Sapak ýazgy 8-nji synp

SAPAK ÝAZGY 01.12.2022ý (69)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Çalyşmalaryň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar. At çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy:

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Ýeňiş, wagt-orun, çykyş düşüm goşulmalaryny kabul eden sözleriň stilistik aýratynlyklary.

Ýeňiş düşümiň goşulmasy ýöneliş, çykyş düşümiň goşulmalary bilen sinonimleşip bilýär. Sinonimleriň bar ýerinde hem stilistika herekete gelýär. Sözleýän ýa ýazýan adam üçin dil serişdesini saýlap-seçmäge mümkinçilik açylýar. Wagt-orun düşiim. Türkmen diliniň wagt-orun düşümi zatlaryň ornuny, hereketiň bolup geçýän ýerini, wagtyny aňladýar. Onuň -da/-de, -nda/ -nde goşulmalary bar. Wagt-orun düşümdäki söz ýöneliş düşümiň, çykyş düşümiň goşulmalary we “arkaly, bilen, boýunça” sözsoňy kömekçileri bilen sinonimleşip bilýär. Çykyş düşüm. Gymyldy-hereketiň başlanýan ýeri, sebäbi, kim tarapyndan ýerine ýetirilýändigi, deňeşdirme, tutuş zadyň bölegi beýan edilende, tutuş zadyň özüni aňladýan çykyş düşümiň goşulmalary -dan/-den, -ndan/-nden bolup, ol, adatça, goşulmaly şekilde ulanylýar. Çykyş düşümdäki söz zatlaryň nämeden edilendigini, nämeden ýasalandygyny aňladan wagty, ony goşulmaly hem, goşulmasyz hem ulanyp bolýar. Çykyş düşümdäki sözüň goşulmasy eýelik, ýeňiş, wagt-orun düşümleriň goşulmasy bilen sinonimleşýär. Ýazýan ýa gepleýän adama ýagdaýa görä şolardan birini saýlap almaga mümkinçilik döreýär.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy? 3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Çalyşmalaryň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar. At çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Çalyşmalar atlaryň, sypatlaryň, sanlaryň, hallaryň deregine ulanylýan sözlerdir. Olara at, görkezme, sorag, gaýdym, san, ýokluk, nämälim çalyşmalary diýilýär. Bularyň ulanylyşyndaky sti- listik aýratynlyklar aşakdaky ýalydyr:

At çalyşmalary. Bu çalyşmalar “men, sen, ol, biz, siz, olar” ýaly sözlerden ybarat. Olardan “men, sen, biz, siz” adam atlaryna derek ulanylyp, “kim” diýen soraga jogap bolsa, “ol, olar” hemme atlary çalşyp bilýär. Şoňa görä olar “kim, name, nire” diýen soraglara jogap berýär.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: 94-nji gönükme.

SAPAK ÝAZGY 29.11.2022ý (70)

Synpy: 9-njy synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Ýalňyşlar üstünde işlemek.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy:

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Barlag düzmesini ýazmak.

Temalar:

1.Görnükli türkmen şahyrlarynyň edebiýata goşan goşandy.

2.Nusgawy edebiýatymyzyň dessançylyk däbi.

3.Magtymguly söz ummany.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Ýalňyşlar üstünde işlemek.

Adym Durdy, men 8-nji synpda okaýaryn.

Seniň adyň Durdy bolýan bolsa, sen name üçin sapakdan gijä galýarsyň? Eliňdäki kitap nähili kitap? Ol haýsy ýazyjynyň kitaby?

Meret, Gözel, Dursun dagymyz awtobus duralgasynda sataşdyk, soňra biz mekdebe tarap gaýtdyk.

Siz mekdebe haçan geldiňiz?

Biz mekdebe gaty irgeldik. Sapar, Çary, Jeren dagy gijä galyp geldiler, olar näme üçin gijä galdylarka?

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Göýberen ýalňyşlaryňyzy gaýtadan işlemeli.

SAPAK ÝAZGY 05.12.2022ý (71)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Görkezme çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy:

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Çalyşmalaryň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar. At çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Çalyşmalar atlaryň, sypatlaryň, sanlaryň, hallaryň deregine ulanylýan sözlerdir. Olara at, görkezme, sorag, gaýdym, san, ýokluk, nämälim çalyşmalary diýilýär. Bularyň ulanylyşyndaky sti- listik aýratynlyklar aşakdaky ýalydyr: At çalyşmalary. Bu çalyşmalar “men, sen, ol, biz, siz, olar” ýaly sözlerden ybarat. Olardan “men, sen, biz, siz” adam atlaryna derek ulanylyp, “kim” diýen soraga jogap bolsa, “ol, olar” hemme atlary çalşyp bilýär. Şoňa görä olar “kim, name, nire” diýen soraglara jogap berýär.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Görkezme çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Türkmen dilindäki görkezme çalyşmalary: bu, şu, üşbu; ol, şol, oşol, hol ( wariantlary: o, şo, ho). Bulardan “üsbu, oşol” nusgawy edebiýatda ulanylýar, “o, şo, ho” ýönekeý gepleşige mahsus. Göräýmäge “bu, şu” çalyşmalary sinonimdeş ýaly. Ýöne “şu” çalyşmasy “bu” çalyşmasyna garanda has ýakyn zady, wagty görkezmek üçin ulanylýar. Sözlemiň içinde öňki aýdylanlar jemlenende bolsa, jemleýji söz hökmünde gelýän “şu” çalyşmasyny “bu” bilen çalşyp hem bolmaýar. Meselem: Meniň size indiki berjek maslahatym şu. “Bu, şu” çalyşmalarynyň öňünde “ine, ynha, ynhajykgan” ýaly sözler ulanylanda, şolaryň görkezýän zatlary, wagty has-da nygtalýar, has hem anyklanýar. Meselem: Ine, bu seniň iň gowy görýän kitabyň. Ynha, bu meniň jigim. “Ol, şol, hoi” (o, şo, ho) sözleýjiden uzakda ýerleşýän zady, sözlenilýän wagtdan uzakdaky pursady görkezmek üçin ulanylýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: 95-nji gönükme.

SAPAK ÝAZGY 07.12.2022ý (72)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Gaýdym çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy:

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Görkezme çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Türkmen dilindäki görkezme çalyşmalary: bu, şu, üşbu; ol, şol, oşol, hol ( wariantlary: o, şo, ho). Bulardan “üsbu, oşol” nusgawy edebiýatda ulanylýar, “o, şo, ho” ýönekeý gepleşige mahsus. Göräýmäge “bu, şu” çalyşmalary sinonimdeş ýaly. Ýöne “şu” çalyşmasy “bu” çalyşmasyna garanda has ýakyn zady, wagty görkezmek üçin ulanylýar. Sözlemiň içinde öňki aýdylanlar jemlenende bolsa, jemleýji söz hökmünde gelýän “şu” çalyşmasyny “bu” bilen çalşyp hem bolmaýar. Meselem: Meniň size indiki berjek maslahatym şu. “Bu, şu” çalyşmalarynyň öňünde “ine, ynha, ynhajykgan” ýaly sözler ulanylanda, şolaryň görkezýän zatlary, wagty has-da nygtalýar, has hem anyklanýar. Meselem: Ine, bu seniň iň gowy görýän kitabyň. Ynha, bu meniň jigim. “Ol, şol, hoi” (o, şo, ho) sözleýjiden uzakda ýerleşýän zady, sözlenilýän wagtdan uzakdaky pursady görkezmek üçin ulanylýar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Gaýdym çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Gaýdym çalyşmasy bolup „öz“ sözi we onuň ýöňkeme goşulmalaryny kabul eden “özüm, özüň, özi, özümiz, özüňiz” görnüşleri çykyş edýärler. Bu çalysma öz görkezýän zadyny has nygtamak, ony beýleki zatlardan saýlap görkezmek üçin ulanylýar. „Öl“ çalyşmasy eýelik düşümde gelende, aýyklaýan sözünden aňlanylýan zady has hem nygtaýar.

Bu çalyşmanyň birinji, ikinji ýöňkemäniň köplügini aňladýan “özümiz, özüňiz” görnüşleri birlik sandaky „özüm, özüň“ manysynda ulanylýan halatlary-da duş gelýär. Şonda olaryň görkezýän zady has-da tapawutlandyrylýar ýa-da şol görkezil-ýän zada hormat-sylag ýokundysy çaýylýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: 95-nji gönükme.

SAPAK ÝAZGY 03.12.2022ý (73)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Edebiýat teoriýasy barada gysgaça maglumat. Edebi eserleriň žanr, gurluş, mazmun, forma taýdan dürli-dürli gömüşde bolmagy. Ýazyjy-şahyrlaryň göz öňünde tutýan baş pikiririni täsirli aňlatmaga laýyk gelýän formany saýlap almagy. Eserde mazmun bilen formanyň biri-birine laýyk gelmelidigi, edebiýatçy alymlaryň, ussat yazyjy-şahyrlaryň bu barada aýdanlary.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy:

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Barlag düzmesiniň derňewi.

Goýberen ýalňyşlaryny synp tagtasynda ýerine ýetirtmek.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr? 3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Edebiýat teoriýasy barada gysgaça maglumat. Edebi eserleriň žanr, gurluş, mazmun, forma taýdan dürli-dürli gömüşde bolmagy. Ýazyjy-şahyrlaryň göz öňünde tutýan baş pikiririni täsirli aňlatmaga laýyk gelýän formany saýlap almagy. Eserde mazmun bilen formanyň biri-birine laýyk gelmelidigi, edebiýatçy alymlaryň, ussat yazyjy-şahyrlaryň bu barada aýdanlary.

Çeper edebiýat aň-düşünjeli, sowatly adamyň ruhy durmuşynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Çeper edebiýatdan özüni uzak saklaýan, ondan bihabar adama medeniýetli adam diýip bolmaz. Çeper edebiýaty yzygiderli okaýan, onda-da lezzet alyp, manysyna düşünip okaýan adamyň ruhy dünýäsi baý, dünýägaraýşy hem giň bolýar. Şeýle adamlar sungatyň beýleki gömüşlerinden-de lezzet alyp bilýär. Olar ruh taýdan sagdyn adamlardyr.Çeper edebiýatyň kada-kanunlaryny bolsa edebiýat teoriýasy öwredýär. Edebiýat teoriýasy edebiýaty öwreniş ylmynyň bir pudagy bolup, onuň öz adalgalary, düşünjeleri, çemeleşiş usullary bar. Meselem, edebiýat teoriýasy ýazylan eserleri žanrlara, ýagny toparlara bölýär. Kyssa žanry diýip, beýan edilýän wakany, hadysany adaty sözlemler görnüşinde beýan edip ýa-da suratlandyryp, gahrymanlaryň şekillerini göz öňünde janlandyrýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Edebiýat teoriýasy barada gürrüň bermeli.

