2022-2023-nji okuw ýyly üçin XI synpda biologiýa dersinden geçiljek sapaklarynyň ýyllyk senanamalaýyn okuw çyzgydy.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

T/b

Sapaklaryň temasy.

Sag-at sany.

Senesi.

Sapagyň görnüşi.

Sapakda ulanylýan okuw-gör-kezme esbaplar, sanly serişde-ler (kompýuter, interaktiw tagta, telewizor, lingafon enja-my, laboratoriýa, sport enjam-lar, aýdym-saz we zähmet gu-rallar we paýlama maglumat-lar (barlagnama, reňkli surat-lar, tanyşdyrmalar, tablisalar, tema degişli soraglar, çyzgyç) hem-de goşmaça maglumat-lar (edebiýatlar) anyk görke-zilmelidir.

Bellik.

I-çärýek (21 sagat).

GENETIKANYŇ WE SELEKSIÝANYŇ ESASLARY (32 sagat).

1. Nesle geçijilik hadysalarynyň esasy kanunalaýyklyklary (13 sagat).

1.

1.

Genetika nesle geçijiligiň we üýtgeýjiligiň ka-nunalaýyklyklary baradaky ylymdyr.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Genetika degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

2.

2.

Genetikanyň wezipeleri we ony öwrenmegiň usullary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Genetikanyň wezipelerine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

3.

3.

Nesle geçijilik kanunynyň sitologik esasalary.

Görkezmeli: Alamatlaryň nesle geçijiligi bara-daky tablisany we suratlary (interaktiw tagta ýa-da kompýuterde).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, nesle geçijilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

4.

4.

Geniň düzümi we gurluşy, onuň mutasiýa geçmäge bolan ukyby.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Geniň düzümine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

5.

5.

Öýjükde genetiki informasiýalaryň geçýän ýol-lary: DNK----RNK -----belok.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

genetiki informasiýalara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

6.

6.

Hromosomalaryň düzümi we ýerine ýetirýän işleri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, hromosomalara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

7.

7.

Meýozyň tohumlanmada, alamatlary nesle ge-çirmekde we mutasiýalaryň emele gelmeginde ähmiýeti.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Meýoza degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

8.

8.

Gibridologiki usul. Monogibrid çaknyşdyrma.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, gibridologiki usula degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

9.

9.

Ikinji nesliň gibridleriniň alamatlarynyň darga-magy (G. Mendeliň ikinji kanuny).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

10.

10.

Nesle geçijiligiň aralyk häsiýeti (doly däl domi-nirlenme).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Nesle geçijilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

11.

1.

Tejribe işi 1: Genetikadan meseleleri çözmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

12.

11.

Digibrid çaknyşdyrma.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Digibride degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

13.

12.

Tirkeşen genleriň nesle geçijiligi we hromo-somalaryň atanaklaşmagy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tirkeşen genlere degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

14.

13.

Sitoplazmatik nesle geçijilik.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Sitoplazmatik nesle geçijilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

15.

2.

Tejribe işi: Drozofil siňeginde, öý towşanla-rynda we beýleki haýwanlarda alamatlaryň nes-le geçijiligini öwrenmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

2. Üýtgeýjiligiň kanunalaýyklyklary (4 sagat).

16.

1.

Üýtgeýjiligiň görnüşleri. Modifikasion üýtgeý-jilik.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Üýtgeýjilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

17.

2.

Modifikasion üýtgeýjiligiň statistik kanunala-ýyklygy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Modifikasion üýtgeýjiligine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

18.

3.

Tejribe işi 3: Ösümlikleriň we haýwanlaryň üýtgeýjiligini öwrenmek, wariasion hataryny we grafigini düzmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

19.

3.

Mutasion üýtgeýjilik (genom, hromosom, gen mutasiýalary), olaryň sebäpleri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Mutasion üýtgeýjilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

20.

4.

Tejribe işi 4: Ýerli ösümlik sortlarynyň feno-tipleriniň ýazgysyny geçirmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

21.

