2022-2023-nji okuw ýyly üçin IX synpda biologiýa dersinden geçiljek sapaklarynyň ýyllyk senanamalaýyn okuw çyzgydy.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

T/b

Sapaklaryň temasy.

Sag-at sany.

Senesi.

Sapagyň görnüşi.

Sapakda ulanylýan okuw-gör-kezme esbaplar, sanly serişde-ler (kompýuter, interaktiw tagta, telewizor, lingafon enja-my, laboratoriýa, sport enjam-lar, aýdym-saz we zähmet gu-rallar we paýlama maglumat-lar (barlagnama, reňkli surat-lar, tanyşdyrmalar, tablisalar, tema degişli soraglar, çyzgyç) hem-de goşmaça maglumat-lar (edebiýatlar) anyk görke-zilmelidir.

Bellik.

I-çärýek (14 sagat).

I. HORDALYLAR TIPI (59 sagat).

Hordalylaryň umumy häsiýetnamasy (1 sagat).

1.

1.

Hordalylar tipiniň umumy häsiýetnamasy. Tipiň sistematikasy: Pes gurluşly we ýokary gurluşly hordalylar aşaky tipleri, olaryň esasy klaslary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Hordalylara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

Pes gurluşly hordalylar (2 sagat).

2.

1.

Lansetnikler klasy. Umumy häsiýetnamasy.

Görkezmeli: lansetnigiň preparatlaryny (komp-ýuterde ýa-da interaktiw tagtada). lansetnigiň, hazar ýylansypat balygynyň we pes gurluşly hordalylaryň beýleki görnüşleriniň suratlaryny.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, lansetnikler klasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

3.

2.

Tegelekagyzlylar klasy. Umumy häsiýetnama-sy. Minoglar we miksinler.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tegelekagyzlylar klasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

Ýokary gurluşly hordalylar ýa-da oňurgalylar (56 sagat).

Balyklaryň klaslary (8 sagat).

4.

1.

Balyklaryň umumy häsiýetnamasy. Ýaşaýan tebigy gurşawy.

Görkezmeli: akwariumda saklanylýan balyk-lary we olaryň reflekslerini, balyklar baradaky maglumatlary tablisalary,suratlary (kompýuter ýa-da interaktiw tagta arkaly).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, balyklara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

5.

2.

Ketirdewükli balyklar klasy. Ketirdewükli ba-lyklaryň umumy häsiýetnamasy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ketirdewükli balyklar klasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

6.

3.

Süňkli balyklar klasy. Süňkli balyklaryň umu-my häsiýetnamasy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Süňkli balyklar klasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

7.

4.

Süňkli-kekirdewükli ýa-da gyzyl balyklar ot-rýady.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, gyzyl balyklar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

8.

5.

Takgazlar şekilliler otrýady. Takgazlaryň beden gurluşynyň aýra-tynlyklary, ýaşaýşy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Takgazlar şekilliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

9.

6.

Teňňebalyklar ýa-da karp şekilliler otrýady. Teňňebalyklaryň beden gur-luşynyň, ýaşaýşy-nyň we iýmitlenişiniň aýratynlyklary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Teňňebalyklara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

10.

7.

Losos balyklar otrýady. Olaryň beden gurlu-şynyň aýratynlyklary, ýaşaýşy.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Losos balyklar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

11.

8.

Ikileýin dem alýan balyklar (protoprer, buýnuz diş) we kistepýor (latime-riýa) balyklary barada düşünje.

Tejribe işi 1. (wirtual tehnologiýalarynyň üsti bilen): Balyklaryň daşky we içki gurluşyny, hereketini öwrenmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

Ýerde-suwda ýaşaýanlar klasy (4 sagat).

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

12.

1.

Ýerde-suwda ýaşaýanlaryň ýaşaýyş şertleriniň özboluşlylygy, bedeniniň daşky gurluşynyň, da-ýanç-hereket organlarynyň aýratynlyklary

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýerde-suwda ýaşaýanlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

13.

2.

Ýerde-suwda ýaşaýanlaryň beden boşlugynyň organlary we nerw ulgamy.

Görkezmeli: spirtde ýa-da formalinde saklanyl-ýan gurbagalary ýa-da olaryň skeletini.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, ýerde-suwda ýaşaýanlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

14.

3.

Ýerde-suwda ýaşaýanlaryň gelip çykyşy, köpe-lişi we ösüşi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýerde-suwda ýaşaýanlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

II-çärýek (18 sagat).