SAPAK ÝAZGY 05.12.2022ý (74)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: XIX asyr türkmen edebiýaty.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy:

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Edebiýat teoriýasy barada gysgaça maglumat.

Çeper edebiýat aň-düşünjeli, sowatly adamyň ruhy durmuşynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Çeper edebiýatdan özüni uzak saklaýan, ondan bihabar adama medeniýetli adam diýip bolmaz. Çeper edebiýaty yzygiderli okaýan, onda-da lezzet alyp, manysyna düşünip okaýan adamyň ruhy dünýäsi baý, dünýägaraýşy hem giň bolýar. Şeýle adamlar sungatyň beýleki gömüşlerinden-de lezzet alyp bilýär. Olar ruh taýdan sagdyn adamlardyr.Çeper edebiýatyň kada-kanunlaryny bolsa edebiýat teoriýasy öwredýär. Edebiýat teoriýasy edebiýaty öwreniş ylmynyň bir pudagy bolup, onuň öz adalgalary, düşünjeleri, çemeleşiş usullary bar. Meselem, edebiýat teoriýasy ýazylan eserleri žanrlara, ýagny toparlara bölýär. Kyssa žanry diýip, beýan edilýän wakany, hadysany adaty sözlemler görnüşinde beýan edip ýa-da suratlandyryp, gahrymanlaryň şekillerini göz öňünde janlandyrýar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr? 3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

XIX asyr türkmen edebiýaty.

XIX asyrda ýaşan türkmenleriň pajygaly taryhy bar. Bu taryh halkyň garaşsyzlyk, ýurt bitewiligini gorap saklamak üçin alyp baran gaýduwsyz göreşlerinden habar berýär. Türkmenleriň watansöýüjiligine, töwekgelligine, hatda, duşmanlaryň hem gözi gidipdir. Goç ýigitler il-gününi, topragyny gözüniň görejine deňäp, başyny orta atypdyrlar, kesekiniň öňünde başyny egmändir, buýsançly ýaşapdyrlar. Türkmen klassyk sygryýeti agzybirlik, birleşen döwlet gurmak ýaly wagyz-nesihatlar bilen çykyş edipdir. Bitewi, garaşsyz döwlet gurmak matlaby ilki Döwletmämmet Azadynyň «Wagzy-azat» poemasynda gozgalýar. Azadynyň ajaýyp matlabyny ogly Magtymguly ösdürip, özbaşdak döwlet gurmak üçin tire-taýpalaryň birleşmegi gerek diýen pikiri juda ynandyryjy we täsirli edip halka ýetirýär.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Edebiýat teoriýasy barada gürrüň bermeli.

SAPAK ÝAZGY 06.12.2022ý (75)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Mämmetweli Kemine. Şahyryň ömri we döredijiligi. Keminäniň adyna aýdylýan şorta sözler.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy:

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

XIX asyr türkmen edebiýaty.

XIX asyrda ýaşan türkmenleriň pajygaly taryhy bar. Bu taryh halkyň garaşsyzlyk, ýurt bitewiligini gorap saklamak üçin alyp baran gaýduwsyz göreşlerinden habar berýär. Türkmenleriň watansöýüjiligine, töwekgelligine, hatda, duşmanlaryň hem gözi gidipdir. Goç ýigitler il-gününi, topragyny gözüniň görejine deňäp, başyny orta atypdyrlar, kesekiniň öňünde başyny egmändir, buýsançly ýaşapdyrlar. Türkmen klassyk sygryýeti agzybirlik, birleşen döwlet gurmak ýaly wagyz-nesihatlar bilen çykyş edipdir. Bitewi, garaşsyz döwlet gurmak matlaby ilki Döwletmämmet Azadynyň «Wagzy-azat» poemasynda gozgalýar. Azadynyň ajaýyp matlabyny ogly Magtymguly ösdürip, özbaşdak döwlet gurmak üçin tire-taýpalaryň birleşmegi gerek diýen pikiri juda ynandyryjy we täsirli edip halka ýetirýär.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Mämmetweli Kemine. Şahyryň ömri we döredijiligi. Keminäniň adyna aýdylýan şorta sözler.

Türkmen halkynyň arasynda sarpasy belent tutulyp, ady dillerden düşmän gelýän iň meşhur klassyk şahyrlaryň biri Keminedir. Şahyryň döredijilik dünýäsinde az sanly barlylar bilen köp sanly ýoksullaryň gün-güzerany, duýgy-düşünjesi, ruhy ahwalaty jemlenipdir. Şahyryň şygyrlary äheňliligi, aýdyňlygy, milli öwüşginlere baýlygy bilen tapawutlanýar. Keminäniň satirasy özüniň adalatlylygy, okgunlylygy, paş edijiligi, öwrümlere baýlygy bilen halkyň söýgüsini gazanyp geldi. Şahyr halkyň hakydasynda we ýüreginde ýaşaýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Şorta sözleri gürrüň bermeli.

SAPAK ÝAZGY 08.12.2022ý (72)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Sorag çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy:

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Gaýdym çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Gaýdym çalyşmasy bolup „öz“ sözi we onuň ýöňkeme goşulmalaryny kabul eden “özüm, özüň, özi, özümiz, özüňiz” görnüşleri çykyş edýärler. Bu çalysma öz görkezýän zadyny has nygtamak, ony beýleki zatlardan saýlap görkezmek üçin ulanylýar. „Öl“ çalyşmasy eýelik düşümde gelende, aýyklaýan sözünden aňlanylýan zady has hem nygtaýar.

Bu çalyşmanyň birinji, ikinji ýöňkemäniň köplügini aňladýan “özümiz, özüňiz” görnüşleri birlik sandaky „özüm, özüň“ manysynda ulanylýan halatlary-da duş gelýär. Şonda olaryň görkezýän zady has-da tapawutlandyrylýar ýa-da şol görkezil-ýän zada hormat-sylag ýokundysy çaýylýar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Sorag çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Göräýmäge “bu, şu” çalyşmalary sinonimdeş ýaly. Ýöne “şu” çalyşmasy “bu” çalyşmasyna garanda has ýakyn zady, wagty görkezmek üçin ulanylýar. Sözlemiň içinde öňki aýdylanlar jemlenende bolsa, jemleýji söz hökmünde gelýän “şu” çalyşmasyny “bu” bilen çalşyp hem bolmaýar. Meselem: Meniň size indiki berjek maslahatym şu. “Bu, şu” çalyşmalarynyň öňünde “ine, ynha, ynhajykgan” ýaly sözler ulanylanda, şolaryň görkezýän zatlary, wagty has-da nygtalýar, has hem anyklanýar. Meselem: Ine, bu seniň iň gowy görýän kitabyň. Ynha, bu meniň jigim. “Ol, şol, hoi” (o, şo, ho) sözleýjiden uzakda ýerleşýän zady, sözlenilýän wagtdan uzakdaky pursady görkezmek üçin ulanylýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: 97-nji gönükme.

SAPAK ÝAZGY 14.12.2022ý (76)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: San, ýokluk, nämälim çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Gaýdym çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Gaýdym çalyşmasy bolup „öz“ sözi we onuň ýöňkeme goşulmalaryny kabul eden “özüm, özüň, özi, özümiz, özüňiz” görnüşleri çykyş edýärler. Bu çalysma öz görkezýän zadyny has nygtamak, ony beýleki zatlardan saýlap görkezmek üçin ulanylýar. „Öl“ çalyşmasy eýelik düşümde gelende, aýyklaýan sözünden aňlanylýan zady has hem nygtaýar. Bu çalyşmanyň birinji, ikinji ýöňkemäniň köplügini aňladýan “özümiz, özüňiz” görnüşleri birlik sandaky „özüm, özüň“ manysynda ulanylýan halatlary-da duş gelýär. Şonda olaryň görkezýän zady has-da tapawutlandyrylýar ýa-da şol görkezil-ýän zada hormat-sylag ýokundysy çaýylýar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

San, ýokluk, nämälim çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

San çalyşmalary. San çalyşmalaryna “hemme, bary, bar, ähli, barja, külli, jümle” sözleri, şeýle hem “niçeme, pylança, telim, käbir, birnäçe, birentek, birgiden, biraz, birneme” ýaly sözler degişlidir. Bulardan käbiri aýyrgyç hyzmatynda gelenlerinde, deň manyny aňladyp, sinonimik gatnaşyga girýärler. Meselem: Hemme (ähli, bar) adamlar, külli (bütin) tiirkmen bu ýere ýygnandy. Men saňa ençeme (telim) sapar gürriiň berdim. Birnäçe (birentek) okuwçy gelipdir we ş.m. Yokluk çalyşmasy. Bu çalyşma “hiç” sözünden we onuň gatnaşmagynda dörän “hiç kim, hiç kimse, hiç kişi, hiç kes, hiç haçan, hiç wagt, hiç haýsy, hiç hili, hiç bir, hiç ýer, hiç zat” ýaly sözleriň toplumyndan ybarat. Göräýmäge olar biri-biri bilen manydaş ýaly bolsalar-da, näbelli zady, wagty, hili, häsiýeti, ýagdaýy aňlatmakda hersiniň özboluşly hyzmaty bar. Kä halatlarda ýokluk çalyşmasyna gatnaşýan “hiç” sözüni onuň düzüminden aýyrsaň-da, mana onçakly zeper ýetmeýär. Meselem: Onuň alan zatlarynyň deregine berere hiç zady (zady) ýokdy. Syryňy hiç kişä (kişä) aýdyjy bolma. Bu ýerde gaty göresi bir zat (zat) ýok. Şeýlelikde, sinonimik hatar döreýär. Nämälim çalyşmalary. Bu hili çalyşmalara “neme, bir, pylany, palany” ýaly sözler degişlidir. Olaryň hataryny “bir hili, her hili, her kim, her bir, her wagt, bir wagt, her neneň, her näçe” sözleri bilen hem artdyrmak miimkin. Nämälim çalyşmalary topar zady, onuň her birini ýa-da belli birini, belli bir bölegini nygtap gelýär. Şu tarapdan olar käte biri-birleri bilen sinonimleşýärler. Meselem: Her (her bir) adam öz saglygy üçin özi alada etmelidir. Her neneň (her näçe ýa-da näçe) kyn bolsa-da, ondan ýilz öwürmek bolmaz.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: 96-njy gönükme.