4.

mutasiýalary tejribeler arkaly almak. Mutagen-leriň görnüşleri.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

mutasiýalara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

II-çärýek (27 sagat).

3. Adamyň genetikasy we lukmançylyk genetikasy (4 sagat).

22.

1.

Adamyň genetikasyny öwrenmegiň usullary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Adamyň genetikasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

23.

2.

Hil we mukdar alamatlarynyň nesilden -nesle geçmegi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, Hil we mukdar alamatlaryna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

24.

3.

Rezus faktoryň we ganyň toparynyň nesle geç-megi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Rezus faktoryna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

25.

4.

Gen mutasiýalary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Gen mutasiýalaryna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

4. Seleksiýa (7 sagat).

26.

1.

Seleksiýa - öý haýwanlarynyň tohumlaryny we oba hojalyk ekinleriniň sortlaryny döretmek hem-de olaryň hilini ýokarlandyrmak baradaky ylymdyr.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, seleksiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

27.

2.

Ösümlikleriň, haýwanlaryň, mikroorganizmle-riň seleksiýasynyň genetik esaslary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Genetik esaslara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

28.

3.

Haýwanlary eldekileşdirmek we ösümlikleri medenileşdirmek seleksiýanyň başlangyç tap-gyry hökmünde.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

29.

4.

Medeni ösümlikleriň gelip çykyş merkezleri. Akademik N. I. Wawilow we onuň işleri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Medeni ösümliklere degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

30.

5.

Häzirki zaman seleksiýasynyň esasy wezipeleri we usullary.

Görkezmeli: Gibrid we poliploid ösümlikleriň sortlaryny, olaryň suratlaryny (kompýuterde ýa-da interaktiw tagtada).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

31.

6.

Seçgide üýtgeýjiligiň tutýan orny.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Seçgide üýtgeýjilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

32.

7.

Seçgi we onuň döredijilik ähmiýeti.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Seçgi we onuň döredijilik ähmiýetine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

BIOTEHNOLOGIÝANYŇ ESASLARY (8 sagat).

1. Biotehnologiýanyň tebigy ylymlaryň arasynda tutýan orny (1 sagat).

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

33.

1.

Biotehnologiýa ylmy barada düşünje.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Biotehnologiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

2. Bakteriýalar, olaryň gurluşy, ýaşaýyş işjeňligi we halk hojalygynda ulanylyşy (2 sagat).

34.

1.

Bakteriýalaryň Ýer ýüzünde ýaýraýşy. Olaryň gelip çykyşy, ösüşi, tebigatda we ýaşaýyşda ulanylyşy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Bakteriýalara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

35.

2.

Awtotrof bakteriýalar: nitrofisirleýji, klubenjik we denitrofisirleýji azot bakteriýalary.

Görkezmeli: Bakteriýalaryň dürli görnüşleriniň suratyny (interaktiw tagtada ýa-da kompýu-terde).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, awtotrof bakteriýalara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

36.

5.

Tejribe işi 5: Bede taýajygyny ekip görmek we oňa mikroskop arkaly seretmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

3. Kömelekleriň gurluşy, ýaşaýyş işjeňligi we halk hojalygynda ulanylyşy (2 sagat).

37.

1.

Kömelekler bir öýjükli we köp öýjükli eukariot organizmlerdir. Aktinomisetleriň öýjükleriniň gurluşy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kömeleklere degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

38.

6.

Tejribe işi 6: Mikroskop arkaly maýa köme-lekleriniň öýjükleriniň gurluşyny öwrenmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

39.

2.

Maýa kömelekleri (drožlar). Kömelek öýjük-leriniň gurluşy: mitohondriýalar, ribosomalar, EPS, Goljiniň apparaty, lizosomalar, wakuollar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Maýa kömeleklerine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

40.

7.

Tejribe işi 7: Heň kömeleklerini köpeltmek we olaryň gurluşyna mikroskop arkaly seretmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, Heň kömeleklerinine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

EWOLÝUSIÝA (32 sagat).

1. Ewolýusion garaýyşlaryň ösüşi. Ewolýusiýanyňsubutnamalary (12 sagat).

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

41.