15.

4.

Ýerde-suwda ýaşaýanlaryň köpdürlüligi, olaryň peýdasy we goralyp saklanylyşy.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Ýerde-suwda ýaşaýanlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

Süýrenijiler klasy (6 sagat).

16.

1.

Süýrenijiler klasynyň umumy häsiýetnamasy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Süýrenijiler klasynna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

17.

2.

Süýrenijiler klasynyň ýaşaýan ýerleri we ýa-şaýyş aýratynlyklary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Süýrenijiler klasynna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

18.

3.

Süýrenijileriň gelip çykyşy. Gadymy süýreniji-ler we olaryň köpdürlüligi.

Görkezmeli: janly süýrenijileri we olaryň çygly preparatlaryny. Tema degişli maglumatlary (kompýuter ýa-da interaktiw tagta arkaly).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, süýrenijileriň gelip çykyşyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

19.

4.

Teňňeliler otrýady (zemzenler, haźźyklar, su-wulganlar, ýylanlar).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Teňňeliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

20.

5.

Pyşdyllar otrýady. Pyşdyllar we olaryň gurluş aýratynlyklary, ýaşaýşy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Pyşdyllar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

21.

6.

Krokodiller otrýady. Görnüşleriniň ýaýran ýer-leri we ýaşaýyş aýratynlyklary.

«Paýhas çeşmesi» atly kitapdaky süýrenijiler baradaky nakyllar we atalar sözi.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Krokodiller otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

Guşlar klasy (18 sagat).

22.

1.

Guşlar klasynyň umumy häsiýetnamasy we aýratynlyklary.

Görkezmeli: guşlaryň gäplerini, süňklerini, höwürtgelerini we ýumurtgalaryny.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, guşlar klasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

23.

2.

Guşlaryň köpelişi we ösüşi. Nesil barada alada.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Guşlaryň köpelişine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

24.

3.

Guşlaryň tebigatyň dürli pasyllarynyň hady-salaryna uýgunlaşyşlary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Guşlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

25.

4.

Guşlaryň gelip çykyşy. Guşlaryň köpdürlüli-gi. Tokaý guşlary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Guşlaryň gelip çykyşyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

26.

5.

Daşdeşen şekilliler otrýady.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Kompýuter, daşdeşen şekilli-ler otrýadyna degişli düşün-dirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

27.

6.

Towuk şekilliler otrýady. Ýabany towuklar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Towuk şekilliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

28.

7.

Ýyrtyjy guşlar otrýady. Gyrgy, bürgüt.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýyrtyjy guşlar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

29.

8.

Baýguşlar otrýady. Adaty hüwi, baýguş.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Baýguşlar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

30.

9.

Suwda ýüzýän guşlar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, suwda ýüzýän guşlara degişli reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

31.

10.

Gaz şekilliler otrýady. Ördekler, gazlar, guwlar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Gaz şekilliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

32.

11.

Pingwinler otrýady. Pingwinler.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Pingwinler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

III-çärýek (20 sagat).

33.

12.

Açyk gury ýer giňişlikleriniň guşlary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Guşlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

34.

13.

Durna şekilliler otrýady.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, Durna şekilliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

35.

14.

Togdarylar otrýady.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Togdarylar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

36.

15.

Düýeguş şekilliler otrýady.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Düýeguş şekilliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

37.

16.

Medeni zolaklaryň guşlary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Medeni zolaklaryň guşlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

38.

17.

Serçe şekilliler otrýady.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Serçe şekilliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

39.

18.

Guşlaryň tebigatda we adamyň ýaşaýşynda tut-ýan orny. Türkmenistanda giňden ýaýran guş-lar.

Tejribe işi 2: (wirtual tehnologiýalarynyň üsti bilen): Guşlaryň daşky görnüşi we ýelekleriniň gurluşyny öwrenmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, guşlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

Süýdemdirijiler klasy (20 sagat).

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

40.

1.

Süýdemdirijileriň umumy häsiýetnamasy we ýaýran ýerleri.

Görkezmeli: janly süýdemdirijileri, haýwanla-ryň gäbini, skeletini, süýdemdirijileriň kelle beýnisiniň nusgasyny.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, süýdemdirijilere degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

41.

2.

Ýumurtga guzlaýanlar we hakyky süýdemdi-rijiler.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýumurtga guzlaýanlaryna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

42.

3.

Ýeke geçelgeliler otrýady. Ördekburun, ýehid-na, proýehidna.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýeke geçelgeliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

43.