SAPAK ÝAZGY 11.12.2015ý (77)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Baglanyşykly sözleýşi ösdürmek. (Mugallymyň hödürlän tekstinden söýgülllik, köplük, degişlilik, düşüm goşulmalaryny kabul eden sözleriň stilistik hyzmatyny hem-de köplügiň leksik, morpologik, sintaktik ýol bilen aňladylyşynyň stilistik aýratynlyklaryny derňemek)

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Owredijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin atalyk kitaplaryndan nesillere terbive bermegin we sowat owretmegin kadalaryny dusundirip ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kqmillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

San, ýokluk, nämälim çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

San çalyşmalary. San çalyşmalaryna “hemme, bary, bar, ähli, barja, külli, jümle” sözleri, şeýle hem “niçeme, pylança, telim, käbir, birnäçe, birentek, birgiden, biraz, birneme” ýaly sözler degişlidir. Bulardan käbiri aýyrgyç hyzmatynda gelenlerinde, deň manyny aňladyp, sinonimik gatnaşyga girýärler. Meselem: Hemme (ähli, bar) adamlar, külli (bütin) tiirkmen bu ýere ýygnandy. Men saňa ençeme (telim) sapar gürriiň berdim. Birnäçe (birentek) okuwçy gelipdir we ş.m. Yokluk çalyşmasy. Bu çalyşma “hiç” sözünden we onuň gatnaşmagynda dörän “hiç kim, hiç kimse, hiç kişi, hiç kes, hiç haçan, hiç wagt, hiç haýsy, hiç hili, hiç bir, hiç ýer, hiç zat” ýaly sözleriň toplumyndan ybarat. Göräýmäge olar biri-biri bilen manydaş ýaly bolsalar-da, näbelli zady, wagty, hili, häsiýeti, ýagdaýy aňlatmakda hersiniň özboluşly hyzmaty bar. Kä halatlarda ýokluk çalyşmasyna gatnaşýan “hiç” sözüni onuň düzüminden aýyrsaň-da, mana onçakly zeper ýetmeýär. Meselem: Onuň alan zatlarynyň deregine berere hiç zady (zady) ýokdy. Syryňy hiç kişä (kişä) aýdyjy bolma. Bu ýerde gaty göresi bir zat (zat) ýok. Şeýlelikde, sinonimik hatar döreýär. Nämälim çalyşmalary. Bu hili çalyşmalara “neme, bir, pylany, palany” ýaly sözler degişlidir. Olaryň hataryny “bir hili, her hili, her kim, her bir, her wagt, bir wagt, her neneň, her näçe” sözleri bilen hem artdyrmak miimkin. Nämälim çalyşmalary topar zady, onuň her birini ýa-da belli birini, belli bir bölegini nygtap gelýär. Şu tarapdan olar käte biri-birleri bilen sinonimleşýärler.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar? 2.Soz bilen sozlemin tapawudy? 3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Baglanyşykly sözleýşi ösdürmek. (Mugallymyň hödürlän tekstinden söýgülllik, köplük, degişlilik, düşüm goşulmalaryny kabul eden sözleriň stilistik hyzmatyny hem-de köplügiň leksik, morpologik, sintaktik ýol bilen aňladylyşynyň stilistik aýratynlyklaryny derňemek)

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy? 3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 14.12.2015ý (78)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Baglanyşykly sözleýşi ösdürmek. (Mugallymyň hödürlän tekstinden söýgülllik, köplük, degişlilik, düşüm goşulmalaryny kabul eden sözleriň stilistik hyzmatyny hem-de köplügiň leksik, morpologik, sintaktik ýol bilen aňladylyşynyň stilistik aýratynlyklaryny derňemek)

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Owredijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin atalyk kitaplaryndan nesillere terbive bermegin we sowat owretmegin kadalaryny dusundirip ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kqmillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

San, ýokluk, nämälim çalyşmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

San çalyşmalary. San çalyşmalaryna “hemme, bary, bar, ähli, barja, külli, jümle” sözleri, şeýle hem “niçeme, pylança, telim, käbir, birnäçe, birentek, birgiden, biraz, birneme” ýaly sözler degişlidir. Bulardan käbiri aýyrgyç hyzmatynda gelenlerinde, deň manyny aňladyp, sinonimik gatnaşyga girýärler. Meselem: Hemme (ähli, bar) adamlar, külli (bütin) tiirkmen bu ýere ýygnandy. Men saňa ençeme (telim) sapar gürriiň berdim. Birnäçe (birentek) okuwçy gelipdir we ş.m. Yokluk çalyşmasy. Bu çalyşma “hiç” sözünden we onuň gatnaşmagynda dörän “hiç kim, hiç kimse, hiç kişi, hiç kes, hiç haçan, hiç wagt, hiç haýsy, hiç hili, hiç bir, hiç ýer, hiç zat” ýaly sözleriň toplumyndan ybarat.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Baglanyşykly sözleýşi ösdürmek.

Akyl aňlanylýan we aňlanylmaýan dert­le­riň baryndan halas edýändir. Ata öz ýalňyşlyklaryna toba etmese, ol ýalňyşlyklary perzendiň gaýtalajagy ikuç­suzdyr. Bikärlik, nadanlyk we ýaltalyk hiç bir duş­manyň edip bilmejek zyýanyny eder. Goňşy – diňe kyýamatyň däl, şu ajap döw­ranyňam baha ölçegidir. Ilden utanyp, daşky eşigiňi, özüňden utanyp, içki geýimiňi tämiz saklamalydyr. Itiňi hem kesekä berenden goňşyňa bergin, seniňem öýüňi gorar. Özüňden utanmagy endik etmeseň, ildenem utanmak diýen zady bilmersiň.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy? 3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 10.12.2022ý (79)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Durmuş temasy, ,,Garyp“, ,,Garyplyk“, ,,Janyň barynda“.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Mämmetweli Kemine. Şahyryň ömri we döredijiligi. Keminäniň adyna aýdylýan şorta sözler.

Türkmen halkynyň arasynda sarpasy belent tutulyp, ady dillerden düşmän gelýän iň meşhur klassyk şahyrlaryň biri Keminedir. Şahyryň döredijilik dünýäsinde az sanly barlylar bilen köp sanly ýoksullaryň gün-güzerany, duýgy-düşünjesi, ruhy ahwalaty jemlenipdir. Şahyryň şygyrlary äheňliligi, aýdyňlygy, milli öwüşginlere baýlygy bilen tapawutlanýar. Keminäniň satirasy özüniň adalatlylygy, okgunlylygy, paş edijiligi, öwrümlere baýlygy bilen halkyň söýgüsini gazanyp geldi. Şahyr halkyň hakydasynda we ýüreginde ýaşaýar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Durmuş temasy, ,,Garyp“, ,,Garyplyk“, ,,Janyň barynda“.

Kemine halkyň gaiyplygynyň güzaby hakda janyndan syzdyryp gürrüň eden, halkyna hemaýat üçin meşhur eserleri döreden şahyr ýöne bu ýagdaý onuň özüniň hem ýer urup, ýerde galan garyp bolandygyny aňladýarmy? «Kemine garyp güzerandaýaşapdyr, onuň özi hem gürrüňini edýän ýeňiýoluklarynyň biri bolupdyr» diýlen äheňde onuň durmuş ýagdaýy häsiýetlendirilip gelindi. Dogrudan-da, şoňa esas hem bar ýaly. Çünki «Garyplyk» atly goşguda Goş basyp, dulumda ýatar garyplyk, Oýnasam, oýnumda utar garyplyk, Gykuwlap yzymdan ýeter garyplyk ýaly setirler şony tassyklaýar. Aslynda, şygyr tutuşlygyna şahyryň adyndan söhbet edýär. Şu ýerde bir ýagdaýdan habarly bolmagymyz gerek. Şygyrda, umuman, edebiýatda, şahyryň adyndan çykys edýän şygryň gahrymany hemrne halatda onuň özi hökmünde kabul edip, aýdylýan maglumatlary hem onuň teijimehaly bilen baglanyşdyrmak bolmaýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Şahyryň şygyrlaryny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 13.12.2022ý (80)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: „Içmek“, ,,Gezen ýagşydyr“, ,,Galar“, ,,Dünýäniň“ goşgulary.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Durmuş temasy, ,,Garyp“, ,,Garyplyk“, ,,Janyň barynda“.

Kemine halkyň garyplygynyň güzaby hakda janyndan syzdyryp gürrüň eden, halkyna hemaýat üçin meşhur eserleri döreden şahyr ýöne bu ýagdaý onuň özüniň hem ýer urup, ýerde galan garyp bolandygyny aňladýarmy? «Kemine garyp güzerandaýaşapdyr, onuň özi hem gürrüňini edýän ýeňiýoluklarynyň biri bolupdyr» diýlen äheňde onuň durmuş ýagdaýy häsiýetlendirilip gelindi. Dogrudan-da, şoňa esas hem bar ýaly. Çünki «Garyplyk» atly goşguda Goş basyp, dulumda ýatar garyplyk, Oýnasam, oýnumda utar garyplyk, Gykuwlap yzymdan ýeter garyplyk ýaly setirler şony tassyklaýar. Aslynda, şygyr tutuşlygyna şahyryň adyndan söhbet edýär. Şu ýerde bir ýagdaýdan habarly bolmagymyz gerek. Şygyrda, umuman, edebiýatda, şahyryň adyndan çykys edýän şygryň gahrymany hemrne halatda onuň özi hökmünde kabul edip, aýdylýan maglumatlary hem onuň teijimehaly bilen baglanyşdyrmak bolmaýar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

„Içmek“, ,,Gezen ýagşydyr“, ,,Galar“, ,,Dünýäniň“ goşgulary.

Keminäniň şahyrçylyk ussatlygyny, zehin ýitiligini bir kemsiz äşgär edýän «Içmek» atly goşgusy hojalygyň adaty bir serişdesiniň ýaňsyly suratlandyrylmasy bolman, eýsem, çuň durmuşy mazmuna eýedir. Keminäniň döredijiliginde «Gezen ýagşydyr», «Baryp-geleniň galar» ýaly ynsan ömrüniň dünýä, ýaşaýşa bolan gatnaşygyny açyp görkezýän durmuşy goşgulary uly ähmiýete eýedir. Şahyr bu goşgularynda durmuşyň nämedigine göz ýetiren parasatly akyldar bolup, adamlara maslahat beripdir.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Şahyryň şygyrlaryny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 17.12.2022ý (81)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Ynsanperwerlik, söýgi-dostluk temasy. „Gelinler“, ,,Zülpüň“, ..Bile gel“, ,,Örtär meni“ goşgulary.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

„Içmek“, ,,Gezen ýagşydyr“, ,,Galar“, ,,Dünýäniň“ goşgulary.

