

05.05

Литература төрүт өйдөбуллэрин кылгас быьаарыыларын өйдүү үөрэнэр.

Уус-урн жааныр арааһын араарар

Суругунан, тылынан улэ5э сатабылын туьанар

92

Айымньы керунэ (жанра)

06.05

93

Уус-уран ньыма

08.05

94

Түһүмэхтэринэн хатылааһын

12.05

Сыл устата үөрэппит айым-н көрүҥнэри-нэн наардаан тылынан уобараһы айыы ньымаларын билэр, туттар:

Киһи уйулҕатын хамсааһыныгар дьайар дьайыылары

аахпытын, үөрэп-питин сыаналыыр.

ырытар, толкуй-р.

Үлэтин түмүгүн, үлэ кэмигэр оҥо-рор эбэтэр оҥорбут дьай-н атын оҕо-лор эпп-н кытта тэҥнээн көрөр.

95

Түһүмэхтэринэн хатылааһын

13.05

96

Түһүмэхтэринэн хатылааһын

15.05

97

Түһүмэхтэринэн хатылааһын

19.05

98

Өйтөн суруйуу

20.05

99

Сыллааҕы билиини чиҥэтэр тургутуктар

22.05

Айымньыны ааҕан ситимнээх саҥаны сайыннарарга саҥа-ны, тылы-өһү уруок-тан уруокка тупса-ран, сайын-н иһэр.

уус-уран ньымала-рын булан суруйар.

Айымньы уус-уран уратытын, суолта-тын быһаарар быра-йыактыыр үлэни то-лорор, бэйэни хонтуруолланар, тургутуктарынан бэрэбиэркэлэнэр.

Аахпыт айымн-р судургу, уустук былааны оңорор. Уус-уран айым-ньыга эбэтэр бэйэ билбитигэр олоҕу-ран өйтөн айан суруйар.

100

Сыллааҕы билиини чиҥэтэр тургутуктар

Уруок тиэмэтин сырдатар презентация.

23.05

101

Сыллааҕы билиини бэрэбиэркэлиир сорудахтар

26.05

Сыл устата үөрэппит айым-н көрүҥнэри-нэн наардаан тылынан уобараһы айыы ньымаларын билэр, туттар:

Киһи уйулҕатын хамсааһыныгар дьайар дьайыылары

аахпытын, үөрэп-питин сыаналыыр.

ырытар, толкуй-р.

Үлэтин түмүгүн, үлэ кэмигэр оҥо-рор эбэтэр оҥорбут дьай-н атын оҕо-лор эпп-н кытта тэҥнээн көрөр.

102

Саха литературатын айымньыларыгар түмүк сорудахтаах үлэлэр

27.05

№ 1,2 кинигэ айымньы-гар олоҕуран талан үлэни толорор (иһитиннэрии, ре-ферат, бырайыак-р үлэ)

Аахпыт айымньы-тын ис хоһоонун талан быһаарар тургут-ы туһанан сыаналыыр дьоҕуру баһылыыр.

Саха сирин норуо-ттарын чулуу ай-ымньыларын ааҕ-ан, атын норуот култ-н, литер -н ытыктыыр;

103

Сыллаа5ы хатылааьын

Сыл устата үөрэппит айым-н көрүҥнэри-нэн наардаан тылынан уобараһы айыы ньымаларын билэр, туттар:

Киһи уйулҕатын хамсааһыныгар дьайар дьайыылары

аахпытын, үөрэп-питин сыаналыыр.

ырытар, толкуй-р.

Үлэтин түмүгүн, үлэ кэмигэр оҥо-рор эбэтэр оҥорбут дьай-н атын оҕо-лор эпп-н кытта тэҥнээн көрөр.