Ханафий мазхабы

Ханафий мазхабы - Матурудий ишеними

Ханафий мазхабынын түптөлүүсү

• Түптөөчүсү: Имам Аазам Абу Ханифа (Нуман ибн Сабит ибн Зута ибн Мах аль Куфий) Нажаф аймагы..(х. 80-699)
• Анын ат теги Сасанид мамлекетинде губернаторлук кызматтарды аркалаган.
• Имам Шаавинин Абу Ханифага кеңеши..
• Алгач Калам/Ислам акыйдасы илимин үйрөнүп баштайт.
• Себеби: 1 – Атеисттердин көбөйүп кетүүсү, (Абу Ханифанын Натуралист менен талкуусу)

2 - Кудайды таанып – билүүдө катачылык кетиргендер менен талкуу жүргүзүү.

• Каламдан Фыкх/Ислам укугу тармагына өтүүсү
• Абу Юсуфтун Абу Ханифа жөнүндө айткандары.
• Куфа маданияттардын кайнаган очогу..

• Илимин таратууга көп убакыт жумшаган.
• Окуучулары менен талкуулары.
• Кичи пейилдиги, даанышмандыгы, мамиле таба билүүчүлүгү, жогорку кызматты сүйбөөсү менен сый ө урматка ээ болгон. (Куфа казысы болуудан баш тарткан)
• Анын эмгектери төмөнкүлөр: Ал Муснат, Ал фыкхул акбар, Фыкхул абсат, Ал аалим вал Мутаалим, Ар рисала, Ал васийя..
• Ал х.150/767-жылы .қ жашында багдатта дүйнөдөн кайткан.
• Ханафий мазхабы дүйнөдө кеңири таралган укуктук мазхаб б.э

• Ханафий мазхабы мусулман жыл сынагынын II кылыымынан тартып, адегенде Аббасиддер мамлекетине, андан соң Ирак, Иран, Мавераннахр, Хорасан, Түркия, Саманиддер, Караханиддер, Газневиддер, Селжуктар, Хорезмшахтар, Мисирдеги Айюбиддер, Мамлюктар, Темурийлер, Бабурийлер, Шайбанилер мамлекеттеринде, Кокон хандыгында жана Осмон империясында расмий мазхаб катары кабыл алынып, өз ишмердүүлүгүн жүргүзгөн

Ханафийликтин өзгөчөлүктөрү

Шарият

Руханий ихсан

Фыкх/Укук

Акыйда/Ишеним

Ибадат

Муамалат

Укубат

Ханафийликтин өзгөчөлүктөрү

• Ханафий мазхабы фыкхтык/укуктук мазхаб. Бул укук диндин негизги булактарына таянат.
• Имам Аазам – Абу Ханифанын окуулары – коомчулук туш болгон суроо-талаптарга жооп издөөнүн негизинде иштелип чыккан диний укуктук нормалардын жыйындысы
• Коомчулукка күнүмдүк жашоосунда керектелүүчү суроолордун жоопторун Ханафий мазхабы таап берип турган.
• Ошондой эле имам Аазам – Абу Ханифа фикхты акыйда менен адеп-ахлак нормаларынан ажыратпастан, бүтүндөй динди түшүнүүнү эске алган.

• Ханафий укуктук мектеби өзгөчө соода-финансы, социалдык экономикалык, үй-бүлөлүк мамилелерде жана кылмыш-жаза укугунда таамайлыгы, үрп-адаттагы синкреттик тил табышуу ийкемдүүлүгү менен башка диний-укуктук мазхабдардан айырмаланат.
• Жыйынтыктап айтканда, Ханафий мазхабы – фикх илими жөнүндөгү диний укуктук мектеп.
• Ханафийлик мазхабынан болуп Кыргызстан аймагынан чыккан аалымдар: Сиражуддин Ал Оший, Шамсул Аимма Ал сарахсий..

Матурудилик ишеними

• – Абу Мансур Мухаммед ибн Махмуд аль-Матуридий аль Самаркандий. Ал азыркы Самарканддын Матурид айылында 893-жылы туулган
• Абу Ханифанын көз караштарын негиз алып, ахли сүннөт ишенимин жаюуга аракеттенген аалым, Абу Мансур Аль Матурудий болуп эсептелет.
• Ал Абу Ханифадан айрымаланып, калам илиминде тереңдешет.
• Ислам акыйдасын изилдеген калам илими (калам – Ислам илимдеринин тармагы катары, акыйда маселелери боюнча диалектикалык ой жүгүртүү аспекттерин изилдеген илим)
• Негизинен калам илими, негизинен жаңычыл – туура эмес агымдар менен күрөшүүнүн натыйжасында пайда болгон.

Матурудиликтин өзгөчөлүктөрү

Шарият

Руханий ихсан

Фыкх/Укук

Акыйда/Ишеним

Матурудилик

Матуруди ишениминдеги негизги өзгөчөлүктөр

• Акыл жана накыл концепсиясы..
• Ыйман жана амал маселеси..
• Талидий ыйман тахкикий ыйман маселеси..
• Динде мажбурлоо жок.
• Тавилатул Куран эмгеги..
• Матурудий: динден кабары жок адам дагы, ааламдагы тартип жана түзүлүштү карап, бир улуу жаратуучуга, кудайга ишенүүсү керек дейт.
• Тагдыр түшүнүгүн кеңири ачыктайт.

9

• Көңүл бурганыңыздар үчүн ыраазычылык билдирем!

[email protected]