Keminäniň şahyrçylyk ussatlygyny, zehin ýitiligini bir kemsiz äşgär edýän «Içmek» atly goşgusy hojalygyň adaty bir serişdesiniň ýaňsyly suratlandyrylmasy bolman, eýsem, çuň durmuşy mazmuna eýedir. Keminäniň döredijiliginde «Gezen ýagşydyr», «Baryp-geleniň galar» ýaly ynsan ömrüniň dünýä, ýaşaýşa bolan gatnaşygyny açyp görkezýän durmuşy goşgulary uly ähmiýete eýedir. Şahyr bu goşgularynda durmuşyň nämedigine göz ýetiren parasatly akyldar bolup, adamlara maslahat beripdir.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Ynsanperwerlik, söýgi-dostluk temasy. „Gelinler“, ,,Zülpüň“, ..Bile gel“, ,,Örtär meni“ goşgulary.

Kemine topragyny, il-gününi jan-dilden söýüp, onuň bagtly geljegini arzuw eden ynsanperwer şahyr. Onuň ynsanperwerlik duýgusy, mähir-muhapbeti söýgi şygyrlarynda-da özüni doly äşgär edýär. 01 türkmen gelin-gyzlaryna uly hormat goýupdyr, olaryň gözelligini, el hünärlerini taryp edipdir. Şahyryň gelin-gyzlarbaradaýazan eserleri onuň çeper dil serişdelerinden ussatlyk bilen peýdalanmagy başarandygyny görkezýär. Şahyryň pikiriçe, «Bozulgan şährini abat edýän» gelin -gyzlar diňe ynsan kalbyny söýgüdir hyjuw bilen besleýän gözellik çesmesi däl, eýsem-de bolsa, hojalygyň oý-aladasy bilen ýaşaýan ak öýüň päkize eýeleri bolup durýandyklary üçin-de tarypa myna- sypdyr. Şeýle gelin-gyzlary şahyr «Gelinler» diýen goşgusynda «eýýamyň soltany» atlandyrýar-da, belent mertebelere göterýär.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Şahyryň şygyrlaryny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 15.12.2022ý (82)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Barlag diktanty.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Baglanyşykly sözleýşi ösdürmek.

Akyl aňlanylýan we aňlanylmaýan dert­le­riň baryndan halas edýändir. Ata öz ýalňyşlyklaryna toba etmese, ol ýalňyşlyklary perzendiň gaýtalajagy ikuç­suzdyr. Bikärlik, nadanlyk we ýaltalyk hiç bir duş­manyň edip bilmejek zyýanyny eder. Goňşy – diňe kyýamatyň däl, şu ajap döw­ranyňam baha ölçegidir. Ilden utanyp, daşky eşigiňi, özüňden utanyp, içki geýimiňi tämiz saklamalydyr. Itiňi hem kesekä berenden goňşyňa bergin, seniňem öýüňi gorar. Özüňden utanmagy endik etmeseň, ildenem utanmak diýen zady bilmersiň.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Barlag diktanty.

Manyly-maňyzly sözleri zehin eleginden geçirip, pähim-paýhasa ýugrulan atalar sözlerini, nakyllary döreden türkmen halky edep-ekram barada ençeme ýol-ýörelgeleri öz nesillerine miras goýup bilipdir. «Salam» sözi «selime» diýen arap sözünden gelip çykyp, «saglyk», «Bir Allanyň ady bilen size saglyk, abatlyk isleýärin» diýmekdir. Salamlylyk edepliligiň alamaty, ýagşy niýetliligiň alamaty Hudaýyň müňde bir adynyň biri hasaplanýar.

Ozalynda söz salamdan başlansa ýagşy. Ýaşkiçi ýaşula, azlyk köplüge salam berse edepdir. Göwnüpeslik üçin belentdäki (wezipeli adam, ulag üstündäki adam) pesdäki adama ýa-da hormat-sylag üçin pesdäki belentdäki adama salam berende-de biedeplik däl. Salamy göwünli-göwünsiz çala berip, çala almak ýa-da «Salam» sözüni ýaňsyly, kemsidiji äheňde ulanmak ýagşy gylyk däl. (101 söz)

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy? 3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 19.12.2022ý (83)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Ýalňyşlar üstünde işlemek.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Barlag diktanty.

Manyly-maňyzly sözleri zehin eleginden geçirip, pähim-paýhasa ýugrulan atalar sözlerini, nakyllary döreden türkmen halky edep-ekram barada ençeme ýol-ýörelgeleri öz nesillerine miras goýup bilipdir. «Salam» sözi «selime» diýen arap sözünden gelip çykyp, «saglyk», «Bir Allanyň ady bilen size saglyk, abatlyk isleýärin» diýmekdir. Salamlylyk edepliligiň alamaty, ýagşy niýetliligiň alamaty Hudaýyň müňde bir adynyň biri hasaplanýar.

Ozalynda söz salamdan başlansa ýagşy. Ýaşkiçi ýaşula, azlyk köplüge salam berse edepdir. Göwnüpeslik üçin belentdäki (wezipeli adam, ulag üstündäki adam) pesdäki adama ýa-da hormat-sylag üçin pesdäki belentdäki adama salam berende-de biedeplik däl. Salamy göwünli-göwünsiz çala berip, çala almak ýa-da «Salam» sözüni ýaňsyly, kemsidiji äheňde ulanmak ýagşy gylyk däl.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Ýalňyşlar üstünde işlemek.

Açgözlülik adamçylyk mertebesinden aý­rar, ýakynlaryňy duşmana öwrer. Adamdan ýalňyz bir ýadygärlik galýar, ol hem onuň bitiren işleridir. Zerräniň gadyryny bilmedik, müňüň ga­dy­ryny näbilsin. Ýeriňi bejermeseň, aç galarsyň, ýabyňy arçamasaň, puç galarsyň. Ýedisinde nähili bolsa, ýetmişinde-de şol­dur. Ýaz sagymsyza, güýz gawunsyza sala-da sal­ma, onuň bilen goňşam bolma. Ýamanyň sözüni eşidenden ýagşynyň taýa­gy­ny iý. Ýalany aýdyp ýaranandan çynyňy aýdyp ýalbar. Ýagşynyň mazasyny bilmedik, ýamanyň yzasyny bilmez.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 21.12.2022ý (84)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Işlikleriň hem-de işlik göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar. Işlikleriň öten zaman, häzirki zaman göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Ýalňyşlar üstünde işlemek.

Açgözlülik adamçylyk mertebesinden aý­rar, ýakynlaryňy duşmana öwrer. Adamdan ýalňyz bir ýadygärlik galýar, ol hem onuň bitiren işleridir. Zerräniň gadyryny bilmedik, müňüň ga­dy­ryny näbilsin. Ýeriňi bejermeseň, aç galarsyň, ýabyňy arçamasaň, puç galarsyň. Ýedisinde nähili bolsa, ýetmişinde-de şol­dur. Ýaz sagymsyza, güýz gawunsyza sala-da sal­ma, onuň bilen goňşam bolma. Ýamanyň sözüni eşidenden ýagşynyň taýa­gy­ny iý. Ýalany aýdyp ýaranandan çynyňy aýdyp ýalbar. Ýagşynyň mazasyny bilmedik, ýamanyň yzasyny bilmez.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Işlikleriň hem-de işlik göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar. Işlikleriň öten zaman, häzirki zaman göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Işlik goşulmalarynyň ulanylyşynyň stilistik aýratynlyklary zaman ýasaýjy goşulmalaryň, ortak işlikleri, hal işlikleri ýasaýan goşulmalaryň biri-birleri bilen sinonimleşip, sinonimik hatarla- ry emele getirýändikleri bilen berk baglydyr. 01 aýratynlyklar şu aşakdakylardan ybarat. Atlara, sypatlara, işliklere mahsus aýratynlyklara eýe bolan sözlere ortak işlikler diýilýär. Olar edil atlar ýaly san, ýöňkeme, düşüm goşulmalaryny kabul edip bilýär, edil sypatlar ýaly ady aýyklap, “nähili” diýen soraga jogap berýärler, edil işlikler ýaly hem zaman aňladýarlar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 19.12.2022ý (85)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Gurbandurdy Zeliliniň ömri, döredijiligi. Watançylyk temasy. „Watanym, seni“, „Jandan doýan ýaly boldum“ goşgulary.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Ynsanperwerlik, söýgi-dostluk temasy. „Gelinler“, ,,Zülpüň“, ..Bile gel“, ,,Örtär meni“ goşgulary.

Kemine topragyny, il-gününi jan-dilden söýüp, onuň bagtly geljegini arzuw eden ynsanperwer şahyr. Onuň ynsanperwerlik duýgusy, mähir-muhapbeti söýgi şygyrlarynda-da özüni doly äşgär edýär. 01 türkmen gelin-gyzlaryna uly hormat goýupdyr, olaryň gözelligini, el hünärlerini taryp edipdir. Şahyryň gelin-gyzlarbaradaýazan eserleri onuň çeper dil serişdelerinden ussatlyk bilen peýdalanmagy başarandygyny görkezýär. Şahyryň pikiriçe, «Bozulgan şährini abat edýän» gelin -gyzlar diňe ynsan kalbyny söýgüdir hyjuw bilen besleýän gözellik çesmesi däl, eýsem-de bolsa, hojalygyň oý-aladasy bilen ýaşaýan ak öýüň päkize eýeleri bolup durýandyklary üçin-de tarypa myna- sypdyr. Şeýle gelin-gyzlary şahyr «Gelinler» diýen goşgusynda «eýýamyň soltany» atlandyrýar-da, belent mertebelere göterýär.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Gurbandurdy Zeliliniň ömri, döredijiligi. Watançylyk temasy. „Watanym, seni“, „Jandan doýan ýaly boldum“ goşgulary.

Zelili watançylyk, ahlak-ündew, yşky-liriki goşgulary bilen XIX asyr türkmen edebiýatyny bir gez beýgelden söz ussatlarynyň biri. 01 dogan daýysy Magtymguly Pyragynyň taglym-çeperçilik göreldelerine eýerip, halkyň arzuw-isleglerini beýan edýän ajaýyp pikirleri öňe sürüpdir. Zelili il-günüň hormatyna mynasyp bolup, nesillere gymmatly edebi mirasy ýadygärlik galdyrypdyr.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Şahyryň şygyrlaryny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 20.12.2022ý (86)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: „Gürgene gideli“, „Aldady meni“ goşgulary.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Gurbandurdy Zeliliniň ömri, döredijiligi. Watançylyk temasy. „Watanym, seni“, „Jandan doýan ýaly boldum“ goşgulary.

