Урок лингвистического практикума 4 класс

урок лингвистического практикума осетиснкого языка

Аразæг : Брагер Я.С

§.

Номдарт ы растфыссынад

бирœон нымацы.

Иу.н

А.О. Л, М, Н,

Р,

+

^

Й,

Б .н

т

У

= œ т т

№ 1. Бафыссут цухгонд дамгъæтæ.

Кæм..æ, нæм..æ, сывæлæ..æ, бæлæ..æ, хæй..æ, хæдæ..æ, æмбæл..æ, къæй..æ, аргъæу..æ, обæу..æ, цæрм..æ, хæлæр..æ, кæрæ..æ, лæвæр..æ.

№ 2. Ацы номдарты ныхмæ æвæрут сæ бирæон нымæцы.

Гон- гонтæ

сæр-

бæлон-

Æмгар-

къанау –

мæнæу –

бар-

къай-

къанау –

къæй-

хъом –

аргъау-

ном –

хъæу –

гал-

хал-

мæй –

лæвар-

хай –

№ 3. Дзырдты цухгонд бынæттæ баххæст кæнут.

Бон..æ, уæрдæ..æ, род..æ, уæлдзæрм..æ, хор..æ, дæлæрм..æ, дзылæр..æ, дурын..æ, давæ..æ, хæрæндæ..æ, хъаз..æ, фаззæ..æ, уарзæ..æ, сом..æ, бæлццæ..æ, фæз..æ.

Æмкъай æмхъæлæсонтæ.  

б, в, г, гъ, д, дж, дз, ж, з

п, ф, к, х, т, ч, ц, ш, с

Бахынцут мырон «пропорцитæ»

Б:П=Г:?

Б:П=Г:К

1.Б:П = Д: ? 6. ? :Гъ = К:Г

2.Дж: ? = Дз:Ц 7. ДЗ: ? = Б:П

3.Гъ:Х = ?:К 8. Т:Д = ? :В

4.П: ? = Ч:Дж 9. В:Ф = ? :Ц

5.Д: ? = З:С

Бакæсут æмæ зæгъут, ацы дзырдтæ цавæр мыртæ æмæ дамгъæтæй конд сты, уый.

Мæргътæ, фæзтæ, лæгтæ, хъазтæ, рывта, лæдзджытæ, чындздзон, æмбæрзта(сара), хызта, хыгъта, марзта, базтæ.

Дзырдты цухгонд дамгъæтæ бавæрут, афтæмæй сæ рафыссут. Зæгъут сæ бæлвырдгæнæн дзырдтæ.

До..мæ, бо..мæ, мæ..мæ, кæро.мæ, до.марæн, æ.лæууын, æ.ласын, æ.лидзын, æ.лæбурын, æ.лæмарын, бæ.дзынæн, фи.дзынæн, хын.дзынæн, хæ.дзынæн, ха.дзыстæм, бæмбæ.джын, су.дзынæн, ли.дзыстæм.

Цухгонд дамгъæтæ бавæрут, афтæмæй сæ ныффысут.

  Дыр.тæ, бирæ.æ, лæ.тæ, ры.та, хъа.тæ, кæр.тæ, нæр.тæ, хъа.тæ, гогы.тæ, мæр.тæ, уар.та, мар.та, за.та, уæр.тæ, уыр.тæ, и.тон.

Лæвæрд дзырдты цухгонд дамгъæтæ бавæрут, афтæмæй сæ рафыссут.

Ивæ.та, са.та, гæр.тæ, су.тæ, за.та, хы.та, æмбæр.та(урок), æмбæр.та(сара), сæр.та, сæ.тæ, ивæ.ти, ми.тæ, лæ.тæ, дыр.тæ, фæ.тæ, уар.та, бахы.та, рæ.тæ.

§. Разæфтуан

æ – æмæ æм- + уидагмæ, уæд арæх уидаджы разæйлæууæг æмхъæлæсон рахизы

йе ´мкъай æмхъæлæсонмæ.

Ацы дзырдтæм разæфтуантæ æ – æмæ æм- æфтаут, афтæмæй сæ ныффыссут.

Куыст, цард, кад, зылангон, фадат, фæд, цæфхад, цæхх, хъæлæсон, зæрдæ, къул, ных, раст, сæр, сиахс, тохгæнæг, хуыз, хатыр, кæрон, фззæг, фæллад, фæлхас, фæстаг, бæркад, фæндаг.

Лæвæрд номдарты цухгонд дамгътæ бавæр.

Уæрдон.æндаг, фæндыр.агъдаг, хъæу.æрон, хъом.æс, гал.арм, ахуыр.ау, хæринаг.æнæг, æм.æрæн, æм.ар, æм.усæг, гал.æндаг.

Номдартæ сæвæрут бирæон нымæцы.

Лæдзæг, чызг, кадæг, фæтæг, бадæг, худæг, барæг, уарæг, фыссæг, фыстæг, хуыссæг, хъуссæг, уасæг, уазæг, хосласæг, хæрæг, тæхæг, хæцæг, тæрхæг, кафæг, миниуæг, кусæг, зарæг, айнæг, зонæг.

Мивдисæджы разæфтуантæ.

А

Æр

Æрба

Ба

Ны кæсын

Ра

С

Фæ

к

Ны

Дыууæ æмхъæл.

Иу æмхъæл.

Лæууын - ныллæууын

Ацы дзырдтæм разæфтуан ны – æфтаут, афтæмæй сæ рафыссут.

Сурын, дарын, здухын, зынын, сæлын, стигъын, барын, æппарын, хъуыды кæнын, здахын, ленк кæнын, худын, змæнтын, хъæр кæнын, бырсын.

Ацы дзырдтæн ныффыссут сæ антонимтæ.

Схауын –

Сыздæхын –

Сбырын –

Скæсын –

Схизын –

Сызгъалын –

Сæвналын –

Сцæвын –

Скæнын –

Ссæуын –

Сдарын –

Срухс кæнын –

Сдзурын –

Схойын –

Сæрвитын –

Сдæттын –

Ссурын -

§.

Фæсæфтуан - аг арæх уидаджы кæрон лæууæг æмхъæлæсоны фæкæны дывæр .

^

§.

1 æмхъ + аг = 2 æмхъ

Дзыр д -дзыр дд аг

^

Ацы бындуртæй саразут ног дзырдтæ фæсæфтуан -аг ы фæрцы.

Ласæг, фæндаг, дзул, раз, фидис, дис, курæг, хъуыд, дзурæг, уырыс, тас, уарæг, нымайæг, æлхæнæг, æмбæхсæг, кафæг, лидзæг, æрцæуæг, кæсæг, ласæг, цæрæг.

§.

с,з,с … [ыс…],

Ф æ л æ йæ нæ

Ыс………..

Дзырдтæ ныффыссут куыд нæм хъуысы афтæ.

Ссад, стæг, змис, здухын, стонг, змæнтын, стыр, скъола, скъапп, знаг, згæ, ссарын,скъæт, знæт, стигъын, стур, сбадын.

§. Дæргъвæтин æмхъæлæсонтæ.

Фæ..æг,къæ.æг,ны..æг, хо..аг, уæры..тæ, æ..æнк, ны..арæг, хъæ..он, а..æ, уæ..аг, ды..æ, æ..ахс, фын..æс, цы..ар, ды..ын, æр..ивын, фы..аг, ды..æг, æ..ормаг, сæ..ын, гæ..уыри, фы..ау, дза..инаг, гы..ыл,æ..аг, агъо..æ.