4.

Torbalylar otrýady. Torbalylaryň beden gurluşy we ýaşaýyş aýratynlyklary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Torbalylar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

44.

5.

Mör-möjek iýijiler otrýady. Olaryň beden gur-luşy, ýaşaýşy, iýmitlenişi.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Kompýuter, Mör-möjek iýijiler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

45.

6.

Ýaryganatlylar otrýadlary. Ýaryganatlylaryň beden gurluşynyň özboluş-lylygy, olaryň ýaşa-ýyş we iýmitleniş aýratynlyklary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýaryganatlylar otrýadlaryna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

46.

7.

Gemrijiler otrýady. Gemrijileriň bedeniniň gur-luş we ýaşaýyş aýratynlyklary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Gemrijiler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

47.

8.

Towşan görnüşliler otrýady. Ýabany towşanlar. Öý towşanlary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Towşan görnüşliler otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

48.

9.

Ýyrtyjylar otrýady.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýyrtyjylar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

49.

10.

Hortumlylar otrýady. Hindi we afrika pilleri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, hortumlylar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

50.

11.

Deňiz süýdemdirijileri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Deňiz süýdemdirijilerine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

51.

12.

Küregaýaklylar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Küregaýaklylara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

52.

13.

Toýnakly süýdemdirijiler, olaryň häsiýetli aýra-tynlyklary.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Toýnakly süýdemdirijilere degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

IV-çärýek (16 sagat).

53.

14.

Goşa toýnaklylar otrýady. Gäwüş gaýtarýan we gäwuş gaýtarmaýan goşa toýnaklylar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Goşa toýnaklylara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

54.

15.

Täk toýnaklylar otrýady. Gulanlar, atlar, zeb-ralar, keýikler we beýlekiler.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, täk toýnaklylara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

55.

16.

Primatlar otrýady. Pes gurluşly primatlar ýa-da ýarym maýmynlar

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Primatlar otrýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

56.

17.

Dowardarçylyk. Saryja tohumyndan bolan do-warlar-türkmen halkynyň dünýäniň dowardar-çylygyna goşan ajaýyp goşandydyr

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Dowardarçylyga degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

57.

18.

Atçylyk. Atlaryň dürli tohumlary barada dü-şünje. Ahalteke we ýomut atlary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Atçylyga degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

58.

19.

Düýedarçylyk. Düýeleriň dürli tohumlary barada düşünje.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, Düýedarçylyga degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

59.

20.

Türkmen itleriniň (tazylarynyň, alabaýlaryň) tohumlary we olary ösdürip ýetişdirmek.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Türkmen itlerine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

II. HAÝWANAT DÜNÝÄSINIŇ EWOLÝUSIÝASY(4 sagat).

60.

1.

Haýwanat dünýäsiniň ewolýusiýasynyň subut-namalary (paleontologik, deňeşdirme anatomi-ýa, embriologik).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Haýwanat dünýäsine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

61.

2.

Ç.Darwin haýwanat dünýäsiniň ewolýusiýasy-nyň sebäpleri barada we ony açyp görkezmegi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

62.

3.

Ýer üstünde haýwanat dünýäsiniň ewolýusi-ýasynyň esasy döwürleri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ewolýusiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

63.

4.

Ýer ýüzünde haýwanlaryň ýaýraýşy (arealy). Haýwanlaryň göçüp-gonmasy (migrasiýasy).

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

III. HAÝWANLARYŇ TEBIGY TOPARLANMALARY (5 sagat).

64.

1.

Biosenozlar. Tebigy we emeli biosenozlar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Biosenozlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

65.

2.

Tebigatda haýwanlaryň ýaşaýan ýerleri we ola-ryň tebigy gurşawyň şertlerine uýgunlaşmak-lary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

66.

3.

Haýwanlaryň ýaşaýşynda pasyllaýyn üýtgeşme-ler we olaryň özlerini alyp baryşlary. Sowuk ganly we ýyly ganly haýwanlar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Sowuk ganly we ýyly ganly haýwanlara degişli düşün-dirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

67.

4.

Haýwanlaryň tebigy toparlanmalary (zoosenoz).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Haýwanlaryň tebigy toparlanmalaryna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

68.

5.

Türkmen halkynyň haýwanat dünýäsini aýawly ulanmak we gorap saklamak babatyndaky däp-dessurlary.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Kompýuter, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

JEMI:

68.