Zelili watançylyk, ahlak-ündew, yşky-liriki goşgulary bilen XIX asyr türkmen edebiýatyny bir gez beýgelden söz ussatlarynyň biri. 01 dogan daýysy Magtymguly Pyragynyň taglym-çeperçilik göreldelerine eýerip, halkyň arzuw-isleglerini beýan edýän ajaýyp pikirleri öňe sürüpdir. Zelili il-günüň hormatyna mynasyp bolup, nesillere gymmatly edebi mirasy ýadygärlik galdyrypdyr.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

„Gürgene gideli“, „Aldady meni“ goşgulary.

Zeliliniň goşgulary tematika taýdan köp dürlüdir. Şahyr ýaşan döwründe ýüze çykan wakalaryň çeper beýanyna, il-günüň gün-güzerany, taryhy ykbaly, nesilleri mertlik ruhunda terbiýelemek, namartlary ýazgarmak, ýaşlara nesihat bermek, söýgi ýaly meselelere aýratyn ähmiýet beripdir. Şahyryň bu meseleleri şöhlelendirýän eserleri many-mazmun baýlygy, çeperçilik ussatlygy bilen tapawutlanýar. Olar türkmen klassyky şygryýetini durmuş hakykatyna has ýakynlaşdyran, pähim-paýhas bilen baýlaşdyran goşgular bolup, diňe Zeliliniň öz döredijiliginde däl, eýsem-de bolsa edebiýat taryhymyzda mynasyp omuny eýeledi.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: Şahyryň şygyrlaryny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 24.12.2022ý (87)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Seýitnazar Seýdi. Şahyryň ömri we döredijiligi. Seýdi-serkerde şahyr. Sözleýiş dilini ösdürme sapagy. Dil düzmesi:

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

„Gürgene gideli“, „Aldady meni“ goşgulary.

Zeliliniň goşgulary tematika taýdan köp dürlüdir. Şahyr ýaşan döwründe ýüze çykan wakalaryň çeper beýanyna, il-günüň gün-güzerany, taryhy ykbaly, nesilleri mertlik ruhunda terbiýelemek, namartlary ýazgarmak, ýaşlara nesihat bermek, söýgi ýaly meselelere aýratyn ähmiýet beripdir. Şahyryň bu meseleleri şöhlelendirýän eserleri many-mazmun baýlygy, çeperçilik ussatlygy bilen tapawutlanýar. Olar türkmen klassyky şygryýetini durmuş hakykatyna has ýakynlaşdyran, pähim-paýhas bilen baýlaşdyran goşgular bolup, diňe Zeliliniň öz döredijiliginde däl, eýsem-de bolsa edebiýat taryhymyzda mynasyp omuny eýeledi.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Seýitnazar Seýdi. Şahyryň ömri we döredijiligi. Seýdi-serkerde şahyr. ,,Dönmenem begler“ goşgusy. Sözleýiş dilini ösdürme sapagy. Dil düzmesi:

Seýitnazar Seýdi şygyrlarynyň watançylyk ruhy, söweşjeňlik, mertlik äheňi bilen türkmen edebiýatynyň taryhynda özboluşly sahypa açan ussatdyr. Onuň goşgulary halkynyň erkinlik we garaşsyzlyk ugrundaky göreşleriniň şahyrana ýazgysydyr. Il-güni bilen bagry badaşan Seýitnazar Seýdi daşky we Içki duşmanlara garşy göreşde halka ruh beriji goşgular ýazmak bilen çäklenmän, batyr ýigitleri töweregine jemläp, milletiniň azatlygy ugrundaky söweşlere gatnaşan watançy.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: ,,Dönmenem begler“ goşgusyny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 22.12.2022ý (88)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Işlikleriň geljek zaman goşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Işlikleriň hem-de işlik göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar. Işlikleriň öten zaman, häzirki zaman göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Işlik goşulmalarynyň ulanylyşynyň stilistik aýratynlyklary zaman ýasaýjy goşulmalaryň, ortak işlikleri, hal işlikleri ýasaýan goşulmalaryň biri-birleri bilen sinonimleşip, sinonimik hatarla- ry emele getirýändikleri bilen berk baglydyr. 01 aýratynlyklar şu aşakdakylardan ybarat. Atlara, sypatlara, işliklere mahsus aýratynlyklara eýe bolan sözlere ortak işlikler diýilýär. Olar edil atlar ýaly san, ýöňkeme, düşüm goşulmalaryny kabul edip bilýär, edil sypatlar ýaly ady aýyklap, “nähili” diýen soraga jogap berýärler, edil işlikler ýaly hem zaman aňladýarlar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Işlikleriň geljek zaman goşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Geljek zaman ortak işligi. Ortak işligiň bu görnüşi -ar/ er, -jak/ jek (barlygy), -maz/-mez, -majak/ mejek (ýoklugy) goşulmalarynyň kömegi bilen hasyl bolýar.

Geljek zaman ortak işliginiň nämälim formasy ýöňkeme goşulmalaryny kabul edip, ýöneliş düşümde ulanylanda, ol many taýdan ýöneliş düşümde gelýän işligiň nämälim formasy (infinitiw) bilen manydaş bolup çykýar. Meselem: Saňa aýdara (aýtmaga) zat kän. Bu ýerde öýkeläre (öýkelemäge) esas ýok.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 26.12.2022ý (89)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Ortak işlikleriň öten zaman göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Işlikleriň geljek zaman goşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Geljek zaman ortak işligi. Ortak işligiň bu görnüşi -ar/ er, -jak/ jek (barlygy), -maz/-mez, -majak/ mejek (ýoklugy) goşulmalarynyň kömegi bilen hasyl bolýar.

Geljek zaman ortak işliginiň nämälim formasy ýöňkeme goşulmalaryny kabul edip, ýöneliş düşümde ulanylanda, ol many taýdan ýöneliş düşümde gelýän işligiň nämälim formasy (infinitiw) bilen manydaş bolup çykýar. Meselem: Saňa aýdara (aýtmaga) zat kän. Bu ýerde öýkeläre (öýkelemäge) esas ýok.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy? 3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Ortak işlikleriň öten zaman göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Öten zaman ortak işligini ýasamak üçin birgiden goşulmalar we keni işlikler ulanylýar. Şolardan iň işjeň ulanylýany -an/-en goşulmasydyr: ýazan oglan, gelen adam. Nakyllarda we atalar sözünde ulanylan bu forma anyk bir zamany aňlatman, öten zamana hem, häzirki zamana hem degişli gymyldy-hereketi aňladýar: Küş diýilmedik ýerde küşşerme. Çagyrylan ýere irinme, çagyrylmadyk ýerde görünme. Öten zaman ortak işliginiň ýoklugy -man/ män ýa-da -madyk/ medik goşulmalary arkaly ýasalýar. Şonuň bilen baglanyşykly hem sinonimik hatar emele gelýär. Meselem: Onuň toýa gelmäni ni (gelmändigini) eşitdim. Bu kitaby okamanyňy (okamandygyňy) bilýärin. Ýöňkeme goşulmasyny kabul eden öten zaman ortak işligine çykyş düşümiň goşulmasy goşulyp, yzyndan hem “soň” sözsoňy kömekçisi gelende, onuň sebäp aňladýan doly we gysga görnüşi emele gelýär hem sinonimik hatary döredýär.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 28.12.2022ý (90)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Annotasiýa ýazmak.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Ortak işlikleriň öten zaman göşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Öten zaman ortak işligini ýasamak üçin birgiden goşulmalar we keni işlikler ulanylýar. Şolardan iň işjeň ulanylýany -an/-en goşulmasydyr: ýazan oglan, gelen adam. Nakyllarda we atalar sözünde ulanylan bu forma anyk bir zamany aňlatman, öten zamana hem, häzirki zamana hem degişli gymyldy-hereketi aňladýar: Küş diýilmedik ýerde küşşerme. Çagyrylan ýere irinme, çagyrylmadyk ýerde görünme. Öten zaman ortak işliginiň ýoklugy -man/ män ýa-da -madyk/ medik goşulmalary arkaly ýasalýar. Şonuň bilen baglanyşykly hem sinonimik hatar emele gelýär. Meselem: Onuň toýa gelmäni ni (gelmändigini) eşitdim. Bu kitaby okamanyňy (okamandygyňy) bilýärin.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy? 3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Annotasiýa ýazmak.

Berdi Kerbabaýewiň saýlanan eserleriniň altynjy tomuna „Gaýgysyz Atabaý“ romany girýär. Romanda türkmen halkynyň azatlyk ugrundaky göreşinde öçmez yz galdyran, Orta Aziýadaky rewolýusion hereketiň görnükli işgärleri, Türkmenistan Sowet respublikasynyň döremegine we gülläp ösmegine mynasyp goşant goşan Gaýgysyz Atabaýew, Nedirbaý Aýtakow, Ç.Wellekow ýaly gahrymanlaryň görkezen edermenlikleri barada gyzykly gürrüňler berilýär.

Kitapda türkmen diliniň döreýiş we ösüş taryhy yzarlanylýar. Sözlük düzüminde, aýry-aýry sözleriň ses gurluşynda, manysynda, şeýle hem söz toparlarynda köplük, degişlilik, düzüm, zaman, ýöňkeme ýaly grammatik kategorýalaryň aňladylyşynda ýüze çykan özgerişler öwrenilip, ösüşiň ugry we ondaky esasy meýiller anyklanylýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 26.12.2022ý (91)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Seýdiniň edebiýat taryhyndaky orny.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Seýitnazar Seýdi. Şahyryň ömri we döredijiligi. Seýdi-serkerde şahyr. ,,Dönmenem begler“ goşgusy. Sözleýiş dilini ösdürme sapagy. Dil düzmesi:

Seýitnazar Seýdi şygyrlarynyň watançylyk ruhy, söweşjeňlik, mertlik äheňi bilen türkmen edebiýatynyň taryhynda özboluşly sahypa açan ussatdyr. Onuň goşgulary halkynyň erkinlik we garaşsyzlyk ugrundaky göreşleriniň şahyrana ýazgysydyr. Il-güni bilen bagry badaşan Seýitnazar Seýdi daşky we Içki duşmanlara garşy göreşde halka ruh beriji goşgular ýazmak bilen çäklenmän, batyr ýigitleri töweregine jemläp, milletiniň azatlygy ugrundaky söweşlere gatnaşan watançy.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Seýdiniň edebiýat taryhyndaky orny.