1.

Ewolýusiýa baradaky düşünjeleriň Ç. Darwin-den öňki döwürde ösüşi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ewolýusiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

42.

2.

Biologik ylmynyň ösmeginde K. Linneýiň iş-leriniň ähmiýeti.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

43.

3.

Öýjük taglymaty, ylymlaryň döreýşi: paleon-tologiýa, embriologiýa, deňeşdirme morfologi-ýasy we biogeografiýa.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, öýjük taglymaty-na degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

44.

4.

Ç.Darwiniň ewolýusion taglymatynyň esasy düzgünleri

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ewolýusion taglymata degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

45.

5.

Ç. Darwiniň ýaşaýşy we ylmy işleri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

46.

6.

Nesle geçijilik we üýtgeýjilik.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, nesle geçijilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

47.

7.

Nesle geçýän we nesle geçmeýän üýtgeýjilik barada düşünje.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Nesle geçijilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

48.

8.

Nesle geçýän ýütgeýjiligiň görnüşleri.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Nesle geçijilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

III-çärýek (30 sagat).

49.

9.

Ösümlikleriň sortlarynyň we haýwanlaryň to-humlarynyň köpdürlüligi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

sortlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

50.

10.

Ýaşaýyş ugrunda göreş we onuň görnüşleri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýaşaýyş ugrunda göreşe degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

51.

11.

Tebigy seçgi ewolýusiýanyň esasy faktorydyr.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, tebigy seçgä degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

52.

12.

Ewolýusion taglymatynyň biologiýa ylmyny ösdürmekdäki ähmiýeti.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Ewolýusion taglymatyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

2. Görnüş. Populýasiýa ewolýusiýanyň elementar birligidir (3 sagat).

53.

1.

Görnüş. Onuň kriteriýalary: morfologiki, fizio-logiki, genetiki, bioňimiki, geografiki, ekologi-ki.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Morfologiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

54.

8.

Tejribe işi 8: Ter we guradylan ösümlikleriň mysalynda görnüşiň morfologik kriteriýalaryny öwrenmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

55.

2.

Populýasiýa. Populýasiýa ewolýusiýanyň ele-mentar birligidir.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Populýasiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

56.

9.

Tejribe işi 9: Ewolýusiýanyň subutnamasy hökmünde gomologik organlary, rudimentleri öwrenmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

57.

3.

Ewolýusiýanyň hereketlendiriji güýçleri we olaryň populýasiýanyň genofondyna täsiri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ewolýusiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

58.

10.

Tejribe işi 10: Bir görnüşiň osoblarynyň ara-synda üýtgeýjiligi anyklamak.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

3. Ewolýusion hadysanyň mehanizmi (5 sagat).

59.

1.

Ewolýusiýanyň sintetik taglymaty darwinizmiň, genetikanyň, ekologiýanyň we beýleki biolo-giýa ylymlarynyň ösmeginiň netijesidir.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ewolýusiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

60.

2.

Üýtgeýjiligiň ewolýusion hadysadaky orny.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Üýtgeýjilige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

61.

3.

Tebigy seçgi ewolýusiýanyň esasy ugrukdyryjy güýjüdir.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, tebigy seçgä degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

62.

4.

Ýaşaýyş ugrunda göreş we onuň görnüşleri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ýaşaýyş ugrunda göreşe degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

63.

5.

Üzňelik wajyp ewolýusion faktordyr.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Üzňelige degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

64.

11.

Tejribe işi 11: Organizmleriň ýaşaýyş şertleri-ne uýgunlaşmagyny öwrenmek.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

4. Mikroewolýusiýa we makroewolýusiýa (7 sagat).

65.

1.

Mikro we makroewolýusiýa ýeke-täk ewo-lýusion hadysalaryň tapgyrydyr.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Makroewolýusiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

66.

2.

Biogeosenozda dürli görnüşleriň bir- birine täsiri.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, biogeosenoza degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

67.

3.

Ekologik tekçe (nişa).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ekologik tekçä degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

68.

4.

