Байыркы Кытай мамлекети.

§ 8. Байыркы Кытай мамлекети

Оригинальные шаблоны для презентаций: https://presentation-creation.ru/powerpoint-templates.html

Бесплатно и без регистрации.

Сабакка колдонулган медиа материалдар

Сабактын планы

• Кытай цивилизациясынын жаралышы жана анын өзгөчөлүктөрү
• Бирдиктүү Кытай мамлекети ( Цин жана Хан династиялары)
• Диний философиялык окуулар. Конфуций жана Лао Цзы
• Улуу Кытай дубалы
• Байыркы Кытай маданияты
• Сыма Цяндын эмгегинин кыргыздар үчүн тарыхый мааниси

Кытай цивизациянын жаралышы

Кытай аймагында Хуанхэ дарыясынын жээктеринде алгачкы мамлекет-НОМдор пайда болгон.

Калктын кесиби

Хунхэ дарыясы

Аңчылык

Балык уулоочулук

Малчылык

Карапачылык

Чопо иштетүү

Кол өнөрчүлүк

Жибек өндүрүү

Кытайдагы алгачкы мамлекеттер

Шан мезгили б.з.ч. XVIII – XVIIкк. өкүм сүргөн

Чжоу мамлекетин Вей дарыясынын жээгиндеги уруулар негиздеген. Бул мезгил б.з.ч. XIII–VIII кк.

Чжоу мамлекети тышкы душмандардын кол салууларынан беш княздыкка бөлүнүп кетет

Бирдиктүү Кытай мамлекети

Шан Ян

Цин падышалыгы б.з.ч. Vк. түндүк-батыштагы жун урууларды басып алып, өз жерин кеңейткен. Реформаларды Шан Ян төрө жүргүзгөн.

Цин Шихуанди

Цин династиясынан чыккан Чжан (Ин Чжан) Байыркы

Кытайдагы бардык падышалыктарды бириктирип, жаңы титул- хуанди (император) наамын алат. Ал өзүн б.з.ч. 221-ж. Цин Шихуанди деп жарыялаган. Ал «Цин империясынын биринчи императору» дегенди билдирген.

Хан династиясы

Б.з.ч. 209-ж. Цин династиясыына көтөрүлүш башталып, б.з.ч. 207-ж. кулаган.

Лю Бан көтөрүлүшкө жетекчилик кылып, б.з.ч. 202-ж. өзүн император деп атаган .

Лю Бан негиздеген Хан династиясы деп аталган.

Чанян шаары –империянын борбору

Лю Бан

Улуу Жибек Жолу

Хан доорунда тышкы соода өнүккөн. У-динин мезгилинде Чыгыш Түркстан аркылуу Орто Азиянын башка элдери менен соода жүргүзүлгөн. Ошентип Улуу Жибек жолу өнүккөн

У-ди императору

(б.з.ч. 140-87-жж)

«Сары жоолукчандардын» көтөрүлүшү ( 184-ж.)

Конфуций

Конфуций-байыркы Кытай ойчулу. Ал б.з.ч. 551-ж. 28-сентябрда туулган. Адат, салт конфуцийликтин негизги принциби болгон. Конфуцийдин окуусунун негизин адамдарды тарбиялоодо улууларга жана кожоюнга баш ийүү, момундук менен моюн сунууга даяр туруу болгон. Б.з.ч. 479-ж. 11-апрелде каза болгон.

Лао Цзы

Лао Цзынын окуусунун негизинде даосизм келип чыккан. «Дао»-жол, же «дүйнөнүн негизи» дегенди түшүндүрөт

Лао Цзынын ысымынын өзү «көп жашаган акылман» дегенди түшүндүрөт

«Бөксө толот, кыйшык түзөлөт, ким бирөөнүн бир нерсесин тартып алса, сөзсүз өзүнүкүн жоготот, алсыздар күчтүүлөрдү жеңет»-Лао Цзы

Цин Шихуанди өлкөнү хунндардан коргонуу үчүн дубал курууга буйрук берген. Б.з.ч. IV к. эле Янь, Чжао, Цин падышалыктарында түндүктөгү көчмөндөрдөн коргонуу максатында чеп дубалдар курулган.

Мын Тяндын армиясынан 300 миң адам жиберилген. Бул дубалдын курулушуна эки миллионго жакын адам иштеген. Улуу Кытай дубалынын узундугу 4 миң км жеткен. Ар бир 60-100 м. жерде кароол мунаралар курулган

Улуу Кытай дубалы

Байыркы Кытай маданияты

Кытай жазуусунда-иероглифтер колдонулган. Анын саны 50 миңге жеткен. Б. з.ч. III к. жазуу үчүн жибек пайдаланылган.

Кытайлар б.з. I к. тарыхта биринчи жолу кагазды ойлоп табышты

Сыма Цян

Сыма Цян

«Тарыхый жазмалар»

( б.з.ч. 145-86-жж.)

(Ши цзи). Бул эмгекте б.з.ч. 201-ж. Кытайдын тундүктө жашаган кыргыздар жөнүндө маалымат болгон.

Кытай илимдери

Илимдер

• Астрономия География Агрономия
• Астрономия
• География
• Агрономия

өнүккөн

«ЧАЙ»

• Чайды өстүрүшүп, дары катары пайдаланышкан
• Чайды өстүрүшүп, дары катары пайдаланышкан

Медицина

• Медициналык китептердин каталогу түзүлгөн
• Медициналык китептердин каталогу түзүлгөн

компас

Архитектура

Живопись

Жибек

Тема боюнча суроолор:

• Эмне үчүн байыркы мамлекеттер Хуанхе өрөөнүндө пайда болгон?
• Байыркы Кытай цивилизациясынын өзгөчөлүктөрү эмнеде?
• Цин империясынын түзүлүшү кандайча жүргөн?
• Хан династиясы жөнүндө айтып бер.
• Байыркы Кытайдагы диний-философиялык окуулардын негизи эмнеде болгон?
• Конфуцийдин жана Лао Цзынын окууларына талдоо жүргүзгүлө?
• Улуу Кытай дубалын куруунун себептери жана мааниси жөнүндө эмне билесиңер?
• Байыркы Кытай маданияты жөнүндө айтып бергиле.
• Тарыхчы Сыма Цяндын кыргыздар үчүн кандай мааниси бар?

Көңүл бурганыңыздар үчүн рахмат!