Seýitnazar Seýdiniň döredijiligi, hususan-da, watançylyk, harby-gahrymançylyk hakdaky goşgulary onuň öz şahsy durmuşyndan habar berýär. Şahyr ol şygyrlarynyň köpüsini at üstünde ýa-ha söweşiň öňüsyrasy ýigitleri ruhlandyrmak üçin, ýa-da söweşiň yzysüre ýeňiş bilen gutlamak üçin döredipdir. Şoňa görä-de, ol goşgular anyk wakalaryň şahyrana taryhy bolup durýar. Rahatlykda nepes durlap ýazylan şygyrlar hem ýazylan zamanasynyň hadysalaryny anyk suratlandyrypdyr. Mahlasy, Seýitnazar Seýdiniň watançylyk äheňli eserleriniň arasynda bolan hadysalary daş gulakdan eşidip döreden ýekeje goşgusy-da ýokdur. Şygyrda beýan edilýän wakalaryft hemmesine ol janly şaýat bolup gatnaşypdyr.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: ,,Dönmenem begler“ goşgusyny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 27.12.2022ý (91)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: „Soltan Hatyja“, „Ablaksaýat“ goşgulary.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Seýdiniň edebiýat taryhyndaky orny.

Seýitnazar Seýdiniň döredijiligi, hususan-da, watançylyk, harby-gahrymançylyk hakdaky goşgulary onuň öz şahsy durmuşyndan habar berýär. Şahyr ol şygyrlarynyň köpüsini at üstünde ýa-ha söweşiň öňüsyrasy ýigitleri ruhlandyrmak üçin, ýa-da söweşiň yzysüre ýeňiş bilen gutlamak üçin döredipdir. Şoňa görä-de, ol goşgular anyk wakalaryň şahyrana taryhy bolup durýar. Rahatlykda nepes durlap ýazylan şygyrlar hem ýazylan zamanasynyň hadysalaryny anyk suratlandyrypdyr. Mahlasy, Seýitnazar Seýdiniň watançylyk äheňli eserleriniň arasynda bolan hadysalary daş gulakdan eşidip döreden ýekeje goşgusy-da ýokdur. Şygyrda beýan edilýän wakalaryft hemmesine ol janly şaýat bolup gatnaşypdyr.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

„Soltan Hatyja“, „Ablaksaýat“ goşgulary.

Seýitnazar-Seýdi öz döredijiliginde klassyky poeziýasynda iki görnüşinden – ýazuwly klassyky we halky klassyky görnüşlerinden-de başarnykly peýdalanypdyr. Ỳazuwly klassyky formada döredilen eserlere şahyryň “Gerekdir”, “Eý ýary-Horezmi”, “Zülalymdan”, “Begnazarymdan”, “Gül”, “Nesip”, “Istemek olmaz” ýaly şygyrlary degişlidir. Halky klassyky görnüşdäki goşgularyň köpüsi goşgu formasynda (abab, wwwb) bolup, köplenç, harby-gahrymançylyk temalary gozgaýar. Bu ýagdaý tötänden däldir. Türkmen lirikasynyň asyl formasy bolan goşug (bu biziň “goşgy” diýip ulanýan sözümiz) setirleriň akgynlygy, içki sezuranyň 6-5 görnüşiniň berk saklanýanlygy, diliň halkylygy, aýdyň obrazlygy we milli heňlere gabat gelinýänligi bilen tapawutlanýar. Bu halk üçin diýseň düşnükli we öwrenişilen formadyr. Şahyr bu ýagdaýlary nazara alyp, “Görülsin indi”, “Baraýlyň”, “Ärsasynyň ýigitleri”, “Goçaklar”, “Sen çölüň”, “Lebap hoş indi”, “Üsti bedewiň” ýaly şygyrlary goşug formasynda döredipdir.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: „Soltan Hatyja“, „Ablaksaýat“ goşgulary ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 29.12.2022ý (90)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Annotasiýanyň derňewi.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Akylly dil öwrener“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Annotasiýa ýazmak.

Öten zaman ortak işligini ýasamak üçin birgiden goşulmalar we keni işlikler ulanylýar. Şolardan iň işjeň ulanylýany -an/-en goşulmasydyr: ýazan oglan, gelen adam. Nakyllarda we atalar sözünde ulanylan bu forma anyk bir zamany aňlatman, öten zamana hem, häzirki zamana hem degişli gymyldy-hereketi aňladýar: Küş diýilmedik ýerde küşşerme. Çagyrylan ýere irinme, çagyrylmadyk ýerde görünme. Öten zaman ortak işliginiň ýoklugy -man/ män ýa-da -madyk/ medik goşulmalary arkaly ýasalýar. Şonuň bilen baglanyşykly hem sinonimik hatar emele gelýär. Meselem: Onuň toýa gelmäni ni (gelmändigini) eşitdim. Bu kitaby okamanyňy (okamandygyňy) bilýärin.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Annotasiýanyň derňewi.

Berdi Kerbabaýewiň saýlanan eserleriniň altynjy tomuna „Gaýgysyz Atabaý“ romany girýär. Romanda türkmen halkynyň azatlyk ugrundaky göreşinde öçmez yz galdyran, Orta Aziýadaky rewolýusion hereketiň görnükli işgärleri, Türkmenistan Sowet respublikasynyň döremegine we gülläp ösmegine mynasyp goşant goşan Gaýgysyz Atabaýew, Nedirbaý Aýtakow, Ç.Wellekow ýaly gahrymanlaryň görkezen edermenlikleri barada gyzykly gürrüňler berilýär.

Kitapda türkmen diliniň döreýiş we ösüş taryhy yzarlanylýar. Sözlük düzüminde, aýry-aýry sözleriň ses gurluşynda, manysynda, şeýle hem söz toparlarynda köplük, degişlilik, düzüm, zaman, ýöňkeme ýaly grammatik kategorýalaryň aňladylyşynda ýüze çykan özgerişler öwrenilip, ösüşiň ugry we ondaky esasy meýiller anyklanylýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Sintaktik derňew.

SAPAK ÝAZGY 29.12.2022ý (92)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça gürrüň sapagy.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Öwredijilik maksady: Hormatly Prezidentimiziň atalyk kitaplaryndan nesillere terbiýe bermegiň we sowat öwretmegiň kadalaryny düşündirip ata-babalarymyzyň asyrlaryň dowamynda kämillesdiren nesil terbiýesini kämillesdirip, medeniýetli, düşünjeli ýaşlary terbiýelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Seýdiniň edebiýat taryhyndaky orny.

Seýitnazar Seýdiniň döredijiligi, hususan-da, watançylyk, harby-gahrymançylyk hakdaky goşgulary onuň öz şahsy durmuşyndan habar berýär. Şahyr ol şygyrlarynyň köpüsini at üstünde ýa-ha söweşiň öňüsyrasy ýigitleri ruhlandyrmak üçin, ýa-da söweşiň yzysüre ýeňiş bilen gutlamak üçin döredipdir. Şoňa görä-de, ol goşgular anyk wakalaryň şahyrana taryhy bolup durýar. Rahatlykda nepes durlap ýazylan şygyrlar hem ýazylan zamanasynyň hadysalaryny anyk suratlandyrypdyr. Mahlasy, Seýitnazar Seýdiniň watançylyk äheňli eserleriniň arasynda bolan hadysalary daş gulakdan eşidip döreden ýekeje goşgusy-da ýokdur. Şygyrda beýan edilýän wakalaryft hemmesine ol janly şaýat bolup gatnaşypdyr.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça gürrüň sapagy.

Magtymgulynyň „Näler görner“, „Habar ber! Şeýledir“, Kätibiniň „Seniň üstüňde“, Misgingylyjyň „Daglar“, Durdy Gylyjyň „Bökdemäň meni“, P. Nurberdiýewiň „Ädigimiň ýoly“, A. Atajanowyň „Näbelli gahrymana“, Ç. Aşyrowyň „Ermeni gyzy“ goşgulary we başgalar bar. Okuwçylaryň bilim derejelerini, isleglerini nazara alyp, okuw maksat­namasynda hödürlenýän eserleriň daşyndan hem käbir çeper eseri, ondan bölegi, çeper edebiýata degişli maglumatlary, ýazyja, esere berlen bahalary ýat tutduryp bolar. Magtymgulynyň ömri we döredijiligi öwrenilende, akademik A. N. Samoýlowiçiň „Magtymguly şahyr ähli türkmeniň halypasydyr“ diyen sözlerini, akademik Ý. E. Bertelsiň „Magtymguly türkmeniň poeziýasynyň gymmat baha daşlarynyň biri bolup, ol biziň zamanamyzda täze ýüzügiň gaşynda gözüňi gamaşdyryjy şöhlesi bi­len lowurdaýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: ,,Soltan, Hatyja“ goşgusyny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 30.12.2022ý (93)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça gürrüň sapagy.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Öwredijilik maksady: Hormatly Prezidentimiziň atalyk kitaplaryndan nesillere terbiýe bermegiň we sowat öwretmegiň kadalaryny düşündirip ata-babalarymyzyň asyrlaryň dowamynda kämillesdiren nesil terbiýesini kämillesdirip, medeniýetli, düşünjeli ýaşlary terbiýelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Seýdiniň edebiýat taryhyndaky orny.

Seýitnazar Seýdiniň döredijiligi, hususan-da, watançylyk, harby-gahrymançylyk hakdaky goşgulary onuň öz şahsy durmuşyndan ha- bar berýär. Şahyr ol şygyrlarynyň köpüsini at üstünde ýa-ha söweşiň öňüsyrasy ýigitleri ruhlandyrmak üçin, ýa-da söweşiň yzysüre ýeňiş bilen gutlamak üçin döredipdir. Şoňa görä-de, ol goşgular anyk wakalaryň şahyrana taryhy bolup durýar. Rahatlykda nepes durlap ýazylan şygyrlar hem ýazylan zamanasynyň hadysalaryny anyk suratlandyrypdyr. Mahlasy, Seýitnazar Seýdiniň watançylyk äheňli eserleriniň arasynda bolan hadysalary daş gulakdan eşidip döreden ýekeje goşgusy-da ýokdur. Şygyrda beýan edilýän wakalaryft hem- mesine ol janly şaýat bolup gatnaşypdyr.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça gürrüň sapagy.