Görnüşara seçginiň ähmiýeti.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Görnüşara seçgä degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

69.

5.

Ösümlik we haýwanat dünýäsiniň ösüşindäki aromorfozlar, idioadaptasiýalar (diwergensiýa we konwergensiýa) we degenerasiýalar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

haýwanat dünýäsine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

70.

6.

Ewolýusion hadysanyň esasy ugurlary.

Görkezmeli: Üýtgeýjiligi, nesle geçijiligi, uý-gunlaşmany suratlandyrýan tablisalary (ösümlik we haýwan), gerbarileri, emeli nusgalary, kol-leksiýalary suratlary (kompýuterde ýa-da in-teraktiw tagtada).

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Interaktiw tagta, ewolýusion hadysa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

71.

7.

Biologik we morfofiziologik ösüş we oňa ýet-megiň ýollary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Morfofiziologiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

72.

12.

Tejribe işi 12: Ösümliklerde aromorfozlary (ter ýa-da ösümlikleriň gerbarilerinde, haýwanlaryň kolleksiýalarynda) we ýapyk tohumly ösüm-liklerde (ter ýa-da ösümlik gerbarilerinde) idioadaptasiýalary ýüze çykarmak.

1.

Bilimleri barlamak we bahalandyrmak sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

ORGANIKI DÜNÝÄNIŇ ÖSÜŞI. ADAMYŇ GELIP ÇYKYŞY (18 sagat)

1. Ýer ýüzünde ýaşaýşyň döreýşi (3 sagat).

73.

1.

Ýer ýüzünde ýaşaýşyň döreýşi baradaky gara-ýyşlaryň ösüşi.

Görkezmeli: «Koaserwat damjasynyň emele gelşi», «Ýer ýüzünde ýaşaýşyň döreýşi» diýen tablisalary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

74.

2.

Organiki maddalaryň abiogen sintezi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Organiki maddalara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

75.

3.

Kislorodly atmosferanyň emele gelşi.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Kislorodly atmosferanyň emele gelşine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

2. Ýer ýüzünde ýaşaýşyň ösüşi (9 sagat).

76.

1.

Arheý we proterozoý eralary.

Görkezmeli: “Ýer ýüzünde ýaşaýşyň ýüze çykmagy”,”Ewolýusiýany öwrenmegiň usullary we subutnamalary

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, roterozoýe degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

77.

2.

Ýaşaýşyň öýjükli görnüşleriniň ýüze çykmagy we onuň prokariotlardan ( bakteriýalar we gök-ýaşyl suwotular) eukariotlara çenli ewolýusi-ýasy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

78.

3.

Paleozoý erasynda ýaşaýşyň ösüşi.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Paleozoýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

IV-çärýek (24 sagat).

79

4.

Mezozoý erasynda ýaşaýşyň ewolýusiýasy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Mezozoý erasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

80

5.

Kaýnozoý erasynda ýaşaýşyň ösüşi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, kaýnozoý erasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

81

6.

Organiki dünýäniň häzirki sistemasy- ewol-ýusiýanyň söhlelenmesidir.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Ewolýusiýanyň söhlelenme-sine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

82

7.

Organiki dünýäniň ösüşindäki esasy aromor-fozlar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Aromorfozlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

83

8.

Ösümlik we haýwanat dünýäsiniň arasyndaky kowumdaşlyk gatnaşyklary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

84

9.

Ýaşaýşyň filogeniýasy.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Ýaşaýşyň filogeniýasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

3. Adamyň gelip çykyşy ( 6 sagat).

85

1.

Adamyň gelip çykyşy baradaky Ç. Darwiniň garaýyşlary.

Görkezmeli: Adam ewolýusiýasynyň çyzgyla-ryny, suratlaryny (kompýuterde ýa-da inter-aktiw tagtada), tablisalary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

86

2.

Antropogeneziň hereketlendiriji güýji: sosial we biologik faktorlar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Antropogenezise degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

87

3.

Adamyň ewolýusiýasy. Primatlar ortýadynda adamyň tutýan orny.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, Primatlar ortýadyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

88

4.

