Баяндама № 1

О?ушыларды? с?здік ?орын молайтып, тез о?у?а да?дыландыру.

Тілді? негізгі элементі-с?здік ?ор. Ал с?здік ?ор дегеніміз-тілді? ??рамыны? ішіндегі е? т?ра?ты, талай ?асырлар бойы ?мір с?ріп келе жат?ан, жалпы к?нделікті ?мірде ке?інен ?олданылатын халы??а орта? с?здер жиынты?ы.

Тілді? негізгі с?здік с?здік ?оры-тілді? с?здік ??рамыны? е? т?ра?ты б?лігі.С?здік ?ор тілдегі с?здерді ?асырлар бойы са?тай отырып, тілдегі жа?а туынды с?здер мен жа?а туынды с?здер мен жа?а ма?ынаны? жасалуына ?йыт?ы болады.С?здерді? негізгі с?здік ?орда ке? ?олданылуы мен ?за? са?талуы оларды? с?з жасау ?абілетін дамыта т?седі.С?здік ?орды? тіл бірлігін са?тап,к?не д?уір ?деби ескерткіштерін ??ыну?а, тану?а м?мкіндік тудырады.

Бізді? ана тіліміз, ?асиетті ?аза? тілі ?зіні? мемлекеттік м?ртебесін абыроймен ат?арып, міндет ж?гін ?иналмай к?тере алатын аса бай, оралымды с?лу тіл. « Т?ркі халы?тарыны? ішіндегі е? суретшіл,бейнелі тіл-?аза? тілі.Б?л тілді? айт?ыш та айшы?тылы?ын, с?лу да с???ылалы?ын есімізден шы?армау?а тиіспіз.

Б?кіл о?ыту барысында о?ушыны? тілін дамытып, с?з байлы?ын арттыру- е? ма?ызды ж?мыстарды? бірі. Б?л ?рине бастауыш сыныптан бастап о?ушылармен ?збей ж?ргізілетін ж?мыстар н?тижесінде ?ана іске асады.

Бала тілін дамытып ?алыптасуына жо?ар?ы ж?йке ж?йесіні? жетілуімен ты?ыз байланысты. Баланы? айналасында?ы ?мірді танып, білудегі басты ж?рдемшісі-тіл. Ал тілді? дамуы оны? сана-сезіміні?, ой-?рісіні? бас?а да психологиялы? ?рдісті? жетіле т?суіне негіз болады.

Бастауыш сынып о?ушыларыны? с?здік ?орын байытуда с?здерді ?йретудегі ?станымдары:

- С?зді? о?ушыларды? к?нделікті ?мірмен байланыстылы?ын ескерту;

- ?йретілген с?зді? же?ілділігі;

- Бастауыш сынып о?ушыларыны? ??ымына с?з ма?ынасыны? сай келуі.

- С?здерді о?ытылатын та?ырыптармен байланысты та?дап алу;

- С?здерді? ма?ыналы? ерекшеліктерін ескерту.

- С?здерді? т?рбиелік,ізгілік ??ымына с?йкестілігін есепке алу ж?не т.б.

С?йлеуге байланысты мынадай талаптар ?ойылады: мазм?нды с?йлеу,д?л с?йлеу,ж?йелі с?йлеу ж?не м?нерлі с?йлеу

С?здік ?орыны? е? ма?ызды міндеті о?ушыларды? ауызекі с?йлеуде ?олданылатын с?здер ?орын толы?тыратын с?здікті белсенді ету. Жа?а с?здерді есте са?тауды? т?сілдері мен жатты?улары да бар. Олар мыналар:

1.Та?та?а с?з жазып, оны буын?а б?лу;

2.С?з ма?ыналарын аны?тауда ??ымны? белгілерін санайтындай жатты?улар( жатты?у ж?мыстары);

3.Жа?а с?зді кірістіре с?йлем ??растырып, ма?ынасын ашу;

4.Жа?адан ?йренген с?здерге байланысты шы?армашылы? ж?мыстар

( ??гіме эссе, мазм?ндама,шы?арма т.б) ж?ргізу;

5.Орфографиялы? жатты?улар?а жа?а с?здер енгізу;

6.С?здік жасату.(т?сіндірмелі, алфавиттік немесе та?ырыпты? с?здер,о?ушы с?здігі т.б.);

О?ушыларды? тілін дамыту ма?сатын шешуде біріншіден, о?ушыларды? ме?герген с?зі, с?з байлы?ы ?аншалы?ты д?режеде екендігін; екіншіден, с?з байлы?ыны?, с?з ?орыны? аз болуыны? себебін, ?зіндік ерекшелігін; ?шіншіден, тілін байыту мен дамытуда тиімді ?діс-т?сілдерін алдын ала аны?тап белгілеу керек.

Балалар с?здігін мынадай жолдармен байыту?а болады:

- ?орша?ан ортаны бай?ату, а??арту ( таби?атпен,адамдарды? ?о?амды? ж?не ?ндірістік е?бегімен таныстыру);

- ?лкендермен ?арым-?атынас ??гіме ?ткізу,кездесу ?йымдастыру;

- Арнаулы тілдік жатты?улар ж?ргізу.

- Сыныпта ж?не сыныптан тыс о?у (??гіме мазм?нын тал?ылау ж?не талдау) барысында т.б. жа?дайларда;

Тіл дамыту ж?мыстарын д?рыс ?йымдастыру-о?ушыларды? ойлау ?абілеті мен сауаттылы?ын арттыруды? бірден-бір тиімді жолы.Олай болса, тіл дамыту дегенімізді? ?зі –о?ушыларды? с?з байлы?ын арттырып, ?р с?зді орынды ?олдануы,с?йтіп, ойын ж?йелі т?рде білдіре алуы. О?ушыларымны? ?р с?зді орынды ?олдануы, ойын ж?йелі т?рде білдіре алуы мені ?уантады.?р саба?та осы ж?мыстар бойынша тапсырмалар беріп, о?ушыларды? ?зін с?йлетуге тырысамын.