Magtymgulynyň „Näler görner“, „Habar ber! Şeýledir“, Kätibiniň „Seniň üstüňde“, Misgingylyjyň „Daglar“, Durdy Gylyjyň „Bökdemäň meni“, P. Nurberdiýewiň „Ädigimiň ýoly“, A. Atajanowyň „Näbelli gahrymana“, Ç. Aşyrowyň „Ermeni gyzy“ goşgulary we başgalar bar. Okuwçylaryň bilim derejelerini, isleglerini nazara alyp, okuw maksat­namasynda hödürlenýän eserleriň daşyndan hem käbir çeper eseri, ondan bölegi, çeper edebiýata degişli maglumatlary, ýazyja, esere berlen bahalary ýat tutduryp bolar. Magtymgulynyň ömri we döredijiligi öwrenilende, akademik A. N. Samoýlowiçiň „Magtymguly şahyr ähli türkmeniň halypasydyr“ diyen sözlerini, akademik Ý. E. Bertelsiň „Magtymguly türkmeniň poeziýasynyň gymmat baha daşlarynyň biri bolup, ol biziň zamanamyzda täze ýüzügiň gaşynda gözüňi gamaşdyryjy şöhlesi bi­len lowurdaýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: ,,Soltan, Hatyja“ goşgusyny ýat tutmaly.

SAPAK ÝAZGY 16.01.2023ý (94)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy:Watançylyk harby gahrymançylyk temasy.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Öwredijilik maksady: Hormatly Prezidentimiziň atalyk kitaplaryndan Paýhas çeşmesinden„Bilimli ozar bilimsiz tozar‟ nesillere terbiýe bermegiň we sowat öwretmegiň kadalaryny düşündirip ata-babalarymyzyň asyrlaryň dowamynda kämillesdiren nesil terbiýesini kämillesdirip, medeniýetli, düşünjeli ýaşlary terbiýelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Seýdiniň edebiýat taryhyndaky orny.

Seýitnazar Seýdiniň döredijiligi, hususan-da, watançylyk, harby-gahrymançylyk hakdaky goşgulary onuň öz şahsy durmuşyndan habar berýär. Şahyr ol şygyrlarynyň köpüsini at üstünde ýa-ha söweşiň öňüsyrasy ýigitleri ruhlandyrmak üçin, ýa-da söweşiň yzysüre ýeňiş bilen gutlamak üçin döredipdir. Şoňa görä-de, ol goşgular anyk wakalaryň şahyrana taryhy bolup durýar. Rahatlykda nepes durlap ýazylan şygyrlar hem ýazylan zamanasynyň hadysalaryny anyk suratlandyrypdyr. Mahlasy, Seýitnazar Seýdiniň watançylyk äheňli eserleriniň arasynda bolan hadysalary daş gulakdan eşidip döreden ýekeje goşgusy-da ýokdur. Şygyrda beýan edilýän wakalaryft hemmesine ol janly şaýat bolup gatnaşypdyr.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr?

3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

.

Magtymgulynyň „Näler görner“, „Habar ber! Şeýledir“, Kätibiniň „Seniň üstüňde“, Misgingylyjyň „Daglar“, Durdy Gylyjyň „Bökdemäň meni“, P. Nurberdiýewiň „Ädigimiň ýoly“, A. Atajanowyň „Näbelli gahrymana“, Ç. Aşyrowyň „Ermeni gyzy“ goşgulary we başgalar bar. Okuwçylaryň bilim derejelerini, isleglerini nazara alyp, okuw maksat­namasynda hödürlenýän eserleriň daşyndan hem käbir çeper eseri, ondan bölegi, çeper edebiýata degişli maglumatlary, ýazyja, esere berlen bahalary ýat tutduryp bolar. Magtymgulynyň ömri we döredijiligi öwrenilende, akademik A. N. Samoýlowiçiň „Magtymguly şahyr ähli türkmeniň halypasydyr“ diyen sözlerini, akademik Ý. E. Bertelsiň „Magtymguly türkmeniň poeziýasynyň gymmat baha daşlarynyň biri bolup, ol biziň zamanamyzda täze ýüzügiň gaşynda gözüňi gamaşdyryjy şöhlesi bi­len lowurdaýar.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat?

3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: ,,Soltan, Hatyja“ goşgusyny ýat tutmaly

SAPAK ÝAZGY 16.01.2023ý (95)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Hal işlik goşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Owredijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin atalyk kitaplaryndan Paýhas çeşmesinden„Alym bolmak aňsat adam bolmak kyn“nesillere terbive bermegin we sowat owretmegin kadalaryny dusundirip ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kqmillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Annotasiýa ýazmak.

Berdi Kerbabaýewiň saýlanan eserleriniň altynjy tomuna „Gaýgysyz Atabaý“ romany girýär. Romanda türkmen halkynyň azatlyk ugrundaky göreşinde öçmez yz galdyran, Orta Aziýadaky rewolýusion hereketiň görnükli işgärleri, Türkmenistan Sowet respublikasynyň döremegine we gülläp ösmegine mynasyp goşant goşan Gaýgysyz Atabaýew, Nedirbaý Aýtakow, Ç.Wellekow ýaly gahrymanlaryň görkezen edermenlikleri barada gyzykly gürrüňler berilýär.

Kitapda türkmen diliniň döreýiş we ösüş taryhy yzarlanylýar. Sözlük düzüminde, aýry-aýry sözleriň ses gurluşynda, manysynda, şeýle hem söz toparlarynda köplük, degişlilik, düzüm, zaman, ýöňkeme ýaly grammatik kategorýalaryň aňladylyşynda ýüze çykan özgerişler öwrenilip, ösüşiň ugry we ondaky esasy meýiller anyklanylýar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar? 2.Soz bilen sozlemin tapawudy? 3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Hal işlik goşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Türkmen dilinde hal işligi –yp, -ip, -up, -üp, -p; -agada, -ägede, -agadan, -ägeden, -a, -e, -ý ýaly goşulmalar arkaly ýasalýar: alyp, alagada, güle-güle, aglaý-aglaý. Elbetde, bu goşul- malar many we emosional ýokundysy bilen biri-birinden tapawutlanýarlar. Düýp işligiň soňuna –yp, -ip, -up, -üp goşulmalary goşulyp ýasalan käbir hal işliklerinde şol goşulmalaryň düzümindäki y, i, u, ü çekimli sesleriniň uzyn aýdylýan halatlary bolýar: alyp-aly:p, gelip-geli:p, durup-dury:p, görüp-göri:p. Bu hal işlikleriniň çekimlisi uzyn aýdylanda, olar –agada, -ägede goşulmalary arkaly ýasalýan hal işlikleri bilen manydaş bolýar. Meselem: aly:p gaýtdy - alagada gaýtdy, eşidi:p ýola rowana boldy - eşidägede ýola rowana boldy. Hal işliginiň ýoklugyny aňlatmak üçin –man, -män goşulmasy ulanylýar. Türkmen dilinde şol goşulmanyň –mazdan, mezden diýen sinonimi-de bar: ýazman - ýazmazdan, gitmän - gitmezden, durman - durmazdan, görmän - görmezden.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar? 2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy? 3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

SAPAK ÝAZGY 19.01.2023ý (96)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Sintaktik serişdeleriň (Şahyrana eserlerde sözleriň tertibiniň üýtgeýşiniň (inwersiýanyň))stilistik hyzmaty.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Owredijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin Paýhas çeşmesinden„Köp okan köp biler“ nesillere terbive bermegin we sowat owretmegin kadalaryny dusundirip ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kqmillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Hal işlik goşulmalarynyň ulanylyşyndaky stilistik aýratynlyklar.

Türkmen dilinde hal işligi –yp, -ip, -up, -üp, -p; -agada, -ägede, -agadan, -ägeden, -a, -e, -ý ýaly goşulmalar arkaly ýasalýar: alyp, alagada, güle-güle, aglaý-aglaý. Elbetde, bu goşul- malar many we emosional ýokundysy bilen biri-birinden tapawutlanýarlar. Düýp işligiň soňuna –yp, -ip, -up, -üp goşulmalary goşulyp ýasalan käbir hal işliklerinde şol goşulmalaryň düzümindäki y, i, u, ü çekimli sesleriniň uzyn aýdylýan halatlary bolýar: alyp-aly:p, gelip-geli:p, durup-dury:p, görüp-göri:p. Bu hal işlikleriniň çekimlisi uzyn aýdylanda, olar –agada, -ägede goşulmalary arkaly ýasalýan hal işlikleri bilen manydaş bolýar. Meselem: aly:p gaýtdy - alagada gaýtdy, eşidi:p ýola rowana boldy - eşidägede ýola rowana boldy. Hal işliginiň ýoklugyny aňlatmak üçin –man, -män goşulmasy ulanylýar. Türkmen dilinde şol goşulmanyň –mazdan, mezden diýen sinonimi-de bar: ýazman - ýazmazdan, gitmän - gitmezden, durman - durmazdan, görmän - görmezden.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Sintaktik serişdeleriň (Şahyrana eserlerde sözleriň tertibiniň üýtgeýşiniň (inwersiýanyň))stilistik hyzmaty.

Türkmen dilinde sözlemiň eýesi birinji orunda, iň bolmanda habardan öň gelýär, habar bolsa iň soňky orny eýeleýär. Eger eýäni aýyklaýan sözler hem bar bolsa, olar eýäniň öňünde, habary aýyklaýanlar bolsa habaryň öňünde ulanylýar.

Umuman, aýyrgyçlar sözlemde öz aýyklaýan sözlerinden, olaryň nirede gelýändigine garamazdan öň gelýär. Doldurgyçlar hem, adatça, öz aýyklaýan sözlerinden (işliklerden) öň gelýär.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: 301-nji gönükme.

SAPAK ÝAZGY 18.01.2022ý (97)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Türkmen dili

I.Sapagyn temasy: Baglanyşykly sözleýşi ösdürmek.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Turkmen dili dersinin usti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyn vaslara sargyt edisi valy, biz milli buvsanjymyz bolan döwlet dilimizi manysy bilen öwrenmelidigini okuwcylara dusundirmek;

Terbivecilik maksady: Ýaslary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aýkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Owredijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin atalyk kitaplaryndan nesillere terbive bermegin we sowat owretmegin kadalaryny dusundirip ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kqmillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyn dersara baglanysygy: Türkmen dili dersi bilen bagly.

V.Sapagyn gerekli esbaplary: Soragnamalar, gorkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramacylyk dowri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlasyp, nobatcynyn komegi bilen gatnasygy barlap sapaga baslamak.