Adam tüýsleri. Adamyň durmuşynda sosial we biologik faktorlaryň gatnaşygy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Adam tüýslerine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

89

5.

Adamyň taryhy ösüşinde tebigat bilen aragat-naşygynyň kemala gelmegi.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

90

6.

Adamyň zähmet işjeňligi tebigata täsir edýän güýçli faktordyr.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

ORGANIZMLERIŇ ÝAŞAÝYŞ GURŞAWY BILEN ÖZARA BAGLANYŞYGYNYŇ UMUMY KANUNALAÝYKLYKLARY (12 sagat).

1. Daşky gurşawyň organizmlere täsiri (1 sagat).

91

1.

Janly organizmleriň ýaşaýyş gurşawy. Abiotik faktorlar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Abiotik faktorlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

2. Tebigy toparlanmalar (8 sagat).

92

1.

Biosenoz - gurluşy boýunça öz-özüni sazlaýan janly sistemadyr.

Görkezmeli: Ösümlikleriň we haýwanlaryň ösüşine dürli ekologik faktorlaryň täsirini dü-şündirýän kolleksiýalary, gerbarileri, wideo ýazgylary, tejribeleriň, uzak wagtlyk gözegçi-likleriň (janly burçda we okuw-tejribe meýdan-çasynda) netijelerini.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, biosenoza degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

93

2.

Fotoperiodizm. Populýasiýa. Dürli görnüşleriň populýasiýalarynyň özara gatnaşyklary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Populýasiýa degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

94

3.

Biogeosenoz. Biogeosenozda populýasiýalaryň özara gatnaşyklary.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Kompýuter, biogeosenoza degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

95

4.

Biogeosenozyň düzümi. Ony düzýän kompo-nentler (produsentler, konsumentler, redusent-ler).

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Biogeosenozyň düzümine degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

96

5.

Agrosenozlar (emeli biosenozlar) we olaryň gurluşy, tebigy biosenozlardan tapawudy.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Agrosenozlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

97

6.

Türkmenistanyň agrosenozlary. Türkmenista-nyň gowaça we galla meýdanlary.

“Paýhas çeşmesi” kitabyndaky oba hojalyk ekinlerini ekmek we olardan bol hasyl almak baradaky nakyllar we atalar sözi.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Kompýuter, agrosenozlara degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

98

7.

Biogeosenozlary goramak-görnüşleriň köpdür-lüligini, adam saglygyny gorap saklamagyň esa-sydyr.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Biogeosenozlary goramaga degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

99

8.

Ýerleriň meliorasiýasy, ösümlikleri ösdürip ýe-tişdirmegiň agrotehnikasyny kämilleşdirmek esasynda agrosenozlaryň önümliligini artdyr-mak barada Türkmenistanda geçirilýän çäreler.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Ýerleriň meliorasiýasyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

3. Biosfera we adam (3 sagat).

100

1.

Biosfera-bitewi ulgam. Akademik W.I.Werna-dskiniň biosfera baradaky ylmy taglymatynyň mazmuny we onuň ähmiýeti.

Görkezmeli: “Uglerodyň öwrülişigi”, “Azodyň öwrülişigi” diýen tablisalary, Türkmenistanyň fiziki kartasyny.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Interaktiw tagta, biosfera degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

101

2.

Türkmenistan döwletiniň BMG-niň daşky gur-şawy goramak bilen baglanyşykly konwensi-ýalaryna gatnaşmagy: “Çölleşmä garşy göreş”, “Biologik dürlülik barada”,“Ozon gatlagyny goramak barada”,“Klimatyň üýtgemegi hakyn-da” we beýleki konwensiýalar.

1.

Täze maglu-matlary öwret-mek sapagy.

Tema degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

102

3.

Türkmenistanyň Gyzyl kitaby, oňa girizilen ösümlikler we haýwanlar barada düşünje.

1.

Bilimleri, ba-şarnyklary we endikleri ber-kitmek sapagy.

Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna degişli düşündirişli ýazgylar we reňkli suratlar.

JEMI:

102.