Алгебра 8-класс

Сабактын максаты:

Билим беруучулук: Ортоломо жонундо тушунук алалы.

Онуктуруучулук: Оз алдынча ар турдуу сандардын ортомолорун табууга мисалдарды чыгара алышат.

Тарбиялык: Тактыкка жана тазалыкка тарбияланышат.

Бактылуумун бул заманда торолгон,

Айланам бут нуруна когоргон,

Бардык кучум тилегим да арналган

Ден-соолук бар доордун бешигине болонгон

Сыймыктанам окуйм, иштейм, талыкпаймын

Ден-соолукта бак-таалайлу заманда.

Маселе

Арстан, Кубат жана Тураш чуко ойноп жатышкан. Оюндун аягында аларда бирдей сандагы чуколор калганы белгилуу болду. Оюндун башында Арстанда – 20, Кубатта – 12, Турашта – 19 болсо, анда оюндун жыйынтыгы кандай (ким утуп, ким уттурган)?

Чыгарылышы:

Оюндун башында Арстан, Кубат, Турашта бардыгы 20 + 12 + 19 = 51 чуко болгон Оюндун аягында аларда бирдей сандагы чуколор калган, ар биринде.

51 : 3 = 17. Демек, Арстан (17 – 20 = -3) уч чуко уттурган.

Кубат (17 – 12 = 5) беш чуко уттурган.

Тураш болсо ( 17 – 19 = -2) эки чуко уттурган.

Маселени чыгарууду табылган 17 саны (20, 12, 19) сандарынын ортоломосу деп аталат.

355. Арген 5,2 кг, Сабира 7,4 кг, жана Эркингул 2,1 кг карагат теришкен. Томонку сандардын ортомолорун тапкыла.

Чыгарылышы:

Арген 5,2 кг 5,4 кг + 7,4 кг + 2,1 кг = 14,7 кг

Сабира 7,4 кг 14,7 : 3 = 4,9 кг

Эркингул 2,1 кг

Жообу: 4,9 кг.

356. Кийинку куну бул учооно Жумагул келип кошулду. Алардын ар биринде 4,2 кг, 3,3 кг, 5,5 кг, малина теришти. Бул сандардын ортомолоруна барабар?

Эгер а1, а2, а3 бир нече сандар берилсе ал сандардын суммасын алардын жалпы саны Nге болгондо келип чыккан саны ал саандардын ортоломосу (орточо арифметикалык мааниси) деп аталат.

Ортоломо q – «кю» грек тамгасы менен белгиленет.

а1 + а2 + а3

Ортомолону q=

N

Чыгарылышы

а) q= 17 + 21 + 12 + 15 + 12 = 77 = 15,4

5 5

12 саны берилиште эки кесилишкендиктен

Алар суммага эки жолу киргизилген.