(a)Turkmen dili we edbivaty minutlaryny gecirmek. Prezidentimizi[ dil hakynda avdanlaryny, pahimlerini vatdan avtdyrmak;

(b)Syvasy tazelikler. Teleýaýlymlarda bolup gecen Watanymyza degisli tazeliklerdir, habarlar bilen tanysdyrmak.

Öý işini soramak

Sintaktik serişdeleriň (Şahyrana eserlerde sözleriň tertibiniň üýtgeýşiniň (inwersiýanyň))stilistik hyzmaty.

Türkmen dilinde sözlemiň eýesi birinji orunda, iň bolmanda habardan öň gelýär, habar bolsa iň soňky orny eýeleýär. Eger eýäni aýyklaýan sözler hem bar bolsa, olar eýäniň öňünde, habary aýyklaýanlar bolsa habaryň öňünde ulanylýar. Umuman, aýyrgyçlar sözlemde öz aýyklaýan sözlerinden, olaryň nirede gelýändigine garamazdan öň gelýär. Doldurgyçlar hem, adatça, öz aýyklaýan sözlerinden (işliklerden) öň gelýär.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe sany dusum bar?

2.Soz bilen sozlemin tapawudy?

3.Adama dil nana gerek?

Täze temany beýan etmek.

Baglanyşykly sözleýşi ösdürmek.

Açgözlülik adamçylyk mertebesinden aý­rar, ýakynlaryňy duşmana öwrer. Adama atadan gylyk-häsiýet, eneden bolsa zehin geçýändir. Adamdan ýalňyz bir ýadygärlik galýar, ol hem onuň bitiren işleridir. Baýlygy göterinip bilmedik ýol urduryp, azgyn bolar, garyplygy ýeňen adam bolsa my­radyna ýeter, adam bolar. Biedeplik ynsap gülüni guradar, akyl da­ragtyny çüýreder. Edepli perzent il içinde halal ýaşa­ma­gyň tärini atasyndan öwrenen perzentdir. Hassa soramaga barýan wagtyň ömrüň umumy hasabyna urulmaýar. Ilden ýagşy sözüňi, güler ýüzüňi, açyk göwnüňi gysgan­ma! Iň oňat mugallym öwredýärkä öwrenip bilýän mugallym­dyr. Ömri iň soňunda puşman, ökünç, ahmyr, arman bilen tamamlamaz ýaly ýaşa!

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen dilinde naçe çekimli bar?

2.Ozbasdak many anladýan soz toparlary bilen anlatmaýan soz toparynyn tapawudy?

3.Sozlemin baş agzalaryny aýdyp ber?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak, gündelilklere goýmak.

Öýe iş: Çeper eserlerden 5 sany sözlemi sintaktik derňew etmeli.

SAPAK ÝAZGY 17.01.2023ý (98)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Yşk-söýgi temasy. „Gördüm owadan“, ,,Näzli han, saňa“ goşgulary, çeper meňzetmeler. Şahyryň edebiýat meýdanynda tutýan orny.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Öwredijilik maksady: Hormatly Prezidentimiziň Paýhas çeşmesinden „Alym öldi ylym öldi‟ nesillere terbiýe bermegiň we sowat öwretmegiň kadalaryny düşündirip ata-babalarymyzyň asyrlaryň dowamynda kämillesdiren nesil terbiýesini kämillesdirip, medeniýetli, düşünjeli ýaşlary terbiýelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça gürrüň sapagy.

Magtymgulynyň „Näler görner“, „Habar ber! Şeýledir“, Kätibiniň „Seniň üstüňde“, Misgingylyjyň „Daglar“, Durdy Gylyjyň „Bökdemäň meni“, P. Nurberdiýewiň „Ädigimiň ýoly“, A. Atajanowyň „Näbelli gahrymana“, Ç. Aşyrowyň „Ermeni gyzy“ goşgulary we başgalar bar. Okuwçylaryň bilim derejelerini, isleglerini nazara alyp, okuw maksat­namasynda hödürlenýän eserleriň daşyndan hem käbir çeper eseri, ondan bölegi, çeper edebiýata degişli maglumatlary, ýazyja, esere berlen bahalary ýat tutduryp bolar. Magtymgulynyň ömri we döredijiligi öwrenilende, akademik A. N. Samoýlowiçiň „Magtymguly şahyr ähli türkmeniň halypasydyr“ diyen sözlerini, akademik Ý. E. Bertelsiň „Magtymguly türkmeniň poeziýasynyň gymmat baha daşlarynyň biri bolup, ol biziň zamanamyzda täze ýüzügiň gaşynda gözüňi gamaşdyryjy şöhlesi bi­len lowurdaýar.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr? 3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Yşk-söýgi temasy. „Gördüm owadan“, ,,Näzli han, saňa“ goşgulary, çeper meňzetmeler. Şahyryň edebiýat meýdanynda tutýan orny.

Seýitnazar Seýdiniň hem öz eli bilen ýazan golýazma kitaplaiy biziň günlerimize gelip ýetmändir. Onuň goşgularyny il arasyndan gözlemek we toplamak işi geçen asyryň başlarynda ýola goýuldy. Soňraky ýyllarda şahyryň goşgular ýygyndylary çap edilip, halk köpçüligine ýetirildi. Olar alymlarymyz tarapyndan ylmy derňew edildi. Bu işler häzir hem dowam etdirilýär. Seýitnazar Seýdiniň ilkinji «Goşgular ýygyndysy» gömükli edebiýatçy Abdylhekim Gulmuhammedow tarapyndan taýýarlanyp, çapdan çykaryldy. Şondan bäri şahyryň goşgularynyň üsti ýetirilip, tertipleşdirilip, 1940, 1942, 1948, 1956, 1976, 1977, 1991-nji ýyllarda täzeden neşir edildi.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat? 3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş: „Gördüm owadan“, ,,Näzli han, saňa“ goşgularyny labyzly okamaly.

SAPAK ÝAZGY 21.01.2023ý (99)

Synpy: 8-nji synp

Dersi: Edebiýat

I.Sapagyn temasy: Mollanepes. Goşgular. Şahyryň ömri we döredijiligi. Mollanepes-yşk mülküniň şasy.

II.Sapagyn maksady: Bilim berijilik maksady: Türkmen edebiýaty dersiniň üsti bilen Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlara sargyt edisi ýaly, biz milli buýsanjymyz bolan türkmen edbiýatymyzy manysy bilen öwrenmelidigini okuwçylara düşündirmek;

Terbiýeçilik maksady: Ýaşlary ilhalar, Watana wepaly, döwür bilen aşkdaş gadam urmaga ruhlandyryp terbiýelemek;

Ösdürijilik maksady: Hormatly Prezidentimizin „Paýhaş çeşmesi“ kitabyndan „Adam bilenini okar, towuk görenini çokar“ diýen pähiminden nesillere ata-babalarymyzyn asyrlaryn dowamynda kämillesdiren nesil terbivesini kamillesdirip, medenivetli, dusunjeli vaslary terbivelemek.

III. Sapagyn gornusi: Adaty sapak.

IV.Sapagyň dersara baglanyşygy: edebiýat, taryh dersi

V.Sapagyň gerekli esbaplary: Soragnamalar, görkezme esbaplar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

Guramaçylyk döwri: Synpa girip okuwcylar bilen salamlaşyp, nobatçynyn kömegi bilen gatnaşygy barlap sapaga başlamak.

(a)Turkmen dili we edbiýaty minutlaryny geçirmek. Prezidentimiziň dil hakynda aýdanlaryny, pähimlerini ýatdan aýtdyrmak;

(b)Syýasy täzelikler. Teleýaýlymlarda bolup geçen Watanymyza degişli täzeliklerdir, habarlar bilen tanyşdyrmak.

Öý işini soramak

Yşk-söýgi temasy. „Gördüm owadan“, ,,Näzli han, saňa“ goşgulary, çeper meňzetmeler. Şahyryň edebiýat meýdanynda tutýan orny.

Seýitnazar Seýdiniň hem öz eli bilen ýazan golýazma kitaplaiy biziň günlerimize gelip ýetmändir. Onuň goşgularyny il arasyndan gözlemek we toplamak işi geçen asyryň başlarynda ýola goýuldy. Soňraky ýyllarda şahyryň goşgular ýygyndylary çap edilip, halk köpçüligine ýetirildi. Olar alymlarymyz tarapyndan ylmy derňew edildi. Bu işler häzir hem dowam etdirilýär. Seýitnazar Seýdiniň ilkinji «Goşgular ýygyndysy» gömükli edebiýatçy Abdylhekim Gulmuhammedow tarapyndan taýýarlanyp, çapdan çykaryldy. Şondan bäri şahyryň goşgularynyň üsti ýetirilip, tertipleşdirilip, 1940, 1942, 1948, 1956, 1976, 1977, 1991-nji ýyllarda täzeden neşir edildi.

Öý işini berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Turkmen edebiýaty näçe şahsly?

2.Magtymguly nirede we haçan doglupdyr? 3.Nusgawy şahyrlary sanamaly.

Täze temany beýan etmek.

Mollanepes. Goşgular. Şahyryň ömri we döredijiligi. Mollanepes-yşk mülküniň şasy.

Mollanepes 1810-njy ýylda Sarahs töwereginde eneden bolýar. Onuň kakasyna Molla Kadyberdi diýer ekenler. Mollanepes sowatly maşgalada sagdyn terbiýe alýar. Ol oba mekdebini tamamlansoň, Mary medresesinde okuwyny dowam edýär. Şahyr soňra Buhara şäherine gidip, Mämmetşeribiniň hem damylla Ärnazaryň medreselerinde okapdyr. Mollanepes ýaşlykdan halaşan gyzy Bossantäç bilen nikalaşyp, agzybir, bagtly durmuşda ýaşapdyr. Bu barada şahyryň «Zöhre-Tahyr» dessanynda: «Şol eýýamda bir adam bar erdi, adyna Mollanepes Maru-Şahu Jahan diýer erdiler. Onuň aýalyna Bossantäç elti diýer erdiler. Olaryň ikisine hem Hudaý rahmet nazaryny salan erdi» diýlip, anyk maglumat berilýär. Mollanepesiň Muhammetrahym we Resul atly iki ogly bolupdyr.

VI.Sapagy berkitmek

Sorag-jogap arkaly

1.Türkmen edebiýaty haýsy döwürlerden bäri gaýdypdyr?

2.„Döwlet guşy“ romany naçe bölümden ybarat? 3.Gurbannazar Ezizow şahyrçylykdan başga-da käri barmy?

VII. Öýe iş tabşyrmak we sapagy jemlemek, okuwçylary bahalandyrmak

Öýe iş:Şahyryň goşgularyny ýat tutmaly.