Щелочтуу металлдар: натрий, калий.

ХИМИЯ

9-КЛАСС

ХИМИЯ МУГАЛИМИ: МАДАНБЕКОВА НУРЭЛ

Өтүлгөн теманы кайталоо аркылуу

топторго биригип алабыз!

NaCl

?

35

?

-----------

• Кайсы металлдар суу менен бат реакцияга кирет?
• Кайсы металлдар суу менен бат реакцияга кирет?

• Аш тузунун курамында кайсы
• Аш тузунун курамында кайсы

металл бар?

• Кайсы металлдарды керосиндин же майдын ичинде сакташат?
• Кайсы металлдарды керосиндин же майдын ичинде сакташат?

4. Жер семирткичтердин курамында

кайсы металл бар?

тема: Щелочтуу металлдар: натрий, калий

Сабактын максаты:

а) Щелочтуу металлдардын жалпы мүнөздөмөсүн жана алардын алынышын үйрөнөбүз.

б) Натрий жана калийдин физикалык жана химиялык касиеттерин салыштырып, химиялык тажрыйба жасап, өз билимдерибизди өркүндөтөбүз.

в) Щелочтуу металлдардын кеңири колдонулушун билебиз жана турмушта маанилүү экенин түшүнөбүз.

2-С: Түшүнүктү калыптандыруу

Щелочтуу металлдар — элементтер мезгилдик системасы I группа негизги группа түзгөн хим. элементтер: литий (ат. н. 3) Li, натрий (11) Na, калий (19) К, рубидий (37) Rb, цезий (55) Сs, франций (87) Fr, Li 1817-ж Арфедсон, Nа менен Сs 1861-ж. Бунзен, Fi 1939-ж М. Пере тарабынан ачылган.

Суу менен аракеттенишип, щелочторду–сууда эрүүчү негиздерди пайда кылгандыгы үчүн щелочтуу металлдар деп аталат. Бардык щелочтуу металлдардын S –электрондук катмарында 1Е болот, ошондуктан калыбына келтиргичтер катары металлдык касиеттерди алып жүрɵт, кычкылдануу даражасы +1 барабар, I валенттүү болот.

Жаратылышта кездешүүсү:

Щелочтук металлдар реакцияга активдүү киргендиктен, жаратылышта эркин түрдɵ эмес, туздардын курамында кездешет. Алардын ичинен эң кеңири таралганы NaCl (таш тузу, кайнатма туз, галит) болуп саналат. Ал эми соданы (Na2CO3) адамдар байыртадан эле билишкен. Калий селитрасы (KNO3) мылтыктын дарысынын курамына киргендиктен, адамзаттын тарыхында чоң мааниге ээ болгон.

3-С: Үйрөнүү, билимди чыңдоо, бекемдөө

Жез тобу – «Илимий журналисттер». Щелочтуу металл-дардын турмуштагы колдонулушу боюнча кыскача макала жазып класска окуп берүү.

Күмүш тобу – «Изилдөөчүлөр». Натрий жана калийдин физикалык жана химиялык касиеттерин изилдеп, формула жана реакция мисалдарын тактап чыгуу.

Темир тобу – «Креативдүү дизайнерлер». Илимди турмуш менен байланыштырган “Театр же ролдук оюн” чагылдыруу.

Химиялык эксперимент:

1-Е. БАЙЫТУУ, ТЕРЕҢДЕТҮҮ

Калийди сууга салганда ал тез реакцияга кирет. Суунун үстүндө кыймылдайт жана күлгүн жалын пайда болушу мүмкүн. Суутек газы бөлүнөт, калий гидроксиди (KOH) түзүлөт.

Теңдемеси: 2K+2H2O→2KOH+H2↑

Бул эксперимент щелочтуу металлдардын абдан активдүү экенин далилдейт.

https://create.kahoot.it/share/9/e26c014c-f388-456e-93fa-59fac7d1491d

Үйгө тапшырма:

Төмөнкү айлануулардын химиялык теңдемелерин жазгыла:

1. Na2CO3 → NaHCO3 → Na2CO3 →Na → Na2O2

2. K2CO3 → K2O